Επίλογος αέρας

Χάσαμε πρόσφατα τη μεγάλη ελληνίδα ποιήτρια Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ. Θα μου επιτρέψετε μια προσωπική αναφορά, μια και η Κατερίνα υπήρξε, εκτός από θεία μου, ένας άνθρωπος-«κλειδί» για τη ζωή μου, την οποία κατά μία έννοια οφείλω σε αυτήν. Ηταν εκείνη που γνώρισε τον πατέρα μου και πρώτο της ξάδελφο, Κώστα Σταμάτη, στη μητέρα μου, Μπέτυ Αρβανίτη, και είναι αυτή που μου μετάγγισε την αγάπη για την ποίηση και κατ’ επέκταση τη λογοτεχνία. Είναι πάλι εκείνη που μου έδειξε πώς ζουν και δημιουργούν οι ελεύθεροι, ακομπλεξάριστοι άνθρωποι. Κάπου γράφει ο Κωστής Παπαγιώργης: «Oι ευγενικοί άνθρωποι εξευγενίζονται με τις συμφορές, ενώ τα ανδρείκελα εξαχρειώνονται». Η Κατερίνα ήταν παραπάνω από ευγενικός άνθρωπος. Ηταν ένα μοναδικό, ανεπανάληπτο, ζωογόνο πλάσμα. Η «συμφορά» της την έκανε να είναι ακόμη πιο σπάνια.

Η Κατερίνα ήταν ένας μύθος στην οικογένειά μας. Ανθρωπος των γραμμάτων, μια κορυφαία ποιήτρια και ταυτόχρονα ένας μοναδικός χαρακτήρας που συνδύαζε ό,τι πιο προοδευτικό και καλλιτεχνικό υπήρξε εκείνη την εποχή. Η γυναίκα αυτή ζούσε από τότε που κατάλαβε τον εαυτό της με έναν δυσβάστακτο κλήρο, ένα βαρύ εισιτήριο που οφειλόταν σε ένα μικρόβιο εκ γενετής, με αποτέλεσμα την αναπηρία της αριστερής πλευράς του σώματός της. Εάν είχε γεννηθεί έναν χρόνο αργότερα, ο Παστέρ θα είχε εφεύρει την πενικιλίνη και θα ήταν μια χαρά. Ωστόσο, αυτή της η αναπηρία δεν υπήρξε ποτέ εμπόδιο για τίποτε. «Οι κουτσοί φτιάχνουν τη μοίρα τους» έλεγε ο Σαρτρ. Κάτι που επιβεβαίωσε πανηγυρικά η Κατερίνα, φτάνοντας κι ένα σκαλί παραπάνω. Σχεδόν έσβησε την αναπηρία αυτή μέσα από μια ζωή που περιλάμβανε τα πάντα. «Ευγνωμονώ τις ελλείψεις μου, ό,τι μου λείπει με προστατεύει από κείνο που θα χάσω» έγραφε.

Ανθρωπος που ξεχείλιζε από joie de vivre, ερωτισμό και πνευματικότητα, με τρομερή αίσθηση του χιούμορ, γεύτηκε τα αγαθά της ζωής στο έπακρο, ερωτεύτηκε, αγάπησε, την ερωτεύτηκαν, την αγάπησαν, έγραψε κορυφαία ποιήματα, ταξίδεψε και διακρίθηκε σε παγκόσμιο επίπεδο. Ενας άνθρωπος που άρπαξε τη ζωή από τα μαλλιά, τη ρούφηξε μέχρι και την τελευταία της σταγόνα. Και το αποτύπωσε με τρόπο μαγικό, με σάρκινο λόγο στα ποιήματά της. Για εμένα είναι η καλύτερη ελληνίδα ποιήτρια. Ενας άνθρωπος ασυμβίβαστος που δεν τον ενδιέφερε ούτε η φήμη ούτε το χρήμα, ούτε η λεπτομέρεια. «Είμαι εχθρός της λεπτομέρειας» μου έλεγε. Δηλαδή μια ζωή, πρότυπο.

Πριν από λίγες μέρες, στο φέισμπουκ, μου έγραψε ένας ηλικιωμένος κύριος από την Αμερική που θέλει να μιλήσουμε όταν έρθει στην Ελλάδα. Ηταν φίλος της. Κοίταξα το προφίλ του που ήταν γεμάτο φωτογραφίες του ιδίου, νέου και ωραίου στο σπίτι της Κατερίνας στην Αίγινα, με την ίδια και με άλλους συνομηλίκους. Μια παρέα «Αιγινητών beatniks» που έπιναν τις μπίρες τους και μιλούσαν για ζωή, έρωτα και ποίηση δίπλα στις φυστικιές που όταν άνθιζαν, ολόκληρη η περιοχή μύριζε φύση. Εγραφε η Κατερίνα: «Τι ωραίος που ήταν ο έρωτας! Πολιορκεί χωρίς ενοχές, πολεμά χωρίς αιχμές, χωρίς φιλοδοξίες. Λιοπύρι τα μεσάνυχτα, καλοκαιριά στον πάγο. Ερωτας, το αντίθετο του αληθινού έδινε στο πραγματικό ουσία».

Δεν θα ξεχάσω ποτέ τα καλοκαίρια στο κτήμα της. Από τη δεκαετία του ’70 έως και το 2000 ήμουν τακτικός επισκέπτης. Στην Αίγινα η Κατερίνα ήταν ένα πρόσωπο αναφοράς. Την ήξεραν οι πάντες, από τον δήμαρχο μέχρι τον μπακάλη. Οταν πέρασε το πρώτο σοκ του χαμού της και μπόρεσα να σκεφτώ την Κατερίνα-ποιήτρια, συνειδητοποίησα ότι δεν ήταν ποτέ «της μόδας» όπως λέμε, ούτε όμως βρέθηκε και έξω από αυτήν. Η ποίησή της, πνοή μιας αυθεντικής καλλιτέχνιδας με σταθερή και συνεπή παρουσία στα γράμματα, ουδέποτε υπήρξε πολιτική, ούτε και συγκυριακή. Καταπιανόταν με ζητήματα διαχρονικά, τη ζωή, τον θάνατο, τον έρωτα, το σώμα και τις ποικίλες περιπέτειές του, τη φύση. Κάτι που θεωρώ εξαιρετικά κρίσιμο είναι ότι, παρ’ όλο που η ποίησή της ήταν βαθύτατα υπαρξιακή, κατάφερνε συγχρόνως να είναι εξόχως επικοινωνιακή και άμεση, χωρίς ψιμύθια, με πρόσβαση στους πάντες. Τους καλωσόριζε όλους η Κατερίνα, ειδικά τους νέους ποιητές. Και στο σπίτι και στους στίχους της. Δεν είχε ούτε ίχνος δηθενιάς. Εγραφε σαν να χτυπούσε φλέβα στη ρίζα. Ολα έβγαιναν από την ψυχή. Αληθινή ως το μεδούλι.

Η ζωή παίζει περίεργα παιχνίδια. Ο πρώτος της ξάδελφος, ο πατέρας μου Κώστας Σταμάτης, πήγε να τη συναντήσει ακριβώς μια βδομάδα μετά. Ηταν όμορφο που πρόλαβε να γνωρίσει τον εγγονό του. Συμπτώσεις; Μπορεί. Μπορεί όμως και να είναι τα Αγγελάκια της αφήγησης του βίου μας, ίσως είναι η μηχανική της πραγματικότητας, ίσως πάλι να είναι αυτό που λέει η Κατερίνα «στον ουρανό του τίποτα με ελάχιστα».

Τη Δευτέρα 24 Φεβρουαρίου στις 8 μ.μ. στο Θέατρο της οδού Κεφαλληνίας θα τιμήσουμε τη μνήμη της. Ποιητές και φίλοι θα μιλήσουμε για το έργο της και ηθοποιοί θα διαβάσουν ποιήματά της. Μεταξύ των άλλων, συμμετέχουν οι Σίσσυ Παπαθανασίου, Φωτεινή Τσαλίκογλου, Γιάννης Αντιόχου, Ευτυχία Παναγιώτου, Μπέτυ Αρβανίτη, Ρένη Πιττακή, Καρυοφυλλιά Καραμπέτη, Λυδία Φωτοπούλου, Σμαράγδα Σμυρναίου, Μαρία Κεχαγιόγλου, Εύα Σιμάτου. «Η αγάπη, από λαχτάρα που ήταν έγινε φίλη καλή μαζί γευόμαστε τη μελαγχολία του Χρόνου. Στέρησέ με – παρακαλώ το Αγνωστο – στέρησέ με κι άλλο για να επιζήσω».

Αντίο, Κατερίνα, αγαπημένη.