Επαρχιώτης στην Ομόνοια

Χθες μπήκε γκαζόν στη νέα στρογγυλή Πλατεία Ομονοίας, που συμπληρώνει τον χώρο της πλατείας, στην οποία δεσπόζουσα είναι η παρουσία του σιντριβανιού, σε μια απόπειρα ένωσης του παρελθόντος της πρωτεύουσας με το παρόν και το μέλλον της. Επειτα από διάφορα σχέδια αισθητικής αναμόρφωσης μιας πολύπαθης κεντρικής πλατείας, που όλα απέτυχαν, υλοποιείται ακόμα ένα σχέδιο επανένταξης της πλατείας στη ζωή της πρωτεύουσας.

Η αλήθεια είναι ότι η Ομόνοια με το σιντριβάνι, έτσι όπως το ανακαλούμε από τις ασπρόμαυρες ταινίες της δεκαετίας του 1960, ήταν ο τόπος των ραντεβού όσων έρχονταν στην πρωτεύουσα από την επαρχία. Ηταν η πλατεία στην περιοχή της οποίας προσανατολίζονταν οι ανέστιοι και οι πλάνητες μιας μεγαλούπολης, που θα ζούσαν σ’ αυτή για λίγο ή για πάντα. Ο επαρχιώτης στην Ομόνοια, του Σαββόπουλου, με την ελληνική μοναξιά, υλοποιούσε την επιθυμία, που προέκυπτε από τις νέες κοινωνικές συνθήκες, για ένταξη σε μια άλλη καθημερινότητα, η οποία θα άρχιζε από το αναγκαίο ραντεβού στον Μπακάκο και, είτε από πάνω είτε από τον ηλεκτρικό υπογείως, θα ολοκληρωνόταν σε ένα διαμερισματάκι, όπου θα στεγάζονταν όνειρα και προσδοκίες, η επένδυση μιας νέας ζωής, αστικής ζωής, εντελώς διαφορετικής από τη ζωή του χωριού.

Η Ομόνοια εκείνη ήταν ένα λαϊκό χοτ-σποτ. Και μολονότι λαϊκή, ακόμα ανήκε στη Σκομπία, στο παλιό αστικό κέντρο. Είχε το δικό της στάτους, έστω και ως πέρασμα. Κι είχε πάντα ζωή, τη ζωή ενός ιστορικού κέντρου, με μαγαζιά, ξενοδοχεία, συγκοινωνίες.

Η παρακμή της Ομόνοιας ήρθε μετά τη δεκαετία του 1980 επειδή ο τρόπος με τον οποία αναπτυσσόταν η Αθήνα άφηνε την Ομόνοια συνεχώς περισσότερο εκτεθειμένη σε στοιχεία παραβατικότητας. Η πλατεία παρέμενε λαϊκή και πέρασμα, αλλά πλέον ήταν πέρασμα διαφορετικό. Συχνά δεν ήταν η αφετηρία για μια εστία, μετατράπηκε σε χώρο σύναξης ανέστιων. Ο χουλιγκανισμός, για παράδειγμα, είχε πλέον την Ομόνοια ως τόπο εκδήλωσης της τυφλής ανωτερότητας του χρώματος που εξέφραζε. Ηταν η εποχή που τα ξενοδοχεία άρχισαν να υποβαθμίζονται, τα κτίρια να παλιώνουν και πολλοί χώροι να ερημώνουν. Η πλατεία έχανε την αίγλη της. Γινόταν πιο σκοτεινή και πιο ανασφαλής.

Αυτή την εξέλιξη, οι Αρχές πίστεψαν ότι θα την αντιμετώπιζαν με χωροταξικές αλλαγές. Αποδείχτηκαν μάταιες. Η αισθητική από μόνη της δεν φτάνει, έπειτα από λίγο καιρό ο χώρος ξανακατακτιέται από το γκρίζο. Και τη δεκαετία του 1990, πρώτη δεκαετία που η Ελλάδα υποδεχόταν τους πρώτους μετανάστες της από την Αλβανία, η Ομόνοια αποδείχτηκε μεν φιλόξενη σε μεγάλο βαθμό για τους νεοεισελθόντες, αλλά διαφορετικά φιλόξενη από τον τρόπο με τον οποίο υποδεχόταν τους επαρχιώτες παλιότερα: ήταν ένας τόπος που δεν ένωνε μόνο. Σε μεγάλο βαθμό χώριζε κιόλας. Το σύνθημα «Δε θα γίνεις Ελληνας ποτέεεε…» εκεί βρήκε περιεχόμενο – με τους Αλβανούς της πλατείας να πέφτουν θύματα του ελληναράδικου πογκρόμ.

Αλλάζουν αυτά με την αναμόρφωση της πλατείας; Καμία αναμόρφωση από μόνη της δεν αλλάζει τίποτα. Αλλάζουν όλα αν αλλάξει η χρήση της περιοχής. Αν τα ξενοδοχεία λειτουργήσουν, αν ανοίξουν μαγαζιά, αν η ασχήμια σε κοινή θέα μετακινηθεί, αν οι κλειστοί χώροι αναμορφωθούν και ξαναζωντανέψουν. Ούτως ή άλλως, το αθηναϊκό κέντρο χτυπήθηκε γερά μετά το 2008 και ιδίως τα χρόνια της κρίσης, ερήμωσε από δραστηριότητα. Οπου ανακάμπτει, συμβαίνει επειδή πρώτα πάει εκεί η ζωή και μετά αλλάζει η χωροταξία. Μακάρι, και στην Ομόνοια η χωροταξία να ακολουθεί την αλλαγή στην πόλη. Μακάρι η Ομόνοια, γενικώς το αθηναϊκό κέντρο να ξαναακμάσει. Το ιστορικό κέντρο κάθε πόλης είναι η καρδιά της.

Ασφάλεια, για δημοκρατία

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης, χθες, στη συνάντηση που είχε με την ηγεσία του υπουργείου Προστασίας του Πολίτη, εξήρε ακόμα μια φορά τη σημασία της ασφάλειας για τις ζωές μας. Η αναφορά του Πρωθυπουργού κυρίως στο αίσθημα προστασίας στις γειτονιές, μέσω της τόνωσης της αστυνόμευσης και της ενίσχυσης των δυνάμεων άμεσης επέμβασης είναι αναμενόμενο μήνυμα για μεγάλο μέρος των κατοίκων της πόλης, που κατά καιρούς έχουν αντιμετωπίσει, αυτοί ή οικείοι τους, το αποτέλεσμα εγκληματικών συμπεριφορών, όπως οι διαρρήξεις. Η ανασφάλεια της πόλης έχει πολλά χρόνια να αντιμετωπιστεί ουσιαστικά και η προσδοκία των κατοίκων από την κυβέρνηση Μητσοτάκη είναι υψηλή.

Είναι ιδιαίτερα σημαντικό ότι η σημερινή κυβέρνηση έχει θέσει εξαρχής ψηλά το ζήτημα της ασφάλειας, ως επιλογή καταρχήν ιδεολογική. Οπως και πολλές ακόμα παρεξηγήσεις σχετικές με το κράτος δικαίου, που καλλιεργήθηκαν στη μεταπολίτευση, και η ασφάλεια σε έναν βαθμό μπερδευόταν με μια αντίληψη δήθεν περί αστυνομικού κράτους. Η αστυνομία, κατά την αντίληψη αυτή, δεν είναι ένας κρίσιμος θεσμός για τη λειτουργία ασφαλών πόλεων αλλά, αντίθετα, ως μηχανισμός επιβολής ενός κρατικού αυταρχισμού. Η αντίληψη αυτή είχε, σχεδόν υποδορίως, «ποτίσει» την ελληνική κοινωνία. Η αντίληψη αυτή επιτέλους έμεινε πίσω. Η χώρα χρειάζεται ασφάλεια, διότι είναι προϋπόθεση της δημοκρατίας. Κι αυτό η κυβέρνηση το δηλώνει με κάθε τρόπο.