Τα θύματα της τρομοκρατίας

Εχουν υπάρξει πολλές και διαφορετικές απόπειρες ιστορικής προσέγγισης της εμφάνισης της τρομοκρατίας. Από την αρχαία Ρώμη και τους φανατικούς Ζηλωτές του Ισραήλ ως το Ροβεσπιέρο και την εποχή του τρόμου μετά τη Γαλλική Επανάσταση. Σε μία επιστημονική προσπάθεια, η οποία όμως δεν έχει στενή ιστορική χροιά, αλλά βασίζεται στο μεθοδολογικό σχήμα των εξελικτικών σχημάτων, ο καθηγητής David Rapoport τοποθετεί το πρώτο κύμα της σύγχρονης τρομοκρατίας στην εποχή των αναρχικών στη Ρωσία το 1880. Ανεξαρτήτως όμως της χρονικής περιόδου, αλλά και της ιδεολογίας (πολιτική, θρησκεία, κοινωνικές αλλαγές κτλ.) που επικαλούνται οι τρομοκράτες για να αιτιολογήσουν τις δολοφονικές τους πράξεις, υπάρχουν ορισμένες ομοιότητες. Η πρώτη είναι ο στόχος, το να προκαλέσουν τρόμο. Ο δεύτερος είναι το μέσο με το όποιο προσπαθούν να το κάνουν, τα θύματα, άνθρωποι με συμβολισμό στις πρώτες περιόδους και μαζικά θύματα τις τελευταίες δεκαετίες.

Από τα θύματα πρέπει να προσεγγίζει κάποιος την τρομοκρατία. Όχι σε μία προσπάθεια συγκίνησης και έκφρασης συλλυπητηρίων (η οποία πρέπει να είναι αυτονόητη όταν χάνεται μία ανθρώπινη ζωή), αλλά για μία σειρά λόγων. Πρώτον, η αναγνώριση των θυμάτων της τρομοκρατίας. Τα θύματα δεν πρέπει να μένουν στη σκιά και οι συγγενείς τους στη μοναξιά του πόνου της απώλειας και των τραυμάτων. Ο δεύτερος λόγος είναι ο σεβασμός και η τιμή στη μνήμη των θυμάτων. Είναι χρέος και καθήκον της δημοκρατικής πολιτείας να σέβεται και να τιμά τους νεκρούς και τους τραυματίες από τις τρομοκρατικές επιθέσεις. Τρίτον, εξίσου σημαντική είναι η διατήρηση της μνήμης των θυμάτων. Ο τέταρτος λόγος είναι η προστασία και η υποστήριξη των θυμάτων και των οικογενειών τους. Τα τελευταία χρόνια, λόγω και των πολλών και μαζικών τρομοκρατικών επιθέσεων, η Ε.Ε. έχει διαμορφώσει ένα ενισχυμένο πλαίσιο για την προστασία των θυμάτων, ενώ πρόσφατα προχώρησε στη δημιουργία ενός ειδικού κέντρου για την υποστήριξη αντίστοιχων πρωτοβουλιών των κρατών- μελών.

Η Ελλάδα έχει νεκρούς και τραυματίες από την τρομοκρατία από τις πρώτες στιγμές της Μεταπολίτευσης. Χρειάστηκε όμως να περάσουν δεκαετίες για να αναλάβει το κράτος πρωτοβουλίες για τη μνήμη των θυμάτων. Οι συγγενείς των θυμάτων προσπαθούσαν μόνοι τους από τη μία πλευρά να βρουν δικαιοσύνη και από την άλλη να διατηρήσουν τη μνήμη των δικών τους ανθρώπων. Το πρώτο βήμα έγινε το 2006 με τη νομοθετική πρόβλεψη για την Εθνική Ημέρα Μνήμης των Θυμάτων της Εγκληματικής Δράσης της Τρομοκρατίας. Δυστυχώς αυτή η θαρραλέα και καινοτομική πρωτοβουλία της τότε Υπουργού Παιδείας Μαριέττας Γιαννάκου δεν είχε την απαιτούμενη συνέχεια. Μετά από δεκατέσσερα χρόνια το Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη, υπό την αιγίδα του Πρωθυπουργού, οργάνωσε μία εκδήλωση μνήμης για τα θύματα της τρομοκρατίας. Όπως τονίστηκε ήταν η αρχή μίας συνολικής προσπάθειας για τη διατήρηση και την τιμή της μνήμης.

Το κεντρικό σύνθημα της εκδήλωσης ήταν δεν μισούμε, γιατί το κράτος δεν μισεί ούτε τον χειρότερο δολοφόνο, δεν ξεχνάμε, γιατί υπάρχει χρέος και ιερό καθήκον για τη διατήρηση της μνήμης των θυμάτων και τέλος θα νικήσουμε γιατί η μνήμη των θυμάτων είναι συστατικό στοιχείο της αντιμετώπισης της τρομοκρατίας και του εξτρεμισμού και της πρόληψης της ριζοσπαστικοποίησης.

Ο Τριαντάφυλλος Καρατράντος είναι διεθνολόγος, δρ Ευρωπαϊκής Ασφάλειας και Νέων Απειλών Πανεπιστημίου Αιγαίου