Οι τιμωρίες πάντα {LF}κρύβουν το πρόβλημα

Το ζήτημα της τιμωρίας και των ποινών απασχολεί κάθε κοινωνία και τις δομές της, προφανώς και την εκπαίδευση. Στην ελληνική εκπαίδευση, όπως και σε όλες τις χώρες έχουν προταθεί και εφαρμοστεί, από παιδαγωγούς ή άλλους παράγοντές της, πολλές μορφές και ύψη ποινών, και ανάλογα με την εποχή και το ευρύτερο κοινωνικό, πολιτικό και κοινωνικό πλαίσιο τροποποιούνται. Ο παιδαγωγικός ρόλος της τιμωρίας δεν έχει αμφισβητηθεί γενικώς, ποικίλλουν όμως θέσεις και απόψεις και συχνά αποτελούν αντικείμενο έντονης διαμάχης.

Η προηγούμενη πολιτική ηγεσία του υπουργείου Παιδείας είχε προχωρήσει σε αλλαγή του τοπίου στις ποινές, ιδιαίτερα στον χώρο της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, αφαιρώντας κάποιες ενδιάμεσες ποινές και δίνοντας στον σύλλογο διδασκόντων την αρμοδιότητα να αποφασίζει βαριές ποινές σε εξαιρετικές περιπτώσεις. Η τωρινή ηγεσία, πρόσφατα, ανακοίνωσε την πρόθεσή της να αυστηροποιήσει το πλαίσιο ποινών.

Η επαναφορά σε προηγούμενο επίπεδο ποινών φέρνει στον νου, απλουστευτικά ομολογουμένως, τη βασική συντηρητική σκέψη «αν έχω καλή αστυνομία και σκληρές φυλακές, δεν θα έχω παραβατικότητα και κλέφτες».

Εχουμε την άποψη ότι για να φτάσει ένας μαθητής ή μαθήτρια σε παραβατική συμπεριφορά, πέραν της παραμέτρου της εφηβείας, προηγούνται πολλά: Μηνύματα που λαμβάνει ο σημερινός μαθητής από τον τεχνολογικό και κοινωνικό περίγυρο, βίας, επιθετικότητας, ρατσισμού, ατομικισμού, αρνητικών προτύπων, ανασφάλειας και ενός αβέβαιου μέλλοντος. Οικογενειακά προβλήματα, άγχη και δυσκολίες, οικονομική αδυναμία, διακρίσεις κοινωνικές και ταξικές, έλλειψη στόχων και κινήτρων για πρόοδο, μια κοινωνία του «ιδιωτικού», της υποκρισίας και του «φαίνεσθαι», μια κοινωνία που φροντίζει τον ισχυρό και υποτιμά τον άξιο και δίνει άνισες ευκαιρίες – βλέπε και τον τελευταίο νόμο για τα κολέγια. Το σχολείο έχει παιδαγωγικό και διαμορφωτικό ρόλο πρωτευόντως και δεν πρέπει να θεωρεί την ποινή κυρίαρχο μέσο για αυτόν τον σκοπό. Μια μεγάλη ποινή ή ποινή «δι’ ασήμαντον αφορμήν» και με εύκολες διαδικασίες, μπορεί να ρίχνει λάδι στη φωτιά και να μη φέρνει το επιθυμητό αποτέλεσμα. Η πρόληψη πάντα είναι η καλύτερη λύση, όπως και μέτρα που λαμβάνονται πριν από το συμβάν.

Η στήριξη του συλλόγου διδασκόντων και των εκπαιδευτικών, η αναμόρφωση του σχολικού περιβάλλοντος και του περιεχομένου που θα κάνουν τον/την έφηβο να νιώσει το σχολείο «δικό του» και ότι «τον ακούνε» επιτέλους οι μεγάλοι και τον λαμβάνουν υπόψη, οι δημοκρατικές ουσιαστικές διαδικασίες στα μαθητικά συμβούλια, η καλλιέργεια κλίσεων και ενδιαφερόντων, η ενίσχυση των αδύνατων μαθητών, η ανάπτυξη της δημιουργικότητας, της συμμετοχής και καλού κλίματος, και άλλα πολλά, μπορούν να δώσουν λύσεις.

Οι μεγάλες ποινές ποτέ δεν βελτίωσαν ουσιαστικά το σχολείο, αλλά πάντα έκρυβαν το πρόβλημα. Το θέμα λοιπόν δεν είναι να δημιουργήσεις στους γονείς και στην κοινωνία, μέσα από αυστηρές ποινές, εφησυχασμό, εικονική πραγματικότητα και αίσθηση ασφάλειας, και την ίδια στιγμή, με αυτόν τον τρόπο, να αποσείεις από πάνω σου, ως πολιτεία, τις κύριες ευθύνες.

{IDI}Ο Βαγγέλης Μπουντουλούλης είναι γενικός γραμματέας της ΟΛΜ{IDI}Ε