Το άδικο τέλος ήρθε από {LF}το χέρι ενός χαρτοπαίκτη

Από τον Ιωάννη Καποδίστρια μέχρι τον Γρηγόρη Λαμπράκη και τον Παύλο Μπακογιάννη, ο φάκελος των πολιτικών δολοφονιών περιλαμβάνει μερικές από τις πιο σκοτεινές σελίδες στην ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας. Στο δεύτερο μέρος του αφιερώματος η δολοφονία του Θεόδωρου Δηλιγιάννη το 1905.

Εβδομήντα τέσσερα χρόνια μετά τη δολοφονία του Ιωάννη Καποδίστρια το ίδιο σκηνικό στην είσοδο της Παλαιάς Βουλής, στη σημερινή πλατεία Κολοκοτρώνη, 31 Μαΐου 1905. Στις 4 το απόγευμα ο πρόεδρος της Βουλής, οι υπουργοί και οι βουλευτές είχαν καταλάβει τις θέσεις τους. Ηταν η πρώτη φορά που ο πρωθυπουργός Θεόδωρος Δηλιγιάννης είχε καθυστερήσει. Λίγα λεπτά πριν από τις 5 το απόγευμα ο Δηλιγιάννης έφθασε με την άμαξα στο προαύλιο της Βουλής, όπου ήσαν συγκεντρωμένοι και ευάριθμοι πολίτες.

Οταν ο ακόλουθός του άνοιξε την πόρτα της άμαξας για να κατέβει ο πρωθυπουργός, «ἄνθρωπος πενιχρῶς ἐνδεδυμένος» − κατά την περιγραφή των εφημερίδων − έσπευσε προς την άμαξα. Οι πάντες πίστεψαν ότι η πρόθεσή του ήταν να χαιρετήσει. Αντί χαιρετισμού έβγαλε ένα μαχαίρι και έπληξε τον Δηλιγιάννη στην κοιλιά. Μεταφέρθηκε στον Σταθμό Πρώτων Βοηθειών, όπου άφησε την τελευταία του πνοή. Ο δράστης Αντώνιος Γερακάρης ήταν χαρτοπαίκτης και τα αίτια αποδίδονται στην απόφαση του Δηλιγιάννη να κλείσει τις χαρτοπαικτικές λέσχες.

Ικανός ρήτωρ και δημαγωγός

Ο Θεόδωρος Δηλιγιάννης, ευφυής, ικανός ρήτωρ και δημαγωγός, είχε θέσει ως σκοπό της πολιτικής του την πολιτική συντριβή του Χαρίλαου Τρικούπη. Μικροπολιτικός χωρίς όραμα, πολέμησε όλες τις μεταρρυθμιστικές πρωτοβουλίες του Τρικούπη. Θεωρούσε καλό ό,τι θα έβλαπτε τον αντίπαλό του. Και όταν τον ρωτούσαν ποιο ήταν το πρόγραμμά του, δεν δίσταζε να απαντήσει «Τὸ ἀντίθετον ἀπὸ τοῦ κυρίου Τρικούπη» και υποσχόταν όταν αναλάβει την κυβέρνηση ότι θα πράξει «τὰ ἀντίθετα τῶν ὁποίων ἔπραττε τὸ ἀντίπαλο τρικουπικὸ κόμμα».

Παράδειγμα, όταν ο Τρικούπης, για να καλύψει το δημοσιονομικό έλλειμμα, επέβαλε νέους φόρους και κυνήγησε τους φοροφυγάδες με πρόστιμα και φυλακίσεις, ο Δηλιγιάννης επικέντρωσε την πολεμική του στο σύνθημα «Κάτω οἱ φόροι», με τον Τρικούπη να απαντά: «Ἔχομεν ἀνάγκην καὶ νέων φόρων, καὶ πάλιν φόρων».

Ο άγγλος οικονομολόγος Κάρολος Τσέστον (Charles C. Cheston) έγραφε τότε ότι για να εξεταστεί η οικονομική κατάσταση στην Ελλάδα πρέπει να γνωρίζει ότι πόθος των Ελλήνων είναι να αποφεύγουν την απότιση των φόρων. Τον πόθο αυτόν εκμεταλλεύθηκε ο δημαγωγός Δηλιγιάννης και η χρεοκοπία κατέστη αναπόφευκτη. Αδικα ταυτίστηκε μόνο με τον Τρικούπη…

Μετά την εκλογική ήττα του Τρικούπη το 1895 και την αποχώρησή του στη Γαλλία, όπου πέθανε ύστερα από έναν χρόνο, ο Δηλιγιάννης σχημάτισε τρεις κυβερνήσεις, συνολικής διάρκειας δύο χρόνων και 11 μηνών. Θα στιγματιστεί με τον λεγόμενο «ατυχή» Ελληνοτουρκικό Πόλεμο και, συνεπεία αυτού, την επιβολή του Διεθνούς Οικονομικού Ελέγχου, ο οποίος θα έλεγχε τα δημόσια οικονομικά της χώρας για μισόν αιώνα. Το τέλος του Θεόδωρου Δηλιγιάννη ήταν άδικο. Δολοφονήθηκε γιατί είχε το πολιτικό θάρρος να συγκρουστεί με τον υπόκοσμο των χαρτοπαικτικών λεσχών.

Πένθος αλλά και χαρά

Οπως και με τη δολοφονία του Καποδίστρια, κάποιοι πένθησαν και κάποιοι χάρηκαν…

Ο Γεώργιος Σουρής πένθησε τον Δηλιγιάννη με πρωτοσέλιδο ποίημα στον Ρωμηό, όπου έγραφε:

«Λαὸς ποὺ τὸν καμάρωνε γονατιστὸς μπροστά του

Κι ἀθάνατα τὰ νόμιζε τ’ ἄσπρα γεράματά του

Σὰν ὄνειρο τοῦ φαίνεται τὸ γέρο του πὼς χάνει

Πὼς μνῆμα ἀνοίγει σήμερα τοῦ γέρου Ντεληγιάννη

Κι ἀκοῦς νὰ λὲν χίλιες φορές, ἀνάθεμα στὸ χέρι

Ποὺ πῆγε γιὰ τὸ γέρο του κι ἀκόνισε μαχαίρι».

Αντίθετα, ο Νουμᾶς στο κύριο άρθρο του της 5ης Ιουνίου 1905 κράτησε διαφορετική στάση γράφοντας:

«Θἄτανε χάρισμα θεϊκὸ γιὰ τὸν πολυτυραγνισμένο τοῦτο τόπο ἂν μὲ τὸ θάνατο τοῦ Ντεληγιάννη πέθαινε μιὰ καὶ καλὴ καὶ ἡ καταραμένη Πολιτικὴ Δημοκοπία, ποὺ τόσα κακὰ μᾶς φόρτωσε στὴ ράχη μας.

Ήταν μια άδικη δολοφονία για ένα μέτρο κοινωνικά ορθό».

Ο Γιώργος Ρωμαίος είναι δημοσιογράφος, συγγραφέας, πρώην υπουργός