Η πραγματική εκτροπή{CR}

Η «υπόθεση Παπαγγελόπουλου» γέννησε ξαφνικά και «υπόθεση προστατευόμενων μαρτύρων». Και ενώ η ουσία βρίσκεται στην πρώτη, στην υπηρεσία εξάλλου της οποίας λειτουργεί, θεωρητικά, ο θεσμός των προστατευόμενων μαρτύρων, η θεσμική παρεκτροπή που σημειώθηκε με την άρνηση συγκεκριμένων μαρτύρων να καταθέσουν δεν είναι διόλου αδιάφορη ούτε για το Κράτος Δικαίου ούτε για τη διαλεύκανση της βασικής ενώπιον της Βουλής υπόθεσης.

Ας επιχειρήσουμε να ξεκαθαρίσουμε τη νομική πραγματικότητα, πριν προβούμε σε εκτίμηση των πολιτικών της συνεπειών:

α) Η άρνηση μαρτυρίας εκ μέρους προσώπων που έχουν χαρακτηρισθεί «μάρτυρες δημοσίου συμφέροντος» («προστατευόμενοι», με πιο κοινή ορολογία) και, ακόμα περισσότερο, η συνειδητή εκ μέρους τους προσπάθεια αποφυγής της μαρτυρίας συνιστούν απείθεια, η οποία αποτελεί αδίκημα για κάθε μάρτυρα σε ποινική δίκη, συμπεριλαμβανομένων των «προστατευομένων» μαρτύρων. Αλλο η προστασία που προσφέρεται κατόπιν σχετικού χαρακτηρισμού και άλλο η υποχρέωση, προκύπτουσα ευθέως όχι μόνο από τον νόμο αλλά και από τον ίδιο τον ρόλο του μάρτυρα, να καταθέσει όσα γνωρίζει και να απαντήσει, όπως νομίζει, στις ερωτήσεις του «ανακριτή» (στη συγκεκριμένη περίπτωση, της ειδικής Επιτροπής της Βουλής).

β) Ενδεχόμενος αποχαρακτηρισμός («ξε-κουκούλωμα», όπως πέρασε στην κοινή γνώμη), καθώς και άρση προστασίας μαρτύρων, πρώτον, δεν αλλάζουν κάτι σε σχέση με την υποχρέωσή τους να καταθέσουν, εφόσον κλήθηκαν, και, δεύτερον, δεν ανήκουν, ως αρμοδιότητα, στην ανακριτική Επιτροπή της Βουλής, αλλά στον «χαρακτηρίσαντα δικαστή», σε εκείνον δηλαδή που είχε προσδώσει την ιδιότητα των προστατευομένων μαρτύρων σε συγκεκριμένα πρόσωπα.

γ) Αρση προστασίας λόγω άρνησης κατάθεσης δεν προβλέπεται. Σύμφωνα με το άρθρο 45 Β, παρ. 3 του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας, ο χαρακτηρίσας δικαστής μπορεί να άρει, σε οποιαδήποτε φάση της ποινικής διαδικασίας, τον χαρακτηρισμό και άρα και την προστασία, «αν κρίνει ότι δεν συντρέχουν οι λόγοι που οδήγησαν στην έκδοση της απόφασης περί χαρακτηρισμού». Η απείθεια αντιμετωπίζεται με προσαγωγή (που δεν συνιστά σύλληψη) και, σε δεύτερο χρόνο, με άσκηση δίωξης, όχι με αναγκαστικό «ξε-κουκούλωμα».

Από τα παραπάνω καθίσταται, πιστεύω, σαφές ότι η πραγματική εκτροπή στην «υπόθεση των προστατευομένων μαρτύρων» δεν ήταν αυτή που διατύπωσε, με τη συνήθη του βιασύνη, προχειρότητα και τάση διαστρέβλωσης, ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης. Δεν υπήρξε παράνομη ή αντιθεσμική πολιτική ανάμειξη ή υπέρβαση ρόλου από την προανακριτική Επιτροπή. Αυτοί που εξετράπησαν ήταν οι απειθήσαντες μάρτυρες και όσοι δικαιολογούν ή και στηρίζουν αυτή την απείθεια. Μη προσερχόμενοι να καταθέσουν ενώπιον της Επιτροπής, οι μάρτυρες όχι μόνο διέπραξαν αδίκημα αλλά και μετέτρεψαν εαυτούς σε «δήθεν μάρτυρες» με μηδαμινή αξιοπιστία. Η χρήση της απείθειας για άντληση οφέλους – δικαστικού ή πολιτικού – στην «υπόθεση Novartis», που ουσιαστικά έκλεισε, αλλά και στην «υπόθεση Παπαγγελόπουλου», που κάθε μέρα πλαταίνει, γυρνά σε βάρος όχι της αλήθειας αλλά των διαστρεβλωτών της αλήθειας.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος