Η εικόνα και το βλέμμα

Τρία ψαλίδια ύψους 2,5 μ. από inox και φελλό στήνουν τον χορό κι ένα εγκαταλελειμμένο βαρκάκι στην παραλία της Αίγινας που αναδίδει τη χαμένη χαρά του ταξιδιού «συνομιλούν» με ένα ασπρόμαυρο σχέδιο που με την πρώτη ματιά μοιάζει με το κεφάλι ενός cartoon. Με μια δεύτερη όμως, περισσότερο προσεκτική, το διαστάσεων 1Χ2 μ. σχέδιο συντίθεται από έναν μακρύ κατάλογο λέξεων γραμμένων με καλλιγραφικά γράμματα, οι οποίες αναφέρονται σε λόγους εγκλεισμού γυναικών σε άσυλα τον 19ο αι.

Είναι μόλις τρία από τα έργα των 31 σύγχρονων ελλήνων εικαστικών που απαρτίζουν την έκθεση «Οπτική και υλοποιημένη πρόσληψη», σε επιμέλεια του ομότιμου καθηγητή στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, ιστορικού τέχνης, Εμμανουήλ Μαυρομμάτη, η οποία θα φιλοξενηθεί στη Δημοτική Πινακοθήκη Πειραιά από την Τετάρτη με μεγάλους χορηγούς «ΤΑ ΝΕΑ» και «ΤΟ ΒΗΜΑ». Εκθεση η οποία δεν εστιάζει τόσο στην αισθητική αξία των έργων, αλλά έχει ως κύριο στόχο να προκαλέσει τους καλλιτέχνες και τους θεατές να επαναπροσδιορίσουν τον τρόπο με τον οποίο προσλαμβάνουν τις εικαστικές δημιουργίες. «Σημασία στην τέχνη έχει η εφεύρεση διαφορετικών τρόπων θέασης των πραγμάτων, όπως και διαφορετικών τρόπων σκέψης. Ο στόχος αυτής της έκθεσης είναι διπλός. Οι μεν καλλιτέχνες να αναρωτηθούν για ποιον λόγο φτιάχνουν το κάθε έργο τους, να δουν τον τρόπο που δουλεύουν και να ανασύρουν έργα στα οποία δεν είχαν δώσει σημασία. Οι δε επισκέπτες να μην προσεγγίσουν τα έργα ως αντικείμενα θαυμασμού, αλλά ως αφορμή για σκέψη, ως πηγή από όπου μπορούν να αντλήσουν στοιχεία για τη βελτίωση των σχέσεων της ζωής τους» δίνει στα «Πρόσωπα» το στίγμα της έκθεσης ο επιμελητής της, Εμμανουήλ Μαυρομμάτης.

ΤΡΕΙΣ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ. Ενα από τα έργα που φιλοτεχνήθηκαν ειδικά για την έκθεση (τα μισά περίπου είναι νέες παραγωγές) φέρει την υπογραφή του Παναγιώτη Τανιμανίδη. Πρόκειται για τα τρία ψαλίδια υπό τον τίτλο «Χορός των ψαλιδιών, του Θησέα, του Αιγέα, του Αχιλλέα». Τα τρία γλυπτά εστιάζουν στη στιγμή της χορευτικής έκρηξης, μέσω των οποίων ο ίδιος ο δημιουργός βάζει τον εαυτό του σε διάλογο με τους τρεις ήρωες αξιοποιώντας μεταξύ άλλων και την αντίθεση που δημιουργείται από το βαρύ μέταλλο και τον ελαφρύ φελλό. «Ο επιμελητής θέλησε να μας θέσει στο σημείο μηδέν, να τα ξαναδούμε όλα από την αρχή» μας λέει ο Παναγιώτης Τανιμανίδης που είχε καταπιαστεί με τους διαφορετικούς τρόπους θέασης ενός έργου και πριν από τρεις δεκαετίες. «Το σύνολο αυτών των έργων δεν είναι στην ουσία του παρά η διαδρομή ενός ονείρου. Εκείνο που κατά κύριο λόγο με απασχολεί είναι πώς θα ενεργοποιήσω το βλέμμα του επισκέπτη ώστε να πάει η σκέψη του παρακάτω, να μπορέσω να τον σηκώσω να πάει πιο κοντά στον Θεό, διότι όσα μπορεί να κάνει ο έρωτας, η τέχνη μπορεί να τα κάνει ακόμα πιο δυνατά. Με ενδιαφέρει το έργο μου να λειτουργεί ως έναυσμα για να ονειρεύεται ο θεατής. Δεν μπορώ να φτιάξω όνειρα για τους άλλους, μπορώ όμως να συμβάλω ώστε να απελευθερώσουν το θαύμα που έχουν μέσα τους».

Μία από τις τέσσερις γυναικείες παρουσίες της έκθεσης – η Κατερίνα Αποστολίδου – ανταποκρίθηκε τόσο με ένα βίντεο όσο και με ένα σχέδιό της (και τα δύο παλαιότερες δημιουργίες της που τα χωρίζει μία δεκαετία) στην εκθεσιακή πρόκληση του επιμελητή. Στο βίντεό της «Ανάμεσα», ταυτόχρονα και προς τις δύο κατευθύνσεις της τετράπλευρης οθόνης, καταγράφονται φράσεις που περιγράφουν τον Εγγραφέα, τη συσκευή βασανιστηρίων που χαράσσει στο δέρμα των κατηγορουμένων τον νόμο που έχουν παραβεί στη «Σωφρονιστική Αποικία» του Κάφκα. Στο σχέδιό της καταγράφονται δεδομένα από έναν κατάλογο  αμφιλεγόμενων συμπτωμάτων που επέβαλαν την εισαγωγή των γυναικών στα ψυχιατρικά άσυλα κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα.

«Η διαδικασία να ξαναδώ τα συγκεκριμένα έργα, και μάλιστα εκ παραλλήλου, με βοήθησε να ανακαλύψω κοινά στοιχεία που τα διέπουν, όπως η επανάληψη και η συμμετρία. Και έχει ενδιαφέρον ότι τα εντοπίζω σε έργα που έχουν γίνει με τόσο διαφορετικά μέσα και με απόσταση 10 ετών. Πιστεύω ότι το κοινό θα ανταποκριθεί με ενδιαφέρον, διότι μέσα από αυτή την έκθεση θα έχει την αίσθηση πως μπαίνει στο μυαλό του καλλιτέχνη» λέει η Κατερίνα Αποστολίδου.

Ενα έργο που είχε αφήσει στη μέση ξαναπιάνει ο Κώστας Βαρώτσος για τις ανάγκες της συγκεκριμένης έκθεσης. «Παλεύω ένα έργο που ασχολείται με ένα παλιό κλασικό θέμα: το ταξίδι από τη ρομαντική του πλευρά. Δεν με ενδιαφέρει να αποτυπώσω την τραγωδία, κάτι που είναι αναπόφευκτο λόγω της πολιτικής συγκυρίας, αλλά να αναδείξω το γεγονός ότι έχουμε χάσει την ηρωική αίσθηση του ταξιδιού, τη χαρά του ταξιδευτή κι ότι όλα σήμερα είναι πιο μίζερα και μελαγχολικά, ως συνέπεια της ματαιότητας που αισθανόμαστε και της αίσθησης αδυναμίας ότι θα φτιάξουν τα πράγματα».