«Ανασφαλής αυτοπεποίθηση»

Με τη λογική της είδησης, ο Κυριάκος Μητσοτάκης ήδη αναζητεί τις κατάλληλες ημερομηνίες για το επόμενο ραντεβού με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν – από το πρωθυπουργικό επιτελείο προεξοφλούν ένα νέο τετ-α-τετ εντός του έτους. Ανεξάρτητα από την κλιμάκωση της έντασης στα ελληνοτουρκικά και τις αναταράξεις ή τα ήρεμα νερά στο Αιγαίο, ο Πρωθυπουργός θεωρεί ότι οι δίαυλοι Αθήνας – Αγκυρας πρέπει να παραμένουν ανοικτοί σε επίπεδο κορυφής. Το ζητούμενο για την επόμενη συνάντηση, συνεπώς, δεν είναι τόσο η εξομάλυνση των σχέσεων, αλλά να βρεθεί ένας κοινός τόπος σε κάποια σημεία, ώστε το ραντεβού να έχει και κάποιο αποτέλεσμα. Το προηγούμενο του Λονδίνου, τον περασμένο Δεκέμβριο, όταν ο έλληνας πρωθυπουργός και ο τούρκος πρόεδρος συναντήθηκαν για να συμφωνήσουν ότι διαφωνούν σε όλα, δεν αποτελεί τον οδηγό. Υπό αυτή την έννοια, η χθεσινή μετάβαση στην Αγκυρα του υπηρεσιακού γενικού γραμματέα του υπουργείου Εξωτερικών, πρέσβη Θεμιστοκλή Δεμίρη, δεν αποσκοπεί απλώς στο συντηρηθεί μια διαδικασία διαλόγου, αλλά αποτελεί το πρώτο βήμα ώστε τους επόμενους μήνες να διαμορφωθεί μια κοινή ατζέντα. Να υπάρχει, εν ολίγοις, και κάτι για να συμφωνήσουν.

Με συστάσεις για ανοικτούς διαύλους με την Τουρκία είναι προφανές ότι ο Κυριάκος Μητσοτάκης επέστρεψε και από την Ουάσιγκτον. Αλλά η απόφαση για μια ανοικτή γραμμή επικοινωνίας με τον Ερντογάν είχε ληφθεί στο Μέγαρο Μαξίμου, ανεξάρτητα από την επίσκεψη στον Λευκό Οίκο. Παρά τα παγωμένα χαμόγελα, το ραντεβού στο Λονδίνο την ώρα που οι υπογραφές στα τουρκολιβυκά μνημόνια ήταν ακόμη νωπές αποτελούσε μια επιβεβαίωση. Ακόμα πιο βασικό ζητούμενο ωστόσο για τους πρωθυπουργικούς σχεδιασμούς είναι τι θέλει – και μέχρι πού μπορεί να φτάσει – ο Ερντογάν. Είναι πλέον ξεκάθαρο ότι ο τούρκος πρόεδρος κινείται ως αναθεωρητής της Ιστορίας – και με αυτό προσπαθεί να τραβήξει τη δική του διαχωριστική γραμμή από τους προκατόχους του. Οι κοσμικοί κεμαλιστές προέβαλαν την Τουρκία ως προγεφύρωμα της Δύσης στην Ανατολή, τον μεθοριακό σταθμό που παρεμπόδιζε τη ρωσική επέκταση και περιόριζε την επιρροή του Ιράν στο μουσουλμανικό τόξο. Ο Ερντογάν θεωρεί την Τουρκία αυτόνομη, με συμφέροντα και στη Δύση και στην Ανατολή. Η δική του προειδοποίηση ή απειλή στα δυτικά κέντρα αποφάσεων είναι πως αν μετακινηθεί κι άλλο προς Ανατολάς, μπορεί να αλλάξει ο συσχετισμός δυνάμεων. Πρόκειται για μήνυμα που φροντίζει πλέον να εκπέμπει σε κάθε ευκαιρία, με τη βεβαιότητα ότι η Δύση είναι σε υποχώρηση. Μετά τον Ιούλιο του 2016 άλλωστε και την απόπειρα πραξικοπήματος, η εμπιστοσύνη του στη Δύση, πρωτίστως στην Ουάσιγκτον, έχει κλονιστεί, όπως δεν τον ενδιαφέρει και ο ευρωπαϊκός δρόμος της Τουρκίας, στον οποίο επένδυαν οι προκάτοχοι.

Η «ανασφαλής αυτοπεποίθηση» του Ερντογάν, κατά τον χαρακτηρισμό του διεθνολόγου Κωνσταντίνου Φίλη, είναι απότοκος του πραξικοπήματος που τον ταρακούνησε, αλλά και αυτή που τον μεταβάλλει αν όχι σε απρόβλεπτο, τουλάχιστον σε έναν αστάθμητο παράγοντα στην περιοχή. Εάν ο τούρκος πρόεδρος βλέπει παντού εχθρούς, στις αποφάσεις του δεν είναι βέβαιο ότι μπορεί να βρει κανείς στοιχεία ορθολογισμού. Μια αυταρχική αντίληψη διακυβέρνησης επιτρέπει τους εναγκαλισμούς με τον Πούτιν, την ίδια ώρα που αγκαλιάζει με την ίδια θέρμη τον Τραμπ – έναν ακόμα ηγέτη που αισθάνεται αναθεωρητής της Ιστορίας.

Ολα αυτά τα γνωρίζουν και τα αναλύουν στο Μαξίμου, επιδιώκοντας, παράλληλα με τους ανοικτούς διαύλους με το Ακ Σαράι, να φέρουν την Ευρώπη απέναντι στον Ερντογάν. Το «μαστίγιο» ωστόσο μπορεί να βρίσκεται και σε ελληνικά χέρια – με μια σειρά από κινήσεις που θα δημιουργήσουν νέα δεδομένα. Οι οριοθετήσεις των θαλάσσιων ζωνών με Ιταλία και Αίγυπτο, η επέκταση της αιγιαλίτιδας ζώνης στο Ιόνιο, ως προμήνυμα για τη συνέχεια, αλλά και οι ταχύτερες διαδικασίες για το ενεργειακό πρόγραμμα της Κρήτης, είναι προωθητικά βήματα. Οπως προωθητική κίνηση για τα ελληνοτουρκικά μπορεί να αποδειχθεί και η επίσκεψη Μητσοτάκη στη Μόσχα τον προσεχή Μάιο…