Nuk eshte Patriot?*

Η νουβέλα του πρωτοεμφανιζόμενου Μιχάλη Μαλανδράκη, Patriot, κινείται από την αρχή μέχρι το τέλος της μεταξύ διπόλων: η Αθήνα της ημέρας και της νύχτας, το πραγματικό και το φαντασιακό, η Ελλάδα και η Αλβανία. Τα δίπολα αυτά γίνονται συγκοινωνούντα δοχεία, με κοινό τους αρμό τον luben κόσμο της νύχτας, στον οποίο ο πρωταγωνιστής του Μαλανδράκη, Αγκίμ, εισέρχεται λαθραία. Ο Μαλανδράκης δεν ανοίγει εξαρχής όλα του τα χαρτιά στον αναγνώστη του: τη νέα ζωή του πρωταγωνιστή τη βλέπουμε άλλοτε με κλεφτές ματιές από την κλειδαρότρυπα του γραφείου του αφεντικού του, Μαρίνου, κι άλλοτε υπό το εκτυφλωτικό φως της πίστας που παίζει κλαρίνο ο Αγκίμ. Ποιος είναι όμως ο Αγκίμ;

Ο τελευταίος μοιάζει να έχει γεννηθεί σε κενό αέρος. Ελάχιστα είναι εκείνα που τον συνδέουν με την Αλβανία, την πρώτη πατρίδα του· σκόρπιες αναμνήσεις και μελωδίες γίνονται μηχανισμοί ανάκλησης ενός ξεθωριασμένου παρελθόντος. Αλλά και η Ελλάδα, στην οποία ο Αγκίμ μοιάζει πλήρως ενταγμένος, όσο προχωρά η αφήγηση, απομακρύνεται και τη θέση της έρχεται να πάρει μία τρίτη πατρίδα, η Νύχτα, που γίνεται γι’ αυτόν το δικό του El Dorado. Το πέρασμα ωστόσο δεν είναι χωρίς τίμημα· για να περάσει τον «Αχέροντα», ο Αγκίμ πρέπει να θυσιάσει την ταυτότητά του: «Κι όπως είπαμε: θα συστηθείς Γιάννης από Γιάννενα ή Πάτρα ή Αρτα, δεν ξέρω, κάτι τέτοιο, ελληνικό» (σ. 13).

Η αθωότητα του Αγκίμ δεν χωρά στον κόσμο της νύχτας, έναν κόσμο με δικούς του κανόνες, δικά του όρια, δική του γλώσσα. Ο Αγκίμ της ημέρας σταδιακά μεταμορφώνεται στον Γιάννη της νύχτας· ο Αγκίμ που παίζει κλαρίνο για την επιβίωσή του στον Γιάννη των μεγάλων ονείρων για κοινωνική αναρρίχηση. Αλλά τα όνειρά του κοστίζουν: ο πρωταγωνιστής εξοικειώνεται με την πανταχού παρούσα στο έργο βία (λεκτική, σωματική, ψυχολογική), της οποίας μετατρέπεται από παθητικό δέκτη σε δράστη.

Μόνο αντίβαρο στην περιγραφόμενη σταδιακή εκφύλιση του πρωταγωνιστή αποτελεί η Ντίνα, με την οποία νιώθει να τον συνδέουν πολλά και το σημαντικότερό τους η ανάγκη προσαρμογής και ένταξης: «Σωστή κίνηση από την Ντίνα. Αφού θέλει να φτιάξει το μέλλον της στην Αθήνα και στη νύχτα» (σ. 52). Τι γίνεται όμως όταν και το τελευταίο αντίβαρο εκλείψει;

Το Patriot είναι μια νουβέλα που τη διακρίνει η ταχύτητα: ταχύτητα έκφρασης (σύντομες, κοφτές προτάσεις, χρήση αποσιωπητικών), κινηματογραφική ταχύτητα εναλλαγής σκηνών. Ταυτόχρονα είναι και ένα έργο πλήρως ενταγμένο στο συγκείμενό του κι αυτό είναι μία από τις μεγαλύτερες αρετές του. Ο Μαλανδράκης γράφει τη νουβέλα του σε μια εποχή που το luben και τα στοιχεία του μυθολογούνται στη μαζική και ιδιαιτέρως τη νεανική κουλτούρα, από τη μουσική ως τον κινηματογράφο, αποδεικνύοντας πως η μορφή του παρία είναι διαχρονική και πολλαπλώς προσβάσιμη.

*Δεν είναι πατριώτης;

Μιχάλης Μαλανδράκης
Patriot
Εκδ. Πόλις, 2019, σελ. 84
Τιμή 10 ευρώ