Το Brexit φέρνει την ξενοφοβία

Το Brexit έγινε, αλλά οι συνέπειές του θα ακολουθούν τη Βρετανία για πολύ καιρό. Μία από τις πλέον ανησυχητικές είναι οι επιθέσεις εναντίον μεταναστών, οι οποίες έχουν διπλασιαστεί την τελευταία πενταετία. Σύμφωνα με έρευνα των «ΝΕΩΝ», δεκάδες έλληνες κάτοικοι της Βρετανίας έχουν δεχθεί ξενοφοβικές επιθέσεις – κυρίως φραστικές – μετά το δημοψήφισμα του 2016. Πριν από λίγες ημέρες, ο δήμαρχος του Λονδίνου Σαντίκ Καν εξέφρασε φόβους ότι τα εγκλήματα μίσους θα αυξηθούν την περίοδο μετά το Brexit.

Την ημέρα της εξόδου από την ΕΕ, άγνωστοι ανάρτησαν σε όλους τους ορόφους ενός συγκροτήματος κατοικιών στο Νόριτς, μια πόλη 160 χιλιόμετρα βορειοανατολικά του Λονδίνου, ανακοινώσεις υπό τον τίτλο «Happy Brexit Day» στις οποίες προειδοποιούσαν τους ενοίκους ότι «δεν είναι ανεκτό να μιλούν άλλες γλώσσες μέσα στα διαμερίσματά τους». Οσοι δεν συμμορφώνονταν, καλούνταν να γυρίσουν στις πατρίδες τους, «ούτως ώστε να επιστρέψουμε στην κανονικότητα που είχαμε προτού μολύνετε αυτό το άλλοτε μεγάλο νησί». Η αστυνομία έκανε λόγο για «πράξη με ρατσιστικά κίνητρα» και διεξάγει έρευνες για τον εντοπισμό των δραστών.

Μιλώντας στα «ΝΕΑ», ο Μπόρις Τζόνσον καταδίκασε μεν το περιστατικό, πρόσθεσε όμως ότι οι μετανάστες στη Βρετανία πρέπει πράγματι να ξέρουν αγγλικά. Η δήλωση αυτή προκάλεσε την αντίδραση της οργάνωσης The3million για την προάσπιση των δικαιωμάτων των 3,5 εκατ. ευρωπαίων πολιτών της Βρετανίας. «Αντί να καταδικάσει απερίφραστα αυτά τα ρατσιστικά σχόλια, ο βρετανός πρωθυπουργός τα δικαιολογεί εμμέσως, υπονοώντας ότι οι πολίτες της ΕΕ πρέπει να μάθουν αγγλικά. Τα σχόλια του πρωθυπουργού σχεδόν ακούγονται λογικά, αλλά ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο είναι τόσο πολύ επικίνδυνα. Αξιοποιούν την προκατάληψη ότι οι αλλοδαποί δεν μιλούν καλά αγγλικά και δεν ενσωματώνονται στην κοινωνία» δήλωσε στα «ΝΕΑ» η Μάικε Μπον, ιδρύτρια της The3million. Οπως υποστήριξε, επί πολλά χρόνια «καλλιεργείται μίσος και καχυποψία εναντίον των μεταναστών», με αποτέλεσμα «πολίτες της ΕΕ που ζουν στη Βρετανία να μην τολμούν να μιλήσουν στα γερμανικά ή στα ρουμανικά στα παιδιά τους δημοσίως, ανεξαρτήτως του αν μιλούν άπταιστα αγγλικά ή όχι». Η οργάνωση κάλεσε, τέλος, τον Τζόνσον «να μη θυσιάσει την αλήθεια στον βωμό του πολιτικού κέρδους. Οφείλει να οικοδομήσει μια Βρετανία στην οποία όλοι θα αισθάνονται ασφαλείς και σεβαστοί».

Μεταξύ των κριτηρίων για την επιλογή των μεταναστών που θα έχουν δικαίωμα να ζήσουν στη Βρετανία στο μέλλον είναι η καλή γνώση αγγλικών, σύμφωνα με το μεταναστευτικό νομοσχέδιο που επεξεργάζεται η κυβέρνηση Τζόνσον. Την περασμένη εβδομάδα, η Συμβουλευτική Επιτροπή για τη Μετανάστευση δημοσιοποίησε έκθεση για το μεταναστευτικό σύστημα, σύμφωνα με την οποία η καλή χρήση της γλώσσας πρέπει να είναι προαπαιτούμενο για την εγκατάσταση μεταναστών.

«Ο Βολταίρος στην πραγματεία του “Περί ανεκτικότητας” (1763) γράφει ότι η μη ανοχή της άποψης του άλλου είναι πράξη παράλογη και βάρβαρη. Πράξη παράλογη, βάρβαρη και πλήρως αντιδημοκρατική, η οποία προσβάλλει βάναυσα τη θεμελιώδη αρχή της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, αναιρώντας την ελευθερία της έκφρασης και του λόγου, αποτελεί και η απαίτηση να μην ομιλεί κάποιος στη Βρετανία γλώσσα άλλη από τη βρετανική, ακόμη και μέσα στο ίδιο του το σπίτι» σχολίασε στα «ΝΕΑ» ο Δημήτρης Γιαννουλόπουλος, καθηγητής και διευθυντής της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου του Λονδίνου Goldsmiths.

«Ενδεχομένως να πρόκειται για μεμονωμένο περιστατικό, ωστόσο ο βίαιος τρόπος έκφρασης, το πλαίσιο στο οποίο εκδηλώθηκε, αλλά και το πνεύμα αυταρχισμού που το χαρακτηρίζει, δικαιολογημένα δημιουργούν ανησυχία ως προς την πιθανή περαιτέρω ενίσχυση της ξενοφοβίας μετά το Brexit. Η ανησυχία αυτή επαυξάνεται όταν ο ίδιος ο πρωθυπουργός της χώρας δεν καταδικάζει απερίφραστα, χωρίς “ναι μεν, αλλά”, το περιστατικό» πρόσθεσε ο Δημήτρης Γιαννουλόπουλος, ο οποίος διευθύνει τη δεξαμενή σκέψης Britain in Europe.

Δεν είναι η πρώτη φορά που ο βρετανός πρωθυπουργός κάνει αμφιλεγόμενα σχόλια για τους μετανάστες – παρότι ο ίδιος είναι γεννημένος στις ΗΠΑ και έχει τουρκικές, γαλλικές, γερμανικές και ρωσικές ρίζες. Τον περασμένο Δεκέμβριο είχε πει ότι οι ευρωπαίοι μετανάστες μεταχειρίζονται τη Βρετανία «σαν να είναι τμήμα της χώρας τους». Πέντε μήνες νωρίτερα, όταν διεκδικούσε την αρχηγία των Συντηρητικών, έκανε μια δήλωση παρόμοια με αυτή που παραχώρησε στα «ΝΕΑ», προαναγγέλλοντας ότι θα υποχρεώσει τους μετανάστες να μάθουν αγγλικά. Πάντως, στην πιο πρόσφατη απογραφή (2011), το 98,7% των κατοίκων της Αγγλίας και της Ουαλίας ανέφερε ότι μιλά «καλά» αγγλικά.

Επιθέσεις και εναντίον Ελλήνων. Η προκατάληψη εναντίον των ξένων και δη η «φοβία» απέναντι στις γλώσσες που μιλούν μετανάστες σε δημόσιους ή εργασιακούς χώρους δεν είναι καινοφανής στη Βρετανία – χωρίς, πάντως, να αποτελεί τον κανόνα. Ερευνα του Ινστιτούτου YouGov που δημοσιεύθηκε αυτή την εβδομάδα κατέδειξε ότι ένας στους τέσσερις (26%) Βρετανούς «ενοχλείται» όταν ακούει ανθρώπους από μη αγγλόφωνα κράτη να μιλούν στη γλώσσα τους ενώ βρίσκονται στη Βρετανία. Μάλιστα, το ποσοστό μεταξύ όσων ψήφισαν υπέρ του Brexit εκτοξεύεται στο 41% (έναντι 14% των Remainers).

Στους μήνες που προηγήθηκαν του δημοψηφίσματος, η εκστρατεία του Leave βάσισε το κεντρικό της αφήγημα στην «ανάκτηση της εθνικής κυριαρχίας», ενεργοποιώντας τα ξενοφοβικά αντανακλαστικά μεγάλης μερίδας Βρετανών, ορισμένοι από τους οποίους δαιμονοποίησαν τους μετανάστες κατηγορώντας τους για τα δεινά τους (χαμηλές αμοιβές, υψηλά ενοίκια, μεγάλη αναμονή στα νοσοκομεία και ιατρεία κ.λπ.).

Θύματα ξενοφοβικών επιθέσεων έχουν πέσει και αρκετοί Ελληνες. Τον Δεκέμβριο του 2018, οι ιδιοκτήτες ελληνικού εστιατορίου στο Μπέρμιγχαμ κατήγγειλαν ότι ένας άνδρας έσπασε το τζάμι της εισόδου και κάποιος άλλος ούρησε στην πόρτα του εστιατορίου, αποκάλεσε «Πακιστανό» έναν εργαζόμενο και, μαζί με δύο ακόμη άτομα, τραυμάτισε ελαφρά δύο υπαλλήλους. Το 2016, η 28χρονη Α.Σ. από την Αθήνα εξιστορούσε στα «ΝΕΑ» την ξενοφοβική επίθεση που δέχθηκε ενώ περίμενε σε στάση λεωφορείου στο Ερλς Κορτ, στο Κεντρικό Λονδίνο. «Μια Αγγλίδα μού φώναζε: “Ηλίθια καρ…, γύρνα πίσω στη χώρα σου. Γαμ… Ευρωπαίοι”».

Σε ομάδες Ελλήνων της Βρετανίας στο Facebook έχουν δημοσιευθεί δεκάδες παρόμοιες μαρτυρίες. «Στο λεωφορείο γύρισε κάποια και μου είπε να μιλάω αγγλικά και όχι… πολωνικά. Της απάντησα ότι τέτοιο είναι το επίπεδο και η μόρφωσή της που ούτε γλώσσες δεν μπορεί να ξεχωρίσει. Το λυπηρό είναι ότι κανείς δεν αντέδρασε στο ρατσιστικό σχόλιό της» έγραψε η Μ.Α. «Μιλούσα στο τηλέφωνο και μου είπε ένας “κλείσ’ το ή μίλα αγγλικά”» σχολίασε ο Λ.Σ. «Εμένα μου έχει τύχει τουλάχιστον τρεις φορές. Τη μία φορά, μιλούσα με έναν φίλο μου καθώς περπατούσαμε και μια γριά μάς σταμάτησε και μας είπε: “Εδώ είναι Αγγλία, θα μιλάτε αγγλικά”» έγραψε η Α.Γ. Σε έρευνα που διεξήχθη το 2017, το 27% των Βρετανών παραδέχθηκε ότι είναι «φυλετικά προκατειλημμένο». Να σημειωθεί ότι από τους 8,9 εκατ. κατοίκους του Λονδίνου περίπου 3,3 εκατ. (37%) έχουν γεννηθεί σε χώρες εκτός Βρετανίας.