Οι καιροί που αλλάζουν

Στις 8 Μαρτίου του 2018, θέλοντας να τιμήσουν την Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας, οι «New York Times» εγκαινίασαν μια νέα εβδομαδιαία ρουμπρίκα με τίτλο «Overlooked No More» – κάτι σαν «Αγνοήθηκαν – Οχι πια». Στην εισαγωγή της, οι υπεύθυνοι των Νεκρολογιών της εφημερίδας αναγνώριζαν πως από τη δημιουργία της και εξής, από το 1851 δηλαδή, η στήλη είχε «κυριαρχηθεί από λευκούς άνδρες»: με το πρότζεκτ αυτό εννοούσαν να αποκαταστήσουν, τρόπον τινά, «τις αδικίες των καιρών μας». Συνολικά 94 νεκρολογίες σπουδαίων ανθρώπων που «αγνοήθηκαν» όταν έφυγαν από τη ζωή έχουν έκτοτε δημοσιευτεί, οι 82 αφορούσαν γυναίκες, η πιο πρόσφατη αφορούσε μια Ισπανίδα, νεκρή εδώ και 33 χρόνια, το όνομα της οποίας είναι σχεδόν βέβαιο ότι δεν έχετε ξανακούσει: Ανα Οράντες Ρουίθ.

Η Ανα Οράντες Ρουίθ γεννήθηκε στις 6 Φεβρουαρίου του 1937 στη Γρανάδα. Ο πατέρας οικοδόμος, η μητέρα υπάλληλος σε ζαχαροπλαστείο. Η Ανα δεν πήγε σχολείο, από παιδί δούλευε ως ράφτρα. Στα 19 της παντρεύτηκε τον Χοσέ Παρέχο -τον είχε γνωρίσει στη διάρκεια μιας γιορτής στη Γρανάδα. Την πρώτη φορά που τη χτύπησε, φοβήθηκε ότι τα οστά του προσώπου της είχαν σπάσει. Ηταν ακόμα νιόπαντροι, και ζούσαν προσωρινά με τους γονείς του. Εκείνοι άκουσαν τα ουρλιαχτά της, ο πεθερός της έτρεξε στο δωμάτιο και χτύπησε τον γιο του. Η Ανα του είπε πως δεν είχε ιδέα γιατί την είχε χτυπήσει, ένιωθε όμως ενοχές και απολογήθηκε. Ο άνδρας της την έφτυσε στο πρόσωπο.

Σύντομα τη χτυπούσε πλέον τακτικά, ενίοτε αρπάζοντάς την από τα μαλλιά και χτυπώντας της το κεφάλι στον τοίχο. Μετά τη δουλειά, πήγαινε σε ένα μπαρ όπου έπαιζε χαρτιά με φίλους του, κατόπιν επέστρεφε μεθυσμένος σπίτι και την ξυλοκοπούσε, με όποια αφορμή μπορεί να φανταστεί κανείς. Της είπε πως ήταν υπερβολικά αμόρφωτη για να έχει δικαίωμα λόγου, της απαγόρευσε να παραστεί στους γάμους των ίδιων της των αδελφών. Τη μητέρα της η Ανα τη συναντούσε μυστικά. Οταν εκείνη τη ρωτούσε για τις μελανιές, της έλεγε πως έπεφτε συχνά λόγω της υπότασής της. Η Ανα προσπάθησε βέβαια, σε διάστημα τεσσάρων δεκαετιών, να δραπετεύσει πολλές φορές. Πήγε συνολικά 12 φορές στην αστυνομία. Ζούσε όμως στην Ισπανία όπου – όπως και στο μεγαλύτερο τμήμα της Ευρώπης – κανένας νόμος δεν προστάτευε τις γυναίκες από την ενδοοικογενειακή βία. Το διαζύγιο είχε νομιμοποιηθεί στη χώρα από το 1981, όταν όμως η Ανα επιχείρησε να αφήσει τον σύζυγό της, εκείνος έπεισε τον δικαστή να μην της το δώσει.

Η Ανα κατάφερε τελικά να πάρει διαζύγιο το 1996. Εναν χρόνο μετά, αυτή η 60χρονη μητέρα οκτώ παιδιών έκανε πέρα τον φόβο και βγήκε στην τηλεόραση, σε μια απογευματινή εκπομπή του ανδαλουσιανού CanalSur, να μιλήσει για την κακοποίηση που είχε υποστεί. Ηλπιζε πως, αφηγούμενη την ιστορία της, θα προσέφερε παρηγοριά σε άλλα θύματα ενδοοικογενειακής βίας, θα τους έστελνε το μήνυμα πως δεν είναι μόνες, πως κάτι μπορούσε να γίνει για τις γυναίκες όπως αυτή, που παντρεύτηκαν μικρές και παγιδεύτηκαν. Στο τέλος η παρουσιάστρια της προσέφερε ενθάρρυνση. «Το μόνο πράγμα που με βαραίνει είναι που δεν το έκανα αυτό νωρίτερα» της απάντησε η Ανα. Ακριβώς 13 ημέρες αργότερα, ο πρώην σύζυγός της την ξυλοκόπησε, την έδεσε σε μια καρέκλα, την περιέλουσε με βενζίνη και της έβαλε φωτιά ενόσω ήταν ακόμη ζωντανή. Είχαν συνεχίσει να μοιράζονται το ίδιο σπίτι, μένοντας σε διαφορετικούς ορόφους, όπως είχε συστήσει ο ειρηνοδίκης που είχε αναλάβει ρόλο διαμεσολαβητή στο διαζύγιό τους.

Εκατοντάδες άνθρωποι πήγαν στην κηδεία της. Τις επόμενες εβδομάδες ένα γυναικείο κύμα διαμαρτυρίας ξεχύθηκε στους δρόμους της Μαδρίτης και άλλων πόλεων. Η τότε συντηρητική κυβέρνηση έκανε λόγο για μεμονωμένο συμβάν και απέρριψε τις πιέσεις για νομοθετικές αλλαγές. Το 2004, όμως, η σοσιαλιστική κυβέρνηση Θαπατέρο ψήφισε έναν νέο νόμο για την έμφυλη βία που θεωρήθηκε τότε από τους πλέον προηγμένους στην Ευρώπη. Η Ισπανία άρχισε παράλληλα να συλλέγει δεδομένα για την ενδοοικογενειακή βία (ειρήσθω εν παρόδω, στην Ελλάδα εξακολουθούν να μην υπάρχουν επίσημες στατιστικές για τις γυναικοκτονίες). Η Ανα Οράντες Ρουίθ σηματοδότησε ένα «πριν» και ένα «μετά» στη χώρα, φέρνοντας αλλαγές όχι μόνο στη νομοθεσία αλλά και στον δημόσιο λόγο. Ο νόμος για την έμφυλη βία έχει βέβαια αμφισβητηθεί στα δικαστήρια εκατοντάδες φορές – και το ακροδεξιό Vox εντείνει τις προσπάθειές του να τον ακυρώσει. Στη Γρανάδα, τη Σεβίλλη, τη Μαδρίτη, όμως, υπάρχουν από πέρυσι δρόμοι και άλλοι δημόσιοι χώροι με το όνομα της Ανα Οράντες Ρουίθ, και η ίδια επιλέχθηκε μόλις πρόσφατα μαζί με 11 ακόμη ακτιβίστριες για τα γυναικεία δικαιώματα για την εικονογράφηση ενός ημερολογίου που θα διανεμηθεί σε όλα τα σχολεία της Ανδαλουσίας.

Γύρευε γιατί, η ιστορία αυτής της Ισπανίδας, όπως τη θύμισαν αποτίνοντας φόρο τιμής οι «New York Times», φάνηκε στη στήλη ο καλύτερος τρόπος να εκφράσει τη χαρά της για την αναμενόμενη για αύριο εκλογή της πρώτης γυναίκας Προέδρου της Ελληνικής Δημοκρατίας – της Αικατερίνης Σακελλαροπούλου.