Λαϊκισμός ή επιστήμη;

«Ακούμε τους ειδικούς» επαναλαμβάνει η κυβέρνηση στη Βρετανία όταν ερωτάται για την προσέγγισή της στην κρίση του κορωνοϊού. Σε αντίθεση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες, η Βρετανία αντιμετωπίζει το πρόβλημα με μέτρα χαμηλής έντασης. Μέχρι πρότινος δεν απαγόρευε συγκεντρώσεις και επέτρεπε καλλιτεχνικές και αθλητικές εκδηλώσεις, αν και η απόφαση οργανισμών όπως η Πρέμιερ Λιγκ να διακόψουν τις δραστηριότητές τους από μόνοι τους την οδηγούν να λάβει περιοριστικά μέτρα νωρίτερα από όσο σχεδίαζε.

Πίσω από αυτήν τη στρατηγική ήπιων μέτρων βρίσκεται η αντίληψη των επιστημονικών και ιατρικών συμβούλων της κυβέρνησης ότι η αποτελεσματικότητα άμεσων μέτρων καραντίνας θα εξαντληθεί μέσα σε λίγες εβδομάδες ενώ το απόγειο της επιδημίας αναμένεται σε δυο μήνες. Η κυβέρνηση αντίθετα υπολογίζει (και παίρνει το ανάλογο ρίσκο) ότι μια ελεγχόμενη και σταδιακή διασπορά του ιού σε έως και 60% του βρετανικού πληθυσμού – το ποσοστό που σε βάθος χρόνου και χωρίς εμβόλιο είναι σχεδόν αναπόφευκτο για όλο τον ανθρώπινο πληθυσμό έτσι κι αλλιώς – θα κάνει τον ιό να καταλαγιάσει, όπως η εποχική γρίπη.

Το πείραμα της Βρετανίας έχει και πολιτικό ενδιαφέρον. Αν και επικεφαλής της είναι ο θεωρούμενος τυπικός «λαϊκιστής» της εποχής μας Μπόρις Τζόνσον, δεν είναι η πρώτη φορά που η κυβέρνησή του κάνει «ό,τι πει η επιστήμη». Την ίδια ακριβώς φράση είχε χρησιμοποιήσει ο Τζόνσον για να υποστηρίξει το άνοιγμα εμπορικών διαπραγματεύσεων με τις ΗΠΑ οι οποίες θα αφορούν και τις εισαγωγές αμερικανικών μεταλλαγμένων τροφίμων. Και η Βρετανία επέτρεψε τη συμμετοχή της κινεζικής Χουαγουέι στο δίκτυο 5G με βάση τεχνοκρατικά κριτήρια, παρά τις αντιρρήσεις των ΗΠΑ και μερίδας του Συντηρητικού κόμματος.

Είναι ειρωνικό ότι αυτός ο επιστημονισμός διακηρύττεται από μια κυβέρνηση που ήρθε στην εξουσία με μια τελείως άλλη ρητορική. Είναι διάσημη πια η φράση που είχε χρησιμοποιήσει το 2016 ο Μάικλ Γκόουβ – δεξί χέρι του Μπόρις στην κυβέρνηση και υπαρχηγός του στην καμπάνια υπέρ εξόδου από την ΕΕ – ότι «ο κόσμος έχει βαρεθεί πια τους ειδικούς», κάτι που είχε συμπυκνώσει και εκφράσει όλο το αντισυστημικό πνεύμα του Brexit.

Και όμως αυτή η κυβέρνηση σήμερα εμμένει σε μια φαινομενικά περίεργη και, δεδομένης της ανασφάλειας των πολιτών, αντιδημοφιλή πολιτική επειδή αυτή είναι η εντολή των επιστημόνων. Από αυτήν την άποψη είναι εντυπωσιακό ότι εγκαλείται ο Τζόνσον από μεγάλη μερίδα του Τύπου ως «ανορθόδοξος» και «ανεύθυνος» όταν κάνει το αντίθετο από αυτό που του καταλογιζόταν μέχρι χθες: ότι αγνοεί τις συμβουλές των ειδικών για πολιτικό του όφελος.

Οπωσδήποτε η στρατηγική της βρετανικής κυβέρνησης προκαλεί ερωτηματικά. Και σίγουρα δεν είναι εύκολο για τους κατοίκους της Βρετανίας, μεταξύ των οποίων και ο γράφων, να ζουν κάπου όπου λαμβάνονται εμφανώς λιγότερα μέτρα από αλλού. Η συνεχής επίκληση της επιστήμης στην πολιτική άλλωστε μπορεί να είναι και αυτή μια μορφή λαϊκισμού, ένας τρόπος παράκαμψης της θεσμοθετημένης πολιτικής αντιπαράθεσης όπου η «επιστήμη» λειτουργεί όπως και ο «λαός», ως μια αυθεντία στην οποία κανένας δεν επιτρέπεται να φέρει αντίρρηση.  Από την άλλη, η στάση της Βρετανίας θέτει και εύλογα ερωτήματα για τις αποφάσεις των άλλων ευρωπαϊκών κρατών. Καθώς ολόκληρες χώρες και οικονομίες μπαίνουν σταδιακά σε καραντίνα, έχει γίνει πλήρως κατανοητό ότι αυτή μπορεί να έχει πραγματικά αποτελέσματα μόνο αν τηρηθεί απαρέγκλιτα για δυο, ίσως και τρεις μήνες; Αντέχουν κάτι τέτοιο οι ευρωπαϊκές κοινωνίες; Ο Μπόρις Τζόνσον παίρνει σίγουρα ένα μεγάλο στοίχημα, αλλά ας μην νομίζουμε ότι ανάλογα μεγάλο στοίχημα δεν παίρνουν και οι πολιτικές ελίτ της υπόλοιπης Ευρώπης.

Ο Αγγελος Χρυσόγελος είναι λέκτορας Διεθνών Σχέσεων στο London Metropolitan University