Αλλαξαν νοοτροπία στο Νταβός;

Φέτος ήταν η 50ή επέτειος της συνάντησης της παγκόσμιας επιχειρηματικής και πολιτικής ελίτ του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ στο Νταβός της Ελβετίας. Πολλά έχουν αλλάξει μετά το πρώτο μου Νταβός το 1995. Την εποχή εκείνη υπήρξε ευφορία για την παγκοσμιοποίηση, ελπίδα για τη μετάβαση περισσότερων χωρών στις ελεύθερες αγορές και εμπιστοσύνη ότι οι νέες τεχνολογίες θα ανοίξουν νέους δρόμους από τους οποίους όλοι θα επωφεληθούν.

Σήμερα, με τον κόσμο που αντιμετωπίζει κρίση για το κλίμα, το περιβάλλον και την ανισότητα, η διάθεση ήταν πολύ διαφορετική. Το Facebook, πρόθυμο να προσφέρει μια πλατφόρμα για παραπληροφόρηση, ανεξάρτητα από τις συνέπειες για τη δημοκρατία, έδειξε τους κινδύνους μιας ιδιωτικοποιημένης οικονομίας μονοπωλιακής εποπτείας. Οι ηγέτες εταιρειών, και όχι μόνο στον χρηματοπιστωτικό τομέα, έχουν επιδείξει αξιόλογη ηθική ανησυχία. Επιπλέον, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν τώρα μια διοίκηση που βάζει πρώτα μόνο τη χώρα υπονομεύοντας την παγκόσμια συνεργασία. Η συνάντηση αυτή στο Νταβός κατέγραψε την απογοήτευση με το κυρίαρχο αμερικανικό μοντέλο εταιρειών που μεγιστοποιούν τα κέρδη των μετόχων. Μερικοί από τους ηγέτες εταιρειών στο Νταβός φέτος, ειδικά εκείνοι από την Ευρώπη, φαινόταν να έχουν καταλάβει την ανάγκη αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής. Και ορισμένοι έχουν κάνει πραγματικά τεράστια βήματα. Το κλίμα έχει αλλάξει.

Ορισμένοι ηγέτες επιχειρήσεων αναγνώρισαν επίσης ότι οι οικονομικές και κοινωνικές μας ασθένειες δεν θα θεραπευτούν μόνες τους. Μια εταιρεία αναψυκτικών που δεν θέλει να παράγει εθιστικά αναψυκτικά πλούσια σε ζάχαρη, η οποία μπορεί να συμβάλει στον διαβήτη παιδικής ηλικίας, κινδυνεύει να χάσει έδαφος από άλλη εταιρεία που τα σκέφτεται αυτά.

Ο καπιταλισμός χωρίς όρια έπαιξε κεντρικό ρόλο στη δημιουργία των πολλαπλών κρίσεων που αντιμετωπίζουν οι κοινωνίες μας σήμερα. Αν ο καπιταλισμός θέλει να αντιμετωπίσει αυτές τις κρίσεις και να υπηρετήσει την κοινωνία δεν μπορεί να το κάνει με τη σημερινή του μορφή. Πρέπει να υπάρχει ένα νέο είδος προσέγγισης, αυτό που έχω ονομάσει αλλού προοδευτικό καπιταλισμό, που συνεπάγεται μια καλύτερη ισορροπία κυβέρνησης, αγορών και κοινωνίας των πολιτών. Η συζήτηση στο Νταβός φέτος μπορεί να ήταν μέρος μιας κίνησης προς τη σωστή κατεύθυνση, πρέπει όμως να δούμε κάποια απόδειξη: εταιρείες που πληρώνουν φόρους και βιώσιμους μισθούς, που σέβονται κυβερνητικούς κανονισμούς για την προστασία της υγείας, της ασφάλειας, των εργαζομένων και του περιβάλλοντος.

O Τζόζεφ Στίγκλιτζ είναι κάτοχος Νομπέλ στα Οικονομικά, καθηγητής στο Columbia University και επικεφαλής οικονομολόγος στο Roosevelt Institute.