Η Ελλάδα και η μαθησιακή κρίση: τι πρέπει να αλλάξουμε

Για τα περισσότερα παιδιά, η μέρα που γίνονται 10 ετών αποτελεί μια συναρπαστική στιγμή. Μαθαίνουν περισσότερα πράγματα για τον κόσμο γύρω τους και επεκτείνουν τους ορίζοντές τους. Ωστόσο, πάρα πολλά παιδιά – πάνω από τα μισά που γίνονται δέκα ετών σε χώρες με υψηλά ποσοστά χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος – δεν μπορούν να διαβάσουν ή να κατανοήσουν μια απλή ιστορία. Βρισκόμαστε στη μέση μιας παγκόσμιας μαθησιακής κρίσης που καταπνίγει τις ευκαιρίες και τις προσδοκίες εκατοντάδων εκατομμυρίων παιδιών. Και αυτό είναι απαράδεκτο.

Τον Οκτώβριο του 2019 ανακοινώσαμε ότι θέλουμε μέχρι το 2030 να μειώσουμε, τουλάχιστον κατά το ήμισυ, το παγκόσμιο επίπεδο της μαθησιακής φτώχειας.

Το να μάθεις να διαβάζεις είναι μια ιδιαίτερα κρίσιμη δεξιότητα: ανοίγει έναν κόσμο δυνατοτήτων και είναι το θεμέλιο πάνω στο οποίο βασίζονται όλα τα επίπεδα ουσιαστικής μάθησης – συμπεριλαμβανομένης της αριθμητικής και της επιστήμης. Η εξάλειψη της μαθησιακής φτώχειας – που ορίζεται ως το ποσοστό των παιδιών που δεν μπορούν να διαβάσουν και να κατανοήσουν μια απλή ιστορία μέχρι την ηλικία των 10 ετών – είναι ένα επείγον θέμα. Είναι το «κλειδί» για την εξάλειψη της φτώχειας εν γένει και την ενίσχυση της κοινωνικής ευημερίας.

Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια η πρόοδος στην προσπάθεια μείωσης της μαθησιακής φτώχειας είναι στάσιμη. Σε παγκόσμιο επίπεδο την περίοδο 2000-2017 σημειώθηκε μόνο 10% βελτίωση στα μαθησιακά αποτελέσματα των παιδιών ηλικίας δημοτικού σχολείου. Αν αυτός ο ρυθμός συνεχίσει, το 43% των 10χρονων δεν θα μπορέσει να διαβάσει καν το 2030.

Τα πρόσφατα αποτελέσματα του Προγράμματος Διεθνούς Αξιολόγησης Φοιτητών (PISA) δείχνουν ότι περίπου το ένα τρίτο των ελλήνων μαθητών δεν μπορεί να επιδείξει βασικές ικανότητες για την ανάγνωση, τα μαθηματικά και την επιστήμη, σε σύγκριση με το 24% της ΕΕ. Από το 2009 καταγράφεται η μεγαλύτερη πτώση στα μαθησιακά αποτελέσματα, ιδίως στην ανάγνωση. Το 2018 η Ελλάδα είναι περίπου 30 βαθμούς στην PISA (σχεδόν 1 έτος σχολικής φοίτησης) κάτω από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ.

Τα καλά νέα είναι ότι τα παιδιά που θα γίνουν 10 ετών το 2030 θα γεννηθούν το επόμενο έτος. Αν δουλέψουμε επειγόντως, υπάρχει μια ευκαιρία να αντιστραφεί αυτή η τάση.

Ο στόχος που έχουμε θέσει είναι φιλόδοξος αλλά εφικτός. Ποιοτική εκπαίδευση για όλους. Θα οδηγήσει σχεδόν σε τριπλασιασμό του ρυθμού προόδου παγκοσμίως και μπορεί να γίνει πραγματικότητα εάν κάθε χώρα κατορθώσει να φτάσει κοντά στις επιδόσεις των χωρών που σημείωσαν τη μεγαλύτερη πρόοδο από το 2000 έως το 2015.

Βέβαια, οι προκλήσεις για τα θέματα μείωσης της μαθησιακής φτώχειας διαφέρουν μεταξύ των χωρών.

Σε ορισμένες χώρες ακόμη και η πρόσβαση στο σχολείο παραμένει ένα τεράστιο πρόβλημα – 258 εκατομμύρια νέοι ήταν εκτός σχολείου παγκοσμίως το 2018. Σε άλλες χώρες, τα παιδιά είναι στην τάξη αλλά δεν μαθαίνουν. Η Παγκόσμια Τράπεζα, θέτοντας έναν παγκόσμιο στόχο, μπορεί να συνεργαστεί με τις χώρες για να καθορίσουν τους δικούς τους εθνικούς στόχους μάθησης. Η εξάλειψη της μαθησιακής φτώχειας πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα, ώστε να σταματήσουμε την πείνα ή την ακραία φτώχεια. Δεν θα είναι εύκολο, αλλά δεν μπορούμε να υποχωρήσουμε. Το οφείλουμε στα παιδιά σε όλον τον κόσμο να θέτουμε τις απαιτήσεις μας ψηλά, ώστε να μπορούν να το κάνουν κι αυτά επίσης.

Ο David Malpass είναι πρόεδρος του World Bank Group