Από τον οικονομικό λαϊκισμό στον ψηφιακό {LF}εθνικισμό

Η συμφωνία στην οποία κατέληξαν Ηνωμένες Πολιτείες και Γαλλία την προηγούμενη εβδομάδα, με βάση την οποία η τελευταία αποδέχτηκε να αναστείλει τη σχεδιαζόμενη επιβολή φόρου στις μεγάλες εταιρείες διαδικτυακής τεχνολογίας (big tech), είναι άλλη μια εξέλιξη που αποκαλύπτει τις νέες διαχωριστικές γραμμές που χαράσσει στη διεθνή πολιτική η τεχνολογική αλλαγή.

Η συμφωνία είναι κατ’ αρχάς μια αμερικανική νίκη και γαλλική (αλλά και ευρωπαϊκή) υποχώρηση αφού η πλειονότητα των ψηφιακών γιγάντων είναι αμερικανικές εταιρείες. Σε συνδυασμό με την εμπορική εκεχειρία με την Κίνα, η κυβέρνηση Τραμπ προφανώς επιδιώκει να κλείσει οικονομικά μέτωπα ενόψει των εκλογών του Νοεμβρίου. Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο όμως είναι η εξέλιξη της σχέσης του Τραμπ με τους διαδικτυακούς κολοσσούς.

Ο Τραμπ εξελέγη το 2016 χάρη (και) σε ένα μήνυμα οικονομικού λαϊκισμού και στις πρώτες ημέρες της θητείας του μέρος της ρητορικής του κατευθύνθηκε ενάντια στην big tech. Οι ηγέτες των μεγάλων ψηφιακών εταιρειών, άλλωστε, σε αντίθεση με την αγάπη τους για τον Μπαράκ Ομπάμα, αντιπαθούν τον Τραμπ και τις αξίες της βαθιάς Αμερικής που τον λατρεύει. Σε επίπεδο πολιτικής, όμως, η λαϊκιστική αντίθεση στις μεγάλες εταιρείες τελικά περιορίστηκε στην αριστερά του Δημοκρατικού Κόμματος. Η Ελίζαμπεθ Γουόρεν και ο Μπέρνι Σάντερς υποστηρίζουν σήμερα την αυστηρότερη ρύθμιση και φορολόγηση των εταιρειών big tech, πολιτικές που ο Τραμπ φαίνεται να έχει ξεχάσει – αν ποτέ τις υποστήριζε σοβαρά.

Ο πραγματικός λόγος της προσέγγισης Τραμπ – big tech όμως δεν είναι ιδεολογικός αλλά γεωπολιτικός και είναι ένα φαινόμενο που δεν αφορά μόνο τις ΗΠΑ. Για όλες τις μεγάλες δυνάμεις το Διαδίκτυο και οι νέες τεχνολογίες, όπως η τεχνητή νοημοσύνη, είναι αντικείμενο έντονου ανταγωνισμού. Ιδιαίτερα η αντιπαλότητα με την Κίνα ωθεί τις ΗΠΑ να χρησιμοποιούν με εξόχως πολιτικό τρόπο εργαλεία που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν μέρος της τεχνοκρατικής διαχείρισης της παγκοσμιοποίησης όπως η εμπορική, φορολογική και ψηφιακή πολιτική.

Σε αυτό το πλαίσιο, οι ψηφιακές εταιρείες αναγκάζονται να επωμιστούν τα κόστη του γεωπολιτικού ανταγωνισμού (όπως η Apple, που μελετά τη μεταφορά μονάδων παραγωγής από την Κίνα λόγω του εμπορικού πολέμου ΗΠΑ – Κίνας) με αντάλλαγμα τη στήριξη από την οικεία πολιτική εξουσία απέναντι σε μέτρα φορολόγησης ή ρύθμισης από αντίπαλες κρατικές αρχές. Οι μεγάλες κρατικές οντότητες από την άλλη (ΗΠΑ, Κίνα, ΕΕ) διευκολύνουν την εξόρυξη «ψηφιακών πρώτων υλών» – κυρίως διαδικτυακά δεδομένα – για λογαριασμό των εταιρειών τους και υποβοηθούν την ανάπτυξη νέων τεχνολογιών με αντάλλαγμα τη χρήση αυτών για πολιτικούς, διπλωματικούς ή στρατιωτικούς σκοπούς.

Ο αρχικός οικονομικός λαϊκισμός του Τραμπ επομένως φαίνεται τελικά να ήταν ένα μεταβατικό στάδιο προς τον οικονομικό και ψηφιακό εθνικισμό, όπου οι πολυεθνικοί κολοσσοί του Διαδικτύου εκόντες άκοντες «αποκτούν πατρίδα» και η κρατική εξουσία επανακτά μέρος του ελέγχου επί της οικονομικής καθώς οι νέες τεχνολογίες γίνονται αντικείμενο γεωπολιτικής διαπάλης. Ο οικονομικός λαϊκισμός επιστρέφει εκεί όπου πάντα ανήκε: στην αριστερά του Σάντερς και της Γουόρεν. Δυστυχώς για αυτούς όμως οι γεωπολιτικοί – και ιδιαίτερα γεω-οικονομικοί και γεω-ψηφιακοί – ανταγωνισμοί φαίνεται να έχουν ήδη αντικαταστήσει το δίπολο λαός – ελίτ ως η κυρίαρχη διαχωριστική γραμμή της νέας δεκαετίας.

Ο Αγγελος Χρυσόγελος είναι λέκτορας Διεθνών Σχέσεων στο London Metropolitan University