Ενας αέναος κύκλος ζωής

Στο βορειοδυτικό τμήμα της Περιφερειακής Ενότητας Σερρών, σε απόσταση 53 χλμ από την πόλη των Σερρών και 95 χλμ από τη Θεσσαλονίκη, βρίσκεται ένας από τους σπουδαιότερους υγροτόπους σε ελληνικό αλλά και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η τεχνητή λίμνη Κερκίνη.

Η ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ ΛΙΜΝΗΣ. Η Κερκίνη αποτελεί τον καρπό ανθρώπινης παρέμβασης, καθώς δημιουργήθηκε μετά την κατασκευή φράγματος – αναχωματικών έργων κοντά στον Λιθότοπο Σερρών (το 1932) και την ανακοπή της ροής των υδάτων του ποταμού Στρυμόνα.

Η δημιουργία της λίμνης Κερκίνης στην περιοχή όπου υπήρχαν άλλοτε η αποξηρανθείσα λίμνη Αχινού και έλη (μόνιμα και παροδικά) αποσκοπούσε στην ανάσχεση των πλημμυρικών παροχών του Στρυμόνα, στη συγκράτηση των φερτών υλών και στην άρδευση της πεδιάδας των Σερρών.

ΤΟ ΜΑΓΕΥΤΙΚΟ ΤΟΠΙΟ. Τα ήσυχα νερά της λίμνης, η παρόχθια βλάστηση, με παραποτάμια δάση από άγριες ιτιές, τα νούφαρα που επιπλέουν σε έκταση χιλιάδων στρεμμάτων, αλλά και ο υπέροχος ορίζοντας που σχηματίζουν οι ορεινοί όγκοι του Μπέλες (Κερκίνης) και των Κρουσίων, συνθέτουν ένα τοπίο μαγευτικό, που εντυπωσιάζει τους φυσιολάτρες. Μοναδική εμπειρία αποτελεί η περιήγηση στην Κερκίνη με κανό ή με βάρκες («πλάβες»).

Η λίμνη Κερκίνη προσφέρει ιδανικές συνθήκες για την παρατήρηση πουλιών (birdwatching), καθώς εκατοντάδες σπάνια και προστατευόμενα είδη της ορνιθοπανίδας ζουν και αναπαράγονται σε αυτήν. Το γεγονός αυτό εξηγεί τις συχνότατες επισκέψεις επιστημόνων, επαγγελματιών ορνιθολόγων και ερασιτεχνών παρατηρητών πουλιών από όλον τον κόσμο.

Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΥΓΡΟΤΟΠΟΥ. Η Κερκίνη είναι ένας από τους ελληνικούς υγροτόπους διεθνούς σημασίας που προστατεύονται από τη Σύμβαση Ραμσάρ («Υγρότοποι Ραμσάρ»).

Επίσης, συγκαταλέγεται στον κατάλογο των Σημαντικών Περιοχών για τα Πoυλιά της Ελλάδας (Important Bird Areas/IBA), ενώ αποτελεί Ζώνη Ειδικής Προστασίας της Ορνιθοπανίδας (Special Protection Areas/SPA).

ΤΟ ΕΘΝΙΚΟ ΠΑΡΚΟ. Ο υγρότοπος της Κερκίνης και η ευρύτερη περιοχή χαρακτηρίστηκε Εθνικό Πάρκο τον Νοέμβριο του 2006, προκειμένου να προστατευτεί ως εθνική φυσική κληρονομιά.

Η συνολική έκταση της προστατευόμενης ζώνης ανέρχεται σε 831.000 στρέμματα περίπου. Στην προστατευόμενη ζώνη του Εθνικού Πάρκου Λίμνης Κερκίνης περιλαμβάνονται οι περιοχές από την Καστανούσσα στα δυτικά μέχρι το Χαροπό και το Άγκιστρο στα ανατολικά, την Ηράκλεια στα νοτιοανατολικά και τον Λιθότοπο στα νότια, καθώς και οι ορεινοί όγκοι του Μπέλες (Κερκίνης) στα βόρεια και του Μαυροβουνίου και των Κρουσίων στα νοτιοδυτικά.

Η ΟΡΝΙΘΟΠΑΝΙΔΑ. Περισσότερα από 300 είδη πουλιών έχουν παρατηρηθεί στο Εθνικό Πάρκο. Από αυτά 137 είδη φωλιάζουν, 134 είδη διαχειμάζουν και 163 είδη χρησιμοποιούν τον υγρότοπο και την ευρύτερη περιοχή ως ενδιάμεσο σταθμό ανάπαυσης και τροφοληψίας κατά τη διάρκεια των μεταναστευτικών ταξιδιών τους.

Αξιοσημείωτη είναι η παρουσία πολλών σπάνιων αρπακτικών πουλιών στην Κερκίνη, που αποτελεί (μαζί με το θρακικό Πόρτο Λάγος) την πλέον σημαντική περιοχή διαχείμασης του αργυροπελεκάνου στην Ευρώπη.

Η ΛΟΙΠΗ ΠΑΝΙΔΑ. Εκτός από τα πουλιά, στην περιοχή της Κερκίνης φιλοξενείται μεγάλος αριθμός αμφιβίων, ερπετών, θηλαστικών, ψαριών και ασπονδύλων.

Ο ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ ΒΟΥΒΑΛΙΩΝ. Στην περιοχή του υγροτόπου της Κερκίνης διαβιώνει ο μεγαλύτερος πληθυσμός βουβαλιών της Ελλάδας. Εκτρέφονται κυρίως για το κρέας τους, το οποίο μπορεί να βρει κανείς σε κρεοπωλεία και εστιατόρια της περιοχής, δευτερευόντως δε για το γάλα τους.

Η ΧΛΩΡΙΔΑ. Περισσότερα από 1.300 είδη φυτών έχουν καταγραφεί στο Εθνικό Πάρκο, αρκετά από τα οποία είναι σπάνια, ενδημικά και προστατευόμενα σε εθνικό, βαλκανικό και ευρωπαϊκό επίπεδο.

ΤΟ ΚΛΙΜΑ. Το κλίμα που επικρατεί στην περιοχή της Κερκίνης χαρακτηρίζεται ως μεσογειακό ημίξηρο με ψυχρούς χειμώνες. Η μέση ετήσια θερμοκρασία είναι 15°C. Θερμότερος μήνας είναι ο Ιούλιος και ψυχρότερος ο Ιανουάριος. Ξηρότερος μήνας είναι ο Σεπτέμβριος και πιο βροχερός ο Νοέμβριος. Η περιοχή δεν υφίσταται την επίδραση ισχυρών βορείων ανέμων, επειδή είναι προφυλαγμένη από το όρος Μπέλες (Κερκίνη).

Ο ΦΟΡΕΑΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ. Ο Φορέας Διαχείρισης Λίμνης Κερκίνης (ΝΠΙΔ κοινωφελούς χαρακτήρα) έχει σκοπό τη διοίκηση και διαχείριση του Εθνικού Πάρκου Λίμνης Κερκίνης. Στις προτεραιότητές του συγκαταλέγονται η διατήρηση της βιοποικιλότητας, η φύλαξη της προστατευόμενης περιοχής του Εθνικού Πάρκου και η περιβαλλοντική εκπαίδευση.

ΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ. Στον οικισμό της Κερκίνης, έδρα του Φορέα Διαχείρισης, λειτουργεί Κέντρο Πληροφόρησης, που αποσκοπεί στην ενημέρωση και την ευαισθητοποίηση του κοινού για την οικολογική αξία του Εθνικού Πάρκου, στην προβολή – ανάδειξη της περιοχής και στην προώθηση της προστασίας της φύσης εν γένει. Το Κέντρο διαθέτει μόνιμο εκθεσιακό χώρο και αίθουσα προβολών, ενώ προσφέρει τη δυνατότητα ξενάγησης μεμονωμένων επισκεπτών αλλά και οργανωμένων ομάδων.

*Ο τίτλος του παρόντος άρθρου μου είναι πνευματικό δάνειο από ένα εξαιρετικό κείμενο του Γιώργου Ζαρκαδάκη για την Κερκίνη, που είχε δημοσιευτεί στο περιοδικό «Experiment – Γαιόραμα» (τεύχος Μαρτίου – Απριλίου 1997)