Τούε-που-τσι

Πρέπει οι Κινέζοι να ζητήσουν συγνώμη; Η καθεμιά από τις τρεις πλευρές της προπαγάνδας απαντά με τον τρόπο της. Η πρώτη πλευρά είναι οι κινεζικές αρχές: το Κομμουνιστικό Κόμμα, τα ΜΜΕ που ελέγχει και οι διπλωματικές του υπηρεσίες σε όλο τον κόσμο. Η δεύτερη είναι τα αμερικανικά ΜΜΕ, κυρίως εκείνα που πρόσκεινται στον Ντόναλντ Τραμπ (όπως το δίκτυο Fox). Η τρίτη πλευρά είναι οι τριτοκοσμιστές, από τους παλιούς μαοϊκούς μέχρι τους σημερινούς πολιτικώς ορθούς, που δικαιολογούν όσα ανήκουν στους πολιτισμούς της Ανατολής.

Είμαστε σχεδόν σίγουροι από προηγούμενες εμπειρίες ότι οι πρόσφατες ιικές επιδημίες οφείλονται στην εγγύτητα με άγρια ζώα. Στην Κίνα, όπου η ανάπτυξη των μεγαλουπόλεων, η βιομηχανία, η υψηλή τεχνολογία πήραν ορμητική μορφή, επιζούν έθιμα και προλήψεις του παρελθόντος· οι διατροφικές συνήθειες και η μαγική ιατρική περιλαμβάνουν την εκτροφή, βρώση και ιαματική χρήση  φιδιών, ρακούν, σκαντζόχοιρων, χελωνών και παγκολίνων. Οι απόπειρες να απαγορευτεί το εμπόριο ζώων για τα οποία ξέρουμε ότι είναι, δυνάμει, ξενιστές επικίνδυνων ιών δεν έλειψαν· δεν είχαν όμως τον αυταρχισμό που διακρίνει συνήθως τις αποφάσεις του ΚΚΚ. Έτσι, στις κινεζικές κρεαταγορές και ψαραγορές διατίθεντο, μέχρι πριν από λίγες ημέρες, μαγκούστες, ιχνεύμονες, παγόνια, ακόμα και πιθηκάκια. Είναι μεγάλη χώρα· οι Κινέζοι διατηρούν κάθε λογής δοξασίες για ζώα που για μας  παραείναι εξωτικά, ή δύσμορφα, ή υπερβολικά «μακριά» από τον άνθρωπο, ή υπερβολικά «κοντά». Στις αγορές σφάζουν μερικά από αυτά μπροστά στον καταναλωτή όπως εμείς κόβουμε τα καρπούζια σε φέτες. Οι βαρβαρικές πρακτικές συμβαδίζουν με τη νεωτερικότητα, και η κρεοφαγία μπορεί εύκολα να γίνει εξτρεμιστική: βρώση «μυαλών», εντοσθίων και όρχεων ζώων· σφαγή κατοικιδίων. Πριν από τριάντα χρόνια, οι Γάλλοι έτρωγαν άλογα· κι αν το φουά γκρα δεν έχει απαγορευτεί είναι επειδή υπάρχει ομάδα πίεσης από εμπόρους-εξαγωγείς. Έτσι κι αλλιώς, μερικά υπολείμματα πρωτογονισμού που σχετίζονται με τη διατροφή και τη χρήση ζώων είναι επικίνδυνα· άλλα, όπως ο πασχαλινός οβελίας, είναι αποκρουστικά αλλά αβλαβή.

Από τα τέλη της δεκαετίας του 1990 η βιομηχανική αιθαλομίχλη και η ρύπανση των υδάτων δεν επιβαρύνει μόνο τους Κινέζους, επιβαρύνει όλους μας: είναι σαν το Τσερνόμπιλ, αλλά με βραδύτερο ρυθμό. Ως προς τη βιοπροστασία και τη δημόσια υγεία, οι Κινέζοι διαπράττουν έγκλημα με πλανητικό αντίκτυπο. Επιπροσθέτως, δεν παραδέχονται κατάφωρες αλήθειες· ο εθνικισμός τους -το «τα εν οίκω μη εν δήμω» που προκύπτει- αποκλείει τη διαφάνεια και δυσχεραίνει τη συνεργασία. Έτσι, σύμφωνα με την κινεζική προπαγάνδα, ο Covid 19 είναι «ιαπωνικός ιός» που τον έφεραν στην Ιαπωνία Αμερικανοί στρατιωτικοί· εμείς στη Δύση πρέπει να ευγνωμονούμε το ΚΚΚ για τη δραστική αντιμετώπιση της επιδημίας και για τη συμβολή του στην υπερεντατική έρευνα που θα καταλήξει στη δημιουργία εμβολίου. Ίσως είναι χρήσιμο για τον κινεζικό λαό να πιστεύει ότι «η επιδημία ετέθη υπό έλεγχο χάρη στην ορθοφροσύνη του ΚΚΚ και στα ριζικά μέτρα που δεν θα μπορούσαν να επιβάλουν οι κοινοβουλευτικές δημοκρατίες» (ούτε αυτό ισχύει: η Ιταλία πήρε ριζικά μέτρα· ακολούθησαν οι υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες), αλλά προπαγάνδα τέτοιου τύπου δεν μπορεί να πείσει τον υπόλοιπο κόσμο.

Εκτυλίσσεται πόλεμος για τον έλεγχο του αφηγήματος. Αμερικανοί αξιωματούχοι (όπως ο Άιβο Ντάαλντερ, πρώην πρέσβης των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ) κατηγόρησαν την Κίνα ότι με «την κρυψίνοια και την αδράνειά της» κατέστησε πραγματικότητα τη δυνατότητα μιας πανδημίας. Ο Σι Τζινπίνγκ και το ΚΚ αντεπιτέθηκαν ακαριαία σε ΜΜΕ των ΗΠΑ, της Νότιας Κορέας, του Νεπάλ· ακολούθησαν αλυσιδωτά διπλωματικά επεισόδια, προσπάθειες να απαγορευτούν άρθρα και ειρωνικά σχόλια, ένα από τα οποία συνόδευε σκίτσο του Μάο με χειρουργική μάσκα, ένα άλλο η κινεζική σημαία με την εικόνα του κοροναϊού αντί για τα αστέρια. Δίπλα στην κινεζική ηγεσία στάθηκαν τα βουλγαρικά ΜΜΕ: Πες το σωστό ή σκάσε. Πάντως, το σωστό είναι ότι η αγορά των ζώων στη Γουχάν εξαφανίστηκε χωρίς ίχνος, τροφοδοτώντας θεωρίες συνωμοσίας και οδηγώντας το συγκεκριμένο εμπόριο σε δρόμους μαύρης αγοράς.

Πάμε τώρα στις ΗΠΑ. Κατ’ αρχήν, οι ΗΠΑ θα έπρεπε να είναι πιο προσεκτικές στις κατηγορίες τους έναντι άλλων χωρών. Αλλά γενικά πρόκειται για απρόσεκτο έθνος. Πριν από δώδεκα χρόνια, εξαιτίας της δυσλειτουργίας του αμερικανικού καπιταλισμού, το κραχ μεταδόθηκε σε ολόκληρο τον κόσμο. Μπορούμε να απαριθμήσουμε σειρά καταστροφών που απορρέουν από την  πολιτική κι από τον τρόπο ζωής των ΗΠΑ: ο υπερπληθυσμός αφορά πρωτίστως τις υπανάπτυκτες χώρες αλλά ο αμερικανικός καταναλωτισμός είναι εκείνος που γεμίζει τον πλανήτη με σκουπίδια. Τούτου λεχθέντος, ακόμα κι αν είσαι ένοχος, δικαιούσαι να επισημαίνεις τη συνενοχή κάποιου άλλου. Η διαφωνία μου με τα αμερικανικά ΜΜΕ είναι ότι εκδηλώνουν παρόμοια ευθυνοφοβία και εθνικισμό με τα κινεζικά. Παραμένει η θεμελιώδης διαφορά ότι, αντίθετα από την Κίνα, στο σύνολο της αμερικανικής κοινωνίας υπάρχει αντιπολίτευση, άρα διαφάνεια.

Σε όλα τούτα, προστίθεται η προπαγάνδα όσων αποτροπιάζονται με το κυνήγι της αλεπούς στη Βρετανία (κυρίως εξαιτίας της προνομιακής ταξικής θέσης των αλεπουδοκυνηγών) αλλά θεωρούν λαϊκή σοφία την εκμετάλλευση ζώων στις μη-δυτικές χώρες: ο παραλογισμός της Απω Ανατολής παρουσιάζει ενδιαφέρον. Παραλλήλως, οι δικαιωματιστές χαρακτηρίζουν «ρατσιστές» όχι μόνον όσους βρίσκουν απεχθείς τις εν λόγω κινεζικές συνήθειες αλλά και όσους πήραν φυσική απόσταση από τους Κινέζους της γειτονιάς τους, επειδή φοβούνταν ότι είχαν ταξιδέψει στην Κίνα. Οι αντιρατσιστές είναι απλώς ανόητοι.

Κανείς δεν έχει το μονοπώλιο της αλήθειας. Σε περιβάλλον έντονης διασυνδεσιμότητας, η αλήθεια διαλύεται, αραιώνει, στον ωκεανό των ψεμάτων. Αλλά, η ζωονοσολογία είναι σαφής: πολλά ζώα μεταδίδουν στους ανθρώπους ασθένειες – από τα βοοειδή, μέχρι τα πουλερικά και τις καμήλες· το ότι δεν μπαίνουν σε εφαρμογή οι επιστημονικές γνώσεις και δεν μεταφράζονται σε νόμους είναι αποτέλεσμα οικονομικών συμφερόντων και διεθνών ανταγωνισμών. Όπως συνήθως, μια ιστορία δεν τελειώνει παρά μόνον αν πάρει τη χειρότερη δυνατή τροπή. Και κανείς δεν λέει sorry, κανείς δεν λέει τούε-που-τσι.