Περί μοντέρνου

Θυμάμαι έναν σπουδαίο έλληνα μουσικό να λέει όταν, πριν από δύο – τρία χρόνια, άκουσε κάποια funky jazz διασκευή του «Ακρογιαλιές δειλινά»: «Είναι τόσο ουσιαστικά μοντέρνο αυτό το τραγούδι, έτσι όπως γράφτηκε από τον Τσιτσάνη στα τέλη της δεκαετίας του 1940, ώστε η οποιαδήποτε σύγχρονη διασκευή του ακούγεται πιο ξεπερασμένη και πιο ντεμοντέ από την αυθεντική εκτέλεση». Κι ήταν αυτό το πρώτο που ήρθε στο μυαλό μου όταν άκουσα χθες την είδηση του θανάτου του Γιάννη Τσεκλένη. Αυτή η ασαφής έννοια του μοντέρνου πότε και πώς διασώζεται; Και υπό ποιες προϋποθέσεις ισχύει ότι αν κάτι υπήρξε πολύ μοντέρνο στην εποχή του, ύστερα από λίγα χρόνια μοιάζει τραγικά ξεπερασμένο;

Ο Τσεκλένης ήταν πολύ «μοντέρνος» στην εποχή του. Οχι μόνο για αυτά καθαυτά τα ρούχα του αλλά για την αισθητική του γενικότερα έτσι όπως αποτυπωνόταν ακόμη και στις διαφημίσεις του. Τις θυμάμαι πολύ καλά εκείνες τις ολοσέλιδες καταχωρίσεις – νομίζω και αφίσες στον δρόμο; – στις αρχές της δεκαετίας του 1970 όταν, προέφηβη εγώ ακόμη, προσπαθούσα να ψελλίσω το άλφα βήτα της θηλυκής φύσης μου. Θυμάμαι τα γιλέκα του που θύμιζαν σιγκούνια, τις μουσελίνες του σε αρχαϊκές φόρμες, τα τυρμπάν που παρέπεμπαν σε κεκρύφαλους. Ακόμη και τις στατικές πόζες των μοντέλων – σαν αγάλματα (με ξανθές, λόξες φράντζες όμως α λα Εφη Μελά). Και μετά θυμήθηκα όλες τις αναπαραγωγές αυτής της αισθητικής στις δεκαετίες που ακολούθησαν. Και κατέληξα στο συμπέρασμα ότι το μοντέρνο παραμένει μοντέρνο μέσα στα χρόνια αν, όταν πρωτοδημιουργήθηκε, εξέφρασε μια καινούργια τάση. Δεν εκμεταλλεύτηκε απλώς τις ήδη περιρρέουσες.

Αυτό ακριβώς έκανε ο Τσεκλένης. Ανέδειξε την υπαινικτική ελληνικότητα, την εμπλούτισε με σύγχρονα στοιχεία χωρίς να αποδυναμώσει την αισθητική της και την επέβαλε ως μόδα σε μια εποχή που η Ελλάδα ήταν ακόμη εγκλωβισμένη στο «Ελλαδέξ» όραμά της για το μέλλον. Πολλοί προσπάθησαν κάτι ανάλογο από τότε. Ελάχιστοι κατόρθωσαν να είναι τόσο μοντέρνοι όσο ο Τσεκλένης του 1971.