Σαγήνη

Δεν είχα την τύχη να τον συναντήσω. Καλύτερα έτσι, βέβαια, γιατί αν ο Δουλγερίδης του πήρε αυτή τη συναρπαστική συνέντευξη για την οποία διαβάσατε στο σημερινό φύλλο, εγώ θα τον κοίταγα σαν χάνος. Δεν κάνουν όλοι για όλα. Κι ο ίδιος ο Στάινερ, άλλωστε, δεν είχε τολμήσει ποτέ να συναντήσει τον Μάρτιν Χάιντεγκερ, καθώς πίστευε ακράδαντα ότι οι εξέχουσες προσωπικότητες έχουν το δικαίωμα να διαλέγουν τους συνομιλητές με τους οποίους θέλουν να «χάσουν» τον χρόνο τους.

Τον θαύμαζα έτσι από μακριά. Τον κοσμοπολιτισμό του, που είναι κλειδί για τη λύση πολλών προβλημάτων. Στην περίπτωσή του, φυσικά, ήταν αρχικά προϊόν ανάγκης, αφού ο πατέρας του δύο φορές διέγνωσε τον ναζιστικό κίνδυνο και απομάκρυνε την οικογένειά του πρώτα από τη Βιέννη κι ύστερα από το Παρίσι. Στη συνέχεια, όμως, ήταν μια συνειδητή επιλογή. Οπως ήταν επιλογή του και να μη μετακομίσει στο Ισραήλ, αφού θεωρούσε ότι αυτό θα αποτελούσε μια μεταθανάτια νίκη του Χίτλερ.

Το χιούμορ του. Την αμεσότητα του λόγου του. Την εντιμότητά του. Πάνω απ’ όλα, όμως, την πολυμάθειά αυτού του «πλατωνικού αναρχικού», όπως αποκαλούσε ο ίδιος τον εαυτό του, που αποτυπωνόταν μεταξύ άλλων στην άνεση με την οποία χειριζόταν τέσσερις γλώσσες: γαλλικά, αγγλικά, γερμανικά και ιταλικά. «Ενας άνδρας ή μια γυναίκα που μιλά πολλές γλώσσες», έλεγε, «γοητεύει, κατακτά, αναπολεί, ανάλογα με τη γλώσσα που χρησιμοποιεί. Η σαγήνη που ασκεί ένας πολύγλωσσος διαφέρει από εκείνη του ανθρώπου που είναι πιστός σε μια γλώσσα».

Ο Τζορτζ Στάινερ μιλούσε εκ πείρας. Γιατί αυτό που θεωρούσε μεγάλο ευτύχημα, και μεγάλο προνόμιο, δεν ήταν μόνο ότι ζούσε και δίδασκε σε πολλές γλώσσες. Ούτε μόνο ότι κάθε μέρα έβγαζε ένα ποίημα από τη βιβλιοθήκη του και το μετέφραζε στις τέσσερις γλώσσες του. Αλλά κι ότι έκανε έρωτα σε αυτές τις γλώσσες.

Την πολύτιμη αυτή εμπειρία τη διηγείται σε ένα από τα κεφάλαια του βιβλίου που έγραψε για τα βιβλία που δεν έγραψε ποτέ. Εκεί θυμάται τη γερμανίδα S, που όταν γδυνόταν μουρμούριζε ένα παιδικό τραγουδάκι για έναν ευνουχισμό. Την ιταλίδα Α-Μ, που ήταν υπερήφανη για τον «φλεγόμενο θάμνο» της και μετατρεπόταν σε ηφαίστειο όταν ο Στάινερ απήγγελλε Προυστ ή Απντάικ. Τη διακεκριμένη αγγλίδα καθηγήτρια που καθόταν δίπλα του σε ένα βαρετό σεμινάριο και του έστελνε ραβασάκια: «Δεν θα ήταν καλύτερα τώρα να κοιμόμασταν μαζί;». Τη γαλλίδα δασκάλα του στην τέχνη του οργασμού, που του έλεγε, πάντα στον πληθυντικό, «ελάτε, ελάτε τώρα μέσα μου, βαθιά».

Πεθαίνουν αυτοί οι άνθρωποι; Ετσι φαίνεται. Και μετά; Μια απάντηση κρύβεται σε ένα ανέκδοτο που προέρχεται από τους εβραϊκούς κύκλους του Μπρούκλιν. «Υπάρχει Θεός;». «Φυσικά, αλλά όχι ακόμη». Αυτό το «όχι ακόμη», έλεγε ο Στάινερ, «μου προσδίδει μια εσωτερική δύναμη».