Το σύνδρομο του εργατοπατέρα

Δεν χρειάζεται να περάσει από face control. Δεν χρειάζεται να τον δείξει κανείς με το δάχτυλο. Η φασματική του μορφή επιβάλλεται σαν προβολή στη μεγάλη οθόνη. Στην Ελλάδα ο εργατοπατέρας είναι ό,τι δηλώσει: προστάτης των αδυνάμων, εγγυητής των κεκτημένων, κυματοθραύστης του νεοφιλελευθερισμού, λαϊκότερος του λαού. Εχει θητεύσει στην καλύτερη περίοδο του κρατικοδίαιτου συνδικαλισμού: εκείνου που μετράει προνόμια και παράγει στασιμότητα.

Την περασμένη εβδομάδα κατέβασε τον μοχλό στα μέσα μαζικής μεταφοράς και, σε ένδειξη πυγμής, τράβηξε χειρόφρενο στον προαστιακό και στα τρένα άνευ άλλης προειδοποίησης. Ηταν μία ακόμη από τις οβιδιακές μεταμορφώσεις του «ετσιθελισμού» στη μακρά ελληνική παράδοσή του. Το πλέον πρόσφατο νεύμα προς τους αποδέκτες των υπηρεσιών – δηλαδή τους πολίτες – ότι το «σύνδρομο του εργατοπατέρα» δεν εξέλιπε ποτέ. Με αυτό οφείλουν να συμβιώνουν. Σε συνθήκες ριζοσπαστικής αριστεροσύνης, αλλά και επαναφοράς της κανονικότητας. Κάτω από σημαίες που αλλάζουν χρωματισμούς, αλλά οριοθετούν την ομοούσια και αδιαίρετη ιδεοληψία. Οι ιδιοκτήτες της εργασιακής συνείδησης βρίσκουν πάντα τον τρόπο να μεταμορφώνονται για να μένουν ίδια τα αιτήματά τους. Μια μονότονη λούπα που θαρρείς ότι παίζει από τη Μεταπολίτευση μέχρι σήμερα με εξάρσεις ανά περίοδο. Κάποτε ήταν τα κεκτημένα, το εφάπαξ, οι όροι στις εθελούσιες. Σήμερα είναι το στυγνό πρόσωπο του παγκόσμιου φιλελευθερισμού, αλλά ακόμα και ο ίδιος ο τρόπος με τον οποίο αποφασίζεται η απεργία (με απόφαση του σωματείου και ηλεκτρονική ψηφοφορία). Στην ανακοίνωσή του πάντως το Σωματείο Εργαζομένων Καλλιτεχνών και Χορωδίας της ΕΡΤ πριν εξαπολύσει τον μύδρο της μιας αράδας εναντίον του ασφαλιστικού νομοσχεδίου εξέφρασε την αλληλεγγύη του «προς τον αγώνα των καλλιτεχνών των ορχηστρών της Γαλλικής Ραδιοφωνίας και της Οπερας του Παρισιού ενάντια στις ασφαλιστικές μεταρρυθμίσεις του Μακρόν». Με άλλα λόγια, ο συνδικαλισμός εκτός από ελληνοκεντρικός μπορεί να είναι και «ευρωλιγούρης».

Ο εργατοπατέρας που όλοι ξέρουμε ανδρώθηκε μέσα στο κλίμα της άκρατης διεκδίκησης, όταν η πασοκική ελευθεριότητα έδειχνε τον δρόμο προς το «βασίλειο της επιθυμίας». Ο λαός ζητούσε, ο λαός είχε δίκιο, νόμος ήταν το δίκιο του εργάτη και ο συνδικαλιστής ο διερμηνέας του δικαίου. Ο τελευταίος ενηλικιώθηκε πολιτικά με επαναστατική γυμναστική επιδιώκοντας τη συχνή αναμέτρηση στο πεζοδρόμιο. Αν σε περασμένες δεκαετίες χαρτογράφησε τα δίκτυα και τις διαδρομές που οδηγούσαν στη νομή της εξουσίας – γιατί όχι, και στα υπουργικά έδρανα; -, στις πρώτες μεταρρυθμιστικές απόπειρες του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη, οργάνωσε το κράτος εν κράτει στο πεζοδρόμιο. Ηταν θεσμός που διεκδικούσε να γίνει «αρμός της εξουσίας», για να χρησιμοποιήσουμε ένα πρωθύστερο σχήμα.

Και εν μέρει έγινε. Το 2001, όταν ο Τάσος Γιαννίτσης πρότεινε το νέο Ασφαλιστικό – «που θα απέτρεπε την επαναφορά του ως προβλήματος για περίπου 20 χρόνια», όπως σημείωνε -, οι εργατοπατέρες ενορχήστρωσαν μαζί με πολιτικούς αντιρρησίες μία από τις μεγαλύτερες συγκεντρώσεις της σύγχρονης Ελλάδας (ας αναλογιστούμε ότι οι άλλες δύο ήταν για το Μακεδονικό τη δεκαετία του 1990 και το συλλαλητήριο για τις ταυτότητες). Τα προνόμια των ρετιρέ, τα ανώτατα όρια ηλικίας, τα καταχρηστικά βαρέα ανθυγιεινά έπρεπε να διατηρηθούν σαν να μην υπήρχε αύριο. Αλλά το αύριο έφτασε κάποτε – με τους εργατοπατέρες στη σύνταξη.

Ηταν η στιγμή που φόρεσαν το προσωπείο του αντιμνημονιακού αγώνα. Στην Ελλάδα αναζητούσαν την εσωτερική τρόικα και τους «μερκελιστές», στο εξωτερικό υποδείκνυαν τους εταίρους σαν εισβολείς. Κολάκευσαν για ακόμη μία φορά τον αγαπημένο τους λαό, υπερασπίστηκαν ρήτρες εις βάρος των μελλοντικών γενιών, έταξαν τον χαμένο παράδεισο της ευημερίας στήνοντας αντάρτικα από τις συγκοινωνίες ως την αποκομιδή σκουπιδιών. Λειτούργησαν σαν αμορτισέρ του διακομματικού λαϊκισμού επιδεικνύοντας τα παράσημα της λαϊκότητάς τους. Και έπιασαν θέση στην οργανωμένη αρένα με στόχο τα «συστημικά» ΜΜΕ. Οι δημοσιογράφοι κατηγορούνταν για κοινωνικό αυτοματισμό – «χτυπάνε τον συνδικαλισμό» – τη στιγμή που και οι ίδιοι ρίχνονταν στις μυλόπετρες. Το Mega έκλεινε χωρίς να το πενθήσει ο οργανωμένος συνδικαλισμός, που κατά τ’ άλλα ανέβηκε στα κάγκελα για το κλείσιμο της ΕΡΤ.

Και σήμερα; Θα λειτουργήσουν άραγε οι εργατοπατέρες σαν εφεδρείες του ΣΥΡΙΖΑ στον δρόμο προς τη νέα… ονοματοδοσία; Θα συνεχίσουν να πιέζουν το υπουργείο προς την κατεύθυνση ενός «απονευρωμένου» Ασφαλιστικού; Ή, σε μια επίδειξη δραματοποιημένης αυτοθυσίας, θα φτάσουν ως και να αποσυρθούν, για να συνεχίσει το σινάφι να έχει «διαπραγματευτική ισχύ» απέναντι στην κυβέρνηση; Είναι μια στάση κι αυτή: ορισμένοι εργατοπατέρες πρέπει να αλλάξουν, για να μείνει το σύνδρομο ίδιο. Από μία άποψη, το μεγαλύτερο επίτευγμά τους ήταν ότι διέγραψαν από το συλλογικό ασυνείδητο τις υπηρεσίες που προσφέρει στους εργαζομένους ο ανώνυμος συνδικαλιστής «του διπλανού γραφείου».