Ουδέν κακόν αμιγές καλού

Το στωικόν «ουδέν κακόν αμιγές καλού» του τίτλου δεν είναι πάντα αληθινό. Στην περίπτωσή μας, όμως, μπορεί και να είναι.

Η απότομη άνοδος της έντασης στην Ανατολική Μεσόγειο, η αίσθηση απειλής, η ανησυχία που απλώνεται είναι, ασφαλώς, το τελευταίο πράγμα που θα ήθελε μια χώρα που προσπαθεί να αφήσει πίσω της ένα δραματικό κεφάλαιο της ιστορίας της, να ανασάνει λίγη αισιοδοξία, να διεκδικήσει μια καλύτερη θέση στον διεθνή καταμερισμό. Η μετατόπιση της Τουρκίας από τον γνώριμο, σχετικά προβλέψιμο εαυτό της σε αυτό το νέο διεθνές πολιτικό υποκείμενο, με νέου τύπου διεθνή συμπεριφορά, που άρχισε να διαμορφώνεται μετά το 2016 και ανεφάνη πανηγυρικά στις περιπέτειές της στη Συρία πρώτα, στη Λιβύη κατόπιν, είναι, αυτή προπάντων, μια εξαιρετικά δυσοίωνη εξέλιξη. Και, τέλος, η πλήρης αποκάλυψη του κενού που αφήνει η απόσυρση των ΗΠΑ από την ευρύτερη περιοχή και οι πειρασμοί που αυτό το κενό ισχύος προκαλεί σε παίκτες όπως η Τουρκία ή η Ρωσία, δικαιολογεί την ανησυχία που οι δημοσκοπήσεις αποτυπώνουν. Αλλά, με λίγη δόση αισιοδοξίας, μπορεί να δει κανείς και κάτι καλό να βγαίνει μέσα από το σκοτεινό αυτό τοπίο.

Το καλό, αν υπάρχει, είναι ότι αυτές οι εβδομάδες της έντασης βοήθησαν να αποκτήσει σχήμα ή, έστω, να φανεί καθαρά, να αναγνωριστεί μια νέα κατανόηση του προβλήματος κι ένας νέος στρατηγικός ορίζοντας στον οποίο φαίνεται να συμπίπτουν, με τις αποχρώσεις τους, και οι τρεις πολιτικές παρατάξεις.

Το πρώτο είναι πως μοιάζει πια – για πρώτη φορά ίσως – ομόθυμη η απόρριψη της διπλωματίας της ακινησίας, που για κάποια χρόνια ήταν το κυρίαρχο δόγμα σε Ελλάδα και σε Κύπρο. Εκείνη η πεποίθηση πως οι λύσεις, που μοιραία προϋποθέτουν συμβιβασμούς, πρέπει να αποφεύγονται, να αναβάλλονται ή να υπονομεύονται καθ’ οδόν, επειδή διατηρώντας τα πράγματα ως έχουν, προσδοκούμε πάντα σε μια καλύτερη συγκυρία, σε έναν ευνοϊκότερο συσχετισμό δυνάμεων. Γιατί ο χρόνος, τάχα, δουλεύει υπέρ ημών. Η αυταπάτη αυτή φαίνεται πως εξατμίστηκε. Ας ελπίσουμε οριστικά.

Το δεύτερο είναι πως προβάλλει ως εμπεδωμένη η πεποίθηση πως όλες οι διπλωματικές κινήσεις, οι επιδιώξεις συμμαχιών και συνεταιρισμών αλλά και η προβολή στρατιωτικής ισχύος έχουν στόχο την αποτροπή ενός θερμού επεισοδίου, από ατύχημα ή σκηνοθετημένου, το οποίο, ακόμη και αν το διεκπεραιώναμε με τον επιτυχέστερο δυνατό τρόπο, θα μας οδηγούσε στο τραπέζι μιας διαπραγμάτευσης υπό πίεση και με όρους εκτός του ελέγχου μας.

Και το τρίτο είναι πως φαίνεται να έχει ωριμάσει η πεποίθηση πως αυτό που χρειαζόμαστε είναι μια ενεργητική διπλωματία πρωτοβουλιών. Ανάκτησης της πρωτοβουλίας, για την ακρίβεια. Πρωτοβουλιών για την πολιτική λύση του Κυπριακού που μοιάζει τελματωμένο εδώ και χρόνια. Πρωτοβουλία για την επίλυση της διαφοράς με την Τουρκία για την οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Στο πλαίσιο αυτό, η Χάγη έχει πάρει χαρακτήρα ενός στόχου με πραγματικά αλλά και συμβολικά χαρακτηριστικά. Συμβολικά γιατί καθρεφτίζει τη μετατόπιση από τη φοβική ακινησία στην ανάληψη πρωτοβουλιών. Και πραγματικά γιατί φέρνει τη συζήτηση σε ένα πεδίο, όπου η Τουρκία βρίσκεται εν αμύνη και σε αμηχανία. Γιατί όταν η μία πλευρά μιας διαμάχης λέει ανεπιφύλακτα «πάμε στη διεθνή δικαιοσύνη αποδεχόμενοι εκ των προτέρων την κρίση της» και η άλλη απαντά υπεκφεύγοντας, πολλαπλασιάζοντας τις ρητορικές και πραγματικές προκλήσεις και αναζητώντας θέματα και διεκδικήσεις για να φορτώσει το καλάθι, το διπλωματικό κέρδος είναι προφανές στο μόνο πεδίο, όπου μια χώρα σαν την Ελλάδα έχει συμφέρον να φέρνει τις διαφορές της – στο πεδίο της διεθνούς νομιμότητας.

Η προσφυγή στο Δικαστήριο της Χάγης ως τελικός προορισμός του διαλόγου και της διαπραγμάτευσης δεν είναι νέα ιδέα. Εχει πατέρα τον Κωνσταντίνο Καραμανλή και μια μακρά διαδρομή, από το 1975. Ηταν μέρος της στρατηγικής του Ελσίνκι, το 1999. Μα ανεπαισθήτως διολίσθησε, βγήκε από τη γλώσσα και την ατζέντα της ελληνικής διπλωματίας. Επανήλθε, μέσα από έναν δημόσιο διάλογο Βαγγέλη Βενιζέλου – Ντόρας Μπακογιάννη, διατυπώθηκε με επίσημο τρόπο από τον Πρωθυπουργό, υιοθετείται από τον Αλέξη Τσίπρα και τη Φώφη Γεννηματά. Δεν έχει κανείς την αυταπάτη ότι αρκεί να διατυπώσεις τον στόχο για να τον επιτύχεις, ότι η Χάγη είναι εύκολος στόχος, ορατός στο εγγύς μέλλον, ένας διπλωματικός περίπατος. Είναι μια δύσκολη πολιτική μάχη αυτή που αρχίζει. Αλλά η επαναφορά του στόχου στον δημόσιο διάλογο, η επίσημη αναγγελία του και η συναινετική υποστήριξη των πολιτικών δυνάμεων είναι ένα ενθαρρυντικό σημάδι. Μια ένδειξη πως από τις επικίνδυνες εξελίξεις των ημερών μπορεί κάτι καλό, στο εσωτερικό μας μέτωπο, να έχει προκύψει.