Πόσο μας απειλούν οι σεισμοί στην Τουρκία;

Ο πρόσφατος (24.1.2020) σεισμός στην Τουρκία μεγέθους
Μ 6,8 πρόσθεσε έναν ακόμη κρίκο στην ατέλειωτη αλυσίδα μεγάλων σεισμών στην ανατολική Μεσόγειο. Ενεργοποιήθηκε το άγνωστο στους μη ειδικούς μεγάλο ρήγμα της ανατολικής Ανατολίας, όπου η οριζόντια μετακίνηση εκτιμάται ότι ήταν της τάξης των 2 μέτρων. Η λιθοσφαιρική μικροπλάκα της Ανατολίας μετακινήθηκε προς τα νοτιοδυτικά, δηλαδή προς την Κύπρο και το Αιγαίο. Ταυτόχρονα προκλήθηκε μία ακόμη ανθρώπινη τραγωδία. Δυστυχώς ο αριθμός των θυμάτων συνεχώς αυξάνει.

Οπως συνήθως, η καταστροφή οφείλεται σε συνέργεια πολλών παραγόντων, που περιλαμβάνουν τον ισχυρό εδαφικό κραδασμό, τις κακές κατασκευές και το δυσμενές έδαφος θεμελίωσης.

Με τον τελευταίο σεισμό αναβίωσε με ένταση και το ενδιαφέρον για την πιθανή γεωδυναμική επίδραση στον ελλαδικό χώρο. Εύλογο το διαρκές ενδιαφέρον της κοινής γνώμης και των ΜΜΕ για το λεγόμενο «ντόμινο σεισμών» που προέκυψε για πρώτη φορά μετά τους σεισμούς του 1999. Τότε, τον πολύνεκρο σεισμό στη Θάλασσα του Μαρμαρά (17.8.1999, Μ7,4) ακολούθησε ο σεισμός της Πάρνηθας (Μ5,9) μόνο 21 μέρες μετά (7.9.1999).

Τις τελευταίες δεκαετίες η διεθνής έρευνα απέδειξε ότι είναι πολλοί οι γεωφυσικοί μηχανισμοί με τους οποίους ένας ισχυρός σεισμός μπορεί να διεγείρει άλλον ισχυρό σεισμό σε μεγάλη απόσταση. Ενας από αυτούς είναι η διασύνδεση γειτονικών σεισμικών ρηγμάτων. Το ρήγμα της ανατολικής Ανατολίας κοντά στα σύνορα Συρίας – Τουρκίας κάμπτεται προς τα νότια και συναντά το Κυπριακό Σεισμικό Τόξο. Στη συνέχεια διέρχεται από τον Λίβανο και το Ισραήλ όπου σχηματίζει το ρήγμα της Νεκράς Θάλασσας. Αμεση διασύνδεση με ρήγματα της Ελλάδας δεν προκύπτει. Συνεπώς, η αρχική σκέψη είναι ότι δεν αναμένουμε γεωδυναμική επίδραση στην περιοχή μας. Ομως, το γεγονός ότι κρύβονται και άλλοι μηχανισμοί διέγερσης ισχυρών σεισμών από απόσταση (π.χ. δυναμική μεταφορά τάσεων), όπως έγινε το 1999, θα πρέπει να μας καταστήσει επιφυλακτικούς τουλάχιστον έως ότου διερευνήσουμε αν αυξήθηκε η πιθανότητα γένεσης ισχυρών σεισμών στην Ελλάδα και την Κύπρο.

Ομως, σε κάθε περίπτωση το βασικό αίτιο γένεσης σεισμών στην Ελλάδα έχει σχέση κυρίως με τις γεωδυναμικές διαδικασίες που διαδραματίζονται στη χώρα μας και όχι σε μακρινότερους τόπους.

Μετά τον φονικό σεισμό της 24/1 την ειδησεογραφία απασχόλησε και το θέμα της πρόγνωσης με αφορμή αναρτήσεις περί δήθεν επιτυχούς πρόβλεψης βασιμένης σε εξαιρετικώς αμφίβολα «αποτελέσματα» για γένεση ισχυρού σεισμού στην περιοχή της Δ. Τουρκίας και νησιών του ανατολικού Αιγαίου. Η συζήτηση είναι άνευ ουσίας γιατί ο σεισμός της 24/1 έγινε σε απόσταση άνω των 1.000 χλμ. από την περιοχή της «πρόγνωσης». Συνεπώς, η αποτυχία είναι πλήρης. Πέρασε, όμως, απαρατήρητο ότι η δημόσια ανάρτηση παραβίασε τους κανόνες δεοντολογίας που η ίδια η διεθνής επιστημονική κοινότητα έχει από χρόνια θεσπίσει και οι οποίοι προβλέπουν μη δημοσιοποίηση προγνωστικών στοιχείων. Η παραβίαση είναι βαρύτερη γιατί αφορά και άλλη χώρα.

Σε κάθε περίπτωση, ασφαλώς η έρευνα στο δύσκολο θέμα της πρόγνωσης των σεισμών πρέπει να προωθείται, αλλά να μη γίνεται ενάντια στη δεοντολογία και με τρόπο που κακοποιεί την ίδια την έννοια της πρόγνωσης. Η χώρα μας έχει ήδη από το 1992 πρωτοπορήσει θεσπίζοντας την Επιτροπή Εκτίμησης Σεισμικού Κινδύνου στον ΟΑΣΠ, η οποία εξετάζει τα προγνωστικά στοιχεία που της υποβάλλονται ως προς την πιθανή επιχειρησιακή τους αξιοποίηση. Αλλά με σεβασμό στους κανόνες και πέρα από προσωπικές διαδρομές.

Ο Δρ Γεράσιμος Παπαδόπουλος είναι σεισμολόγος, επιστημονικός συνεργάτης της ΕΕ και της UNESCO