Ενας Ανδρέας {LF}για όλα τα γούστα

Για πολύ καιρό, η συνταγή έλεγε «Ανδρέας Παπανδρέου» – στα νιάτα του. Αντιδεξιό προφίλ, νέες δομές, φρέσκια ματιά στα γνώριμα συνθήματα. Ο ΣΥΡΙΖΑ έπρεπε να κάνει μια νέα πολιτική αρχή, εμπνέοντας, κερδίζοντας μια κάποια (έστω μικρή) κοινωνική ηγεμονία. Οι εκλογές πέρασαν, η μετεξέλιξη του κόμματος ξεκίνησε, αλλά η επίκληση στο πασοκικό συναίσθημα έμεινε η ίδια. Φαίνεται όμως πως η Novartis ταρακούνησε λίγο το αφήγημα. Πώς ξαναγίνεσαι φρέσκος με πέντε χρόνια διακυβέρνησης στην πλάτη; Πώς ξανακερδίζεις το ηθικό πλεονέκτημα που θεωρείς πως έχεις όταν στελέχη του κόμματος ονοματίζονται για πιθανή εμπλοκή τους σε μια σκευωρία;

Από το 1981 στο 1993. Στην τελευταία του συγκέντρωση στο Φάληρο, ο Αλέξης Τσίπρας δεν ήταν ο «Ανδρέας του 1981». Η αναφορά του στο ειδικό δικαστήριο, χρωματισμένη από το τόσο γνωστό ηχόχρωμα που κατά καιρούς αντιγράφει, ανέδειξε έναν άλλο Παπανδρέου, πιο ταιριαστό στη φάση που περνάει σήμερα το κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης. Η ταύτιση είναι επικοινωνιολογικά (σχεδόν) αυτονόητη, μια συνταγή με ανέλπιστα αποτελέσματα ακόμα και την πρώτη φορά που εφαρμόστηκε: με λαβωμένη τη φήμη του, αλλά αθώος και με τη δικαστική βούλα για το σκάνδαλο Κοσκωτά, ο Παπανδρέου στις εκλογές του 1993 δεν έκανε τίποτα περισσότερο από το να υπενθυμίζει το έργο του ΠΑΣΟΚ, όσο αυτό βρισκόταν στην εξουσία. Ηταν, λένε όσοι παρακολούθησαν από κοντά εκείνη την εκλογική αναμέτρηση, πιο ώριμος από ποτέ. Η νίκη ήρθε με μια αίσθηση δικαίωσης – χρειάστηκαν πάνω από δέκα χρόνια για να παραδώσει το ΠΑΣΟΚ τα κλειδιά του Μεγάρου Μαξίμου.

Ιδανικά, σε αυτό το σημείο θα ήθελε να έχει φτάσει ο Τσίπρας τη μέρα των επόμενων εκλογών. Σήμερα πρωθυπουργός είναι ένας νέος Μητσοτάκης. Και ο επίδοξος «ηγέτης της προοδευτικής παράταξης» δεν έχει παρά να τον τσιγκλήσει: «Να πάτε την εκτροπή μέχρι τέλους.Να τολμήσετενα οδηγήσετε εμένα σε ειδικό δικαστήριο, αν έχετε τα κότσια». Ξέρει κι αυτός πως οι δύο περιπτώσεις είναι διαφορετικές – εδώ το θέμα είναι μόνο παρεμπιπτόντως τα λεφτά. Και βέβαια ξέρει ότι ο αντίπαλός του όχι μόνο πιστεύει πως «οι πρωθυπουργοί δεν πάνε φυλακή, αλλά σπίτι τους», αλλά και πως πολύ δύσκολα θα πέσει σε μια παγίδα που έμαθε από το σπίτι του να αποφεύγει. Η επίκληση, όμως, στον Παπανδρέου του ’93 είναι μονόδρομος. Τόσο γιατί οι νέοι του πολιτικοί σύντροφοι εξακολουθούν να έχουν περισσότερες πασοκικές αναφορές από συριζαϊκές όσο και γιατί η επίκληση σε εκείνη την εποχή και στα σύμβολα που την καθόρισαν εξασφαλίζουν τη λιγότερη ζημιά από την υπόθεση Novartis, που όσο πάει βρωμάει και περισσότερο. Οχι πως το ’81 έχει ξεχαστεί από την επικοινωνιακή ατζέντα του ΣΥΡΙΖΑ: αν δεν πλασαριστεί ως το καινούργιο, ο ΣΥΡΙΖΑ κινδυνεύει πραγματικά από την εσωστρέφεια που καλλιεργείται το τελευταίο διάστημα. Οι δύο παπανδρεϊκές περίοδοι, ωστόσο, δύσκολα μπορούν να συνδυαστούν – είναι πτυχές του Ανδρέα που δεν ταίριαζαν η μία με την άλλη ούτε στο πρωτότυπο.

Παρόμοια διλήμματα. Η γοητεία του ’81 είναι μεγάλη και για το Κίνημα Αλλαγής. Εκεί ξέρουν πως έχουν τη σφραγίδα. Και έχουν, τουλάχιστον, την ηθική ικανοποίηση να μην πλασάρονται ως κάτι που δεν είναι. Δεν έχουν, όμως, βρει ακόμα, λέει η μια εκδοχή, την κινηματική εικόνα που θα τους επιτρέψει να «χτυπήσουν» τον αντίπαλό τους στον προοδευτικό χώρο – κι αυτό παρά το ότι μπορούν να εξελίσσουν την παράταξη πιο εύκολα και πιο ανώδυνα από τον ΣΥΡΙΖΑ. Οχι, βέβαια, πως αυτή η εικόνα είναι απαραίτητη: υπάρχουν φωνές εντός του κεντροαριστερού φορέα που υποστηρίζουν πως μια παράταξη με πολύχρονη εμπειρία στη διαχείριση της εξουσίας δεν μπορεί να επιστρέψει στις εποχές που αυτή δεν υπήρχε. Είναι, λένε, αυτή η κυβερνητική υπευθυνότητα που διαχωρίζει το Κίνημα Αλλαγής από τον ΣΥΡΙΖΑ, το δυνατό όπλο που θα τους επιτρέψει να προσφέρουν μια ουσιαστική εναλλακτική για το προοδευτικό ακροατήριο. Σε άλλη εποχές, αυτή η πολιτική συζήτηση θα συνοψιζόταν στο «Ανδρέας εναντίον Σημίτη», όμως ακόμα κι αυτό μοιάζει κάπως σαν πολυτέλεια αυτή τη στιγμή.

Ο «Ανδρέας του ’93» ταιριάζει και στο κόμμα του. Τότε εκείνος είχε «καθαρίσει» το όνομά του, χωρίς να ξεχνά την κληρονομιά του ΠΑΣΟΚ. Ηταν το αουτσάιντερ μιας μάχης που κέρδισε χωρίς τις κορόνες του παρελθόντος. Και το Κίνημα Αλλαγής ψάχνει μια ίδια ισορροπία: τη διαχρονική δικαίωση της «πράσινης» συνιστώσας του, που σήκωσε στην πλάτη της το βάρος της κρίσης, και παράλληλα τη φωνή που θα ασκεί σκληρή αντιπολίτευση, αλλά θα διαφέρει από τη συριζαϊκή. Κι όπως συνέβαινε πολύ συχνά στον ίδιο τον Ανδρέα, έτσι συμβαίνει σήμερα και στο Κίνημα Αλλαγής: ο μεγαλύτερος αντίπαλός του είναι ο κακός του εαυτός.