«Εικονογραφούσε {LF}τη μνήμη με τόλμη και αμεσότητα παραμυθιού»

Τη γνωριμία μου με τον Δημοσθένη Κοκκινίδη την αισθάνομαι πάντοτε ως εύνοια μιας ιδιαίτερης τύχης που με συντροφεύει χωρίς διακοπή απ’ τα σπουδαστικά μου χρόνια. Γιατί ο Κοκκινίδης ήταν πράγματι ένας υπέροχος άνθρωπος, υψηλοτάτου ήθους, πολύτιμης συντροφικότητος και ακραίας τιμιότητος σε όλες τις πτυχές του βίου του. Θαυμαστός ζωγράφος, σπουδαίος δάσκαλος και σπάνιος διανοητής. Στη συνείδησή μου ακόμα ο Κοκκινίδης αναδύεται μέσα απ’ τα παλιά ιερά εικονοστάσια των ανεόρταστων αγωνιστών του δικαίου και της ελευθερίας, σύμμαχος των φτωχών ανθρώπων του μόχθου και των στερήσεων.

Η πολύτιμη ζωγραφική του πιστεύω ότι στάθηκε όχι μόνο το εργαλείο μέσω του οποίου διατύπωσε τις ανθρωπιστικές του πεποιθήσεις, αλλά και του απίστευτα τρυφερού συναισθηματικού του κόσμου στον οποίο, κατά τα τελευταία κυρίως χρόνια, με την απώλεια αγαπημένου προσώπου, κυριάρχησε η οδύνη την οποία ενέτειναν και οι διαψεύσεις των άλλοτε ζωτικών οραμάτων που σηματοδοτούσαν με ομαδικά σκιρτήματα τους ορίζοντες του βίου μας.

Πιστεύω ότι για τον Κοκκινίδη η τέχνη του λειτουργούσε ως αναγκαία συνθήκη της υπάρξεώς του, ως πολύτιμη σωτήρια ανάσα και αναγκαία αρωγός ενός αφηγηματικού εργαλείου μέσω του οποίου κατόρθωνε και μνημείωνε μορφολογικά τις ανθρωπιστικές του πεποιθήσεις, όπως και κυρίως τα «κινήματα της ψυχής» του και με τα οποία ανέσυρε από μυστικά βάθη «τα μυρίπνοα άνθη του παραδείσου» όπως θα έλεγε ο Τσαρούχης.

Η ΜΝΗΜΗ ΣΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ. Πιστεύω ότι η καταγραφή της μνήμης στην εργασία του Κοκκινίδη, ιδιαίτερα στα τελευταία χρόνια, είναι κυρίαρχη. Σε μια πρόσφατη συνέντευξή του είχε αναφερθεί στον στίχο του Σεφέρη «η μνήμη, όπου και να την αγγίξεις, πονεί». Την εικονογραφούσε, δε, με αφάνταστη τόλμη και αμεσότητα παραμυθιού. Θα πρόσθετα ότι η εικονογραφική του αυτή αμεσότητα στην αφήγηση της μνήμης δεν γίνεται μόνο με εξαιρετικά θαρραλέο, αλλά και επικίνδυνο τρόπο. Διότι τολμούσε να ζωγραφίζει έναν κόσμο ιδεών, νοσταλγίας και ονείρου αμέσου απεικονίσεως, δηλαδή με την πλέον κινδυνώδη μορφή διατύπωσης. Ωστόσο, παραδόξως η αμεσότης αυτού του αισθήματος κατάφερνε να μετασχηματίζεται με τον μαγικό τρόπο που ο Κοκκινίδης ζωγράφιζε, χρησιμοποιώντας κυρίως τις τεράστιες χρωματικές εντάσεις μαζί με προσβάσιμους συμβολισμούς μέσω των οποίων δημιουργούνται συνθήκες, καθώς νομίζω, έτσι ώστε να αποφορτίζεται η εικόνα απ’ το εμφανές πολιτικό της μήνυμα ή το αβάστακτο συναισθηματικό της βάρος, εκτινάσσοντας παραλλήλως την ανθρώπινη διάστασή της σε χώρους άβατους και μυστικούς, μιας ζωής της οποίας οι διαστάσεις της τραγικότητος μετριάζονται ή μεταμορφώνονται σε στοιχεία λυτρώσεως και αναστάσεως.

Αυτή η μετάλλαξη της ενδογενούς τραγικότητος των στοιχείων της ζωγραφικής του σε λυτρωτικά μορφώματα νομίζω πως δημιουργείται, εκτός βέβαια από τα χρώματα και την πυκνότητα των σχηματικών αφαιρέσεων, και από άλλους, κρυφούς προφανώς και αφανείς παράγοντες. Μπορεί ίσως και μέσω ψιθύρων μιας άηχης υποσχέσεως ή μέσω αόρατων, φαντασιακών ουράνιων διαδρομών σε παραδείσιους χώρους. Το γεγονός, ωστόσο, είναι ότι υπάρχει και αναδύεται μέσα απ’ τα έργα του, σε παρόντα και λάμποντα χρόνο, μια ζώσα και χειροπιαστή ανάσα ενός συγκινητικού αισθήματος που μας κατακλύζει ανερμήνευτο, όπως άλλωστε σε όλα τα σπουδαία έργα.

ΛΑΤΡΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ. Δεν ήταν τυχαία λοιπόν η τόσο μεγάλη αγάπη του για τη ζωγραφική με διαστάσεις λατρείας. Γι’ αυτό άλλωστε ο Κοκκινίδης ουδέποτε πρόδωσε τη ζωγραφική όπως τόσοι και τόσοι για να αναρριχηθούν σε δήθεν υψηλά επίπεδα «μοντέρνων» αισθητικών επιτεύξεων, έστω και σαν λαθρεπιβάτες σε ένα τρένο που το οδηγούσε και το οδηγεί το σύγχρονο εικαστικό κατεστημένο της βαρβαρότητας και της φωνασκούσας ασημαντότητος.

Η εκτίμησή μου για τον Κοκκινίδη είναι απέραντη και αταλάντευτη από τότε που βρεθήκαμε μαζί στη Σχολή, στα μέσα περίπου της δεκαετίας του 1950, μαθητές του Μόραλη και με κοινές ιδεολογικές και ταξικές αφετηρίες. Είχε έρθει από σπουδές στην ΑΣΟΕΕ επτά χρόνια μεγαλύτερος και πολύ πιο διαβασμένος από μένα. Το γνώριμο σοβαρό του ύφος τού προσέδιδε και έναν αέρα αυθεντίας. Τον ένιωθα σαν τον μεγάλο μου αδελφό και διατηρούσα από τότε μια βαθυτάτη εκτίμηση μαζί με μια ιδιάζουσα στοργή. Η οικονομική μας δυσπραγία μας ανάγκαζε εκείνα τα χρόνια να ανταλλάσσουμε ακόμα και τα φθηνά αριστερά βιβλία των εκδόσεων Αναγνωστίδη της οδού Ακαδημίας.

Διαβάζαμε αδιακρίτως Μαρξ, Ενγκελς και Μπουχάριν, Πλεχάνοφ, Τσερνιτσέφκι και Ντομπρολιούμποφ. Ηταν τα χρόνια που χάθηκαν για μένα από έναν ακραίο δογματισμό, ο οποίος μου στέρησε τη ζωγραφική επαφή μου, με την ηλιόλουστη ορθόδοξη αγιογραφία ή τα υπέροχα κείμενα των πατέρων της Εκκλησίας. Ηταν η τύφλωση του φανατικού, τόσο μεγάλη που ρώτησα κάποτε τον Κοκκινίδη πώς είναι δυνατόν ο υπέροχος δάσκαλός μας Παντελής Πρεβελάκης να είναι δεξιός.

Δουλέψαμε μαζί χρόνια και χρόνια. Εκθέσεις στην Πάτρα, στα Τρίκαλα, στην Κατερίνη, στην Ανδρο. Με την «ομάδα για την επικοινωνία και την εκπαίδευση στην τέχνη» οργανώσαμε διαλέξεις και διδάξαμε σχέδιο και χρώμα – άλλοι γλυπτική και φιλοσοφία – σε διώροφο νεοκλασικό της οδού Μπουμπουλίνας που μας είχε παραχωρήσει το υπουργείο Πολιτισμού.

Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ. Ο Κοκκινίδης νοιαζόταν ιδιαιτέρως για το πώς θα αναπληρωθεί η έλλειψη θεωρητικής εικαστικής παιδείας, αλλά και για τη δημιουργία μιας αντίστοιχης έδρας στην ΑΣΚΤ που θα λειτουργούσε ανασχετικά στο μόνιμα αρνητικό κλίμα ενός δεσπόζοντος εμπειρισμού από χρόνιες εμμονές ή από συντεχνιακές σκοπιμότητες. Πίστευε ότι η θεωρητική σκέψη είναι αμέσως συνδεδεμένη με την καλλιτεχνική πράξη και η απουσία αυτού του θεωρητικού ερείσματος αφήνει τους δημιουργούς ευάλωτους στην πληθώρα των εξωγενών παρεμβάσεων, όχι βέβαια ως γόνιμες πληροφορίες, αλλά ως ιδεολογικές αλλοτριωτικές κατευθύνσεις προτύπων προς μίμηση, βασικού υπονομευτή της αλλοιώσεως των ιδιοπροσωπιών.

Πρέπει δήθεν να εξομοιωθούμε με τα διεθνή πρότυπα. Εξ αυτού του γεγονότος η συγκίνηση με τις αφίξεις του κ. Φαμπρ ή της κυρίας Αμπράμοβιτς. Ακόμα και μέχρι σήμερα τίποτε δεν αναδύθηκε που θα μπορούσε να στηρίξει τη σύγχρονη ελληνική καλλιτεχνική δημιουργία, αφού δεσπόζει το καθεστώς μιας πλήρους αλλοτριώσεως από μονίμως άκριτα ή ιδεολογικώς τρομοκρατικά μορφώματα αφόρητης κοινοτοπίας και δουλικών απομιμήσεων ξένων προτύπων.