Ο υπέρμαχος της ανοσίας

Ανέλαβε τα καθήκοντά του μόλις πριν από πέντε μήνες και από την πρώτη στιγμή έθεσε τον πήχη ψηλά. «Είναι μεγίστη τιμή να μου δίνεται η δυνατότητα να βοηθήσω τους συναδέλφους μου στη δημόσια υγεία, το ΕΣΥ και τις υπηρεσίες περίθαλψης σε όλη τη χώρα, προκειμένου να βελτιώσουμε την υγεία του έθνους». Πού να φανταζόταν – όπως όλοι μας – τι τον περιμένει; Στους μήνες που ακολούθησαν, η υγεία του βρετανικού έθνους επιδεινώθηκε δραματικά. Οι προσβεβλημένοι από κορωνοϊό αυξάνονται κατακόρυφα μέρα με τη μέρα. Το ίδιο και οι νεκροί. Οχι, βέβαια, με δική του ευθύνη. Ωστόσο, ορισμένοι τον κατηγορούν ότι καθυστέρησε να εισηγηθεί εγκαίρως πιο δραστικά μέτρα.

Ο Κρις Ουίτι, επικεφαλής των ιατρικών και υγειονομικών υπηρεσιών της Αγγλίας και ανώτατος σύμβουλος της βρετανικής κυβέρνησης για θέματα υγείας, είναι το πρόσωπο των ημερών στη Γηραιά Αλβιώνα. Μαζί με τον Πάτρικ Βάλανς, επιστημονικό σύμβουλο της Ντάουνινγκ Στριτ, έγιναν γνωστοί για την ανακίνηση της αμφιλεγόμενης θεωρίας της «ανοσίας της αγέλης» που φέρεται να είχε υιοθετήσει η βρετανική κυβέρνηση για την αντιμετώπιση της πανδημίας του κορωνοϊού. Τις τελευταίες ημέρες, εμφανίζεται σχεδόν καθημερινά στην τηλεόραση, στο πλευρό του Μπόρις Τζόνσον (τραγική ειρωνεία: από το λαϊκιστικό σλόγκαν «χορτάσαμε από ειδικούς» της εκστρατείας υπέρ του Brexit, ο Τζόνσον τώρα ομνύει στο όνομα της επιστήμης, υπερηφανευόμενος πως ανακοινώνει μόνον ό,τι του εισηγούνται οι ειδικοί).

Γεννήθηκε στο Γκλάστερ της Νοτιοδυτικής Αγγλίας, αλλά πέρασε το μεγαλύτερο μέρος της παιδικής ηλικίας του στη Νιγηρία. Κάποια στιγμή, ο πατέρας του τέθηκε επικεφαλής του Βρετανικού Συμβουλίου στην Αθήνα. Αυτό έμελλε να είναι το τελευταίο του πόστο. Τον Μάρτιο του 1984, όταν ο γιος του ήταν 18 ετών, ο Κεν Ουίτι δολοφονήθηκε από εκτελεστές της Επαναστατικής Οργάνωσης Σοσιαλιστών Μουσουλμάνων που δρούσε υπό τις εντολές του παλαιστίνιου τρομοκράτη Αμπού Νιντάλ.

Σήμερα, στα 53 του χρόνια, ο Ουίτι είναι ένας παγκοσμίου φήμης επιδημιολόγος, που θεωρείται αυθεντία στις μολυσματικές ασθένειες και βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της λήψης αποφάσεων για την αντιμετώπιση της πανδημίας. Η ευθύνη που έχει αναλάβει είναι κολοσσιαία. Από τα μέτρα που προτείνει εξαρτώνται δεκάδες εκατομμύρια ζωές.

Ασφαλώς, δεν περνούν όλα αδιαμαρτύρητα. Φέρ’ ειπείν, η απόφασή του να εξετάζονται για κορωνοϊό μόνον όσοι νοσηλεύονται σε μονάδες εντατικής θεραπείας ή όσοι εισάγονται σε νοσοκομεία με αναπνευστικά προβλήματα και όχι όσοι παρουσιάζουν συμπτώματα στο σπίτι, ούτε καν οι γιατροί και οι νοσηλευτές, πολλοί εκ των οποίων εξανέστησαν, προειδοποιώντας ότι ενδέχεται να μεταδώσουν τον ιό στους ασθενείς και στις οικογένειές τους. Τελικά, η κυβέρνηση υποσχέθηκε ότι οι έλεγχοι θα επεκταθούν και στο ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει επικρίνει τα κράτη που δεν δίνουν προτεραιότητα στους ελέγχους. Ο Ουίτι, όμως, αντιτείνει ότι «δεν είναι, πλέον, απαραίτητο να ταυτοποιούμε καθένα κρούσμα».

Απορρίπτοντας τις κατηγορίες για «κοινωνικά πειράματα» και «παιχνίδια με τις ζωές των ανθρώπων», οι επιστημονικοί σύμβουλοι της βρετανικής κυβέρνησης υποστήριξαν ότι ουδέποτε επεδίωκαν να προσβληθεί από τον κορωνοϊό το 60% του πληθυσμού. Ο στόχος, εξήγησαν, ήταν η καθυστέρηση διάδοσης του ιού, έτσι ώστε να διασπαρεί χρονικά η εμφάνιση των κρουσμάτων και να μην καταρρεύσει το σύστημα υγείας. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς τους, η συντριπτική πλειονότητα όσων προσβληθούν από τον ιό θα εμφανίσουν μόνο ήπια συμπτώματα και, όταν αναρρώσουν (εικάζεται ότι), θα αποκτήσουν ανοσία στον ιό, περιορίζοντας μια νέα έξαρση τον επόμενο χειμώνα. Η λεγόμενη «ανοσία της αγέλης» θα επιτευχθεί όταν προσβληθεί περίπου το 60% του πληθυσμού. «Κάποιοι θεώρησαν εσφαλμένα ότι θέλουμε να μολύνουμε τους ανθρώπους. Στην πραγματικότητα, ο στόχος μας είναι ο ίδιος με αυτόν άλλων χωρών: να κάνουμε επίπεδη την επιδημική καμπύλη. Η ανοσία της αγέλης είναι παρενέργεια, όχι στόχος», υποστήριξε ο Γκρέιαμ Μέντλι, καθηγητής Μοντελοποίησης Λοιμωδών Νόσων και σύμβουλος της κυβέρνησης.

Πολλοί επιστήμονες εκτίμησαν ότι η αντίδραση της βρετανικής κυβέρνησης ήταν πολύ αργή, υποστηρίζοντας ότι τα μέτρα που ανακοινώθηκαν αρχικά ήταν σχεδόν ανύπαρκτα και ότι η περιβόητη «κοινωνική αποστασιοποίηση» θα έπρεπε να είχε εφαρμοστεί πολύ νωρίτερα, όπως συνέβη σε άλλες χώρες. Την περασμένη εβδομάδα, αντί να ανακοινώσει μια ολοκληρωμένη στρατηγική προστασίας των πολιτών, ο Τζόνσον περιορίστηκε σε συμβουλές: όσοι εμφανίζουν συμπτώματα να μείνουν στο σπίτι για επτά ημέρες και τα άτομα άνω των 70 ετών να αποφύγουν να πάνε κρουαζιέρα, είπε. Οι επιστημονικοί του σύμβουλοι εκτίμησαν αρχικά ότι η κορύφωση της πανδημίας θα σημειωθεί αρκετές εβδομάδες αργότερα, κρίνοντας ότι δεν είχε έρθει η ώρα για λήψη σκληρών μέτρων. Ενα από τα επιχειρήματά τους ήταν ότι εάν τεθούν σε ισχύ πολύ νωρίς αυστηροί περιορισμοί, οι πολίτες θα κουραστούν και σε λίγο καιρό θα σταματήσουν να πειθαρχούν. Και τότε ο ιός θα επιστρέψει, ίσως ακόμη πιο φονικός.

Τελικά, μόλις την εβδομάδα που διανύουμε, η κυβέρνηση ανακοίνωσε πιο δραστικά μέτρα: από το κλείσιμο των σχολείων και την τρίμηνη κατ’ οίκον απομόνωση των ευπαθών ομάδων έως την εντολή να αποφεύγονται οι άσκοπες μετακινήσεις και οι επισκέψεις σε θέατρα, κινηματογράφους, εστιατόρια, παμπ και καφετέριες – τα οποία δεν έκλεισαν με κυβερνητική απόφαση, αλλά, σε κάποιες περιπτώσεις, με πρωτοβουλία των ιδιοκτητών τους. Επεσαν έξω στους υπολογισμούς τους; Αργησαν να αντιδράσουν; Οι απαντήσεις θα δοθούν τους επόμενους μήνες όταν – θέλει κανείς να ελπίζει – ο εφιάλτης θα έχει τελειώσει και η Βρετανία θα αρχίσει να μετρά τις πληγές της.