Παραμένουμε όλοι «Charlie»;

Πριν από μόλις πέντε χρόνια, στις 7 Ιανουαρίου 2015, ένοπλοι τζιχαντιστές, φωνάζοντας «Αλλάχ ακμπάρ», επιτέθηκαν στα γραφεία της σατιρικής εφημερίδας «Charlie Hebdo» στο Παρίσι. Σκότωσαν 10 συνεργάτες της εφημερίδας, σκιτσογράφους και δημοσιογράφους (ανάμεσά τους, προσωπικότητες της γελοιογραφίας και του χιουμοριστικού κόμικς, όπως ο Καμπού, ο Σαρμπ, ο Τιγκνούς και ο Βολινσκί) και δύο αστυνομικούς, τραυμάτισαν σοβαρά επτά. Ηταν η κατάληξη μιας μακράς περιόδου, που είχε σηματοδοτήσει μια εξίσου μακρά ένταση στον ισλαμικό κόσμο εξαιτίας του γεγονότος ότι ένας σκιτσογράφος στη Δανία έφτιαξε και δημοσίευσε σατιρικά σκίτσα του Μωάμεθ, τα οποία θεωρήθηκαν βλασφημία. Ο δανός σκιτσογράφος ζούσε κρυπτόμενος. Αλλά το «Charlie Hebdo» επέλεξε να μείνει εκτεθειμένο, συνεχίζοντας το ασεβές χιούμορ – και με το Ισλάμ, όπως και με πολλές άλλες πτυχές της ζωής.

Ηξεραν ότι είναι στο στόχαστρο, δέχονταν απειλές, αλλά δεν σταμάτησαν το απολύτως βλάσφημο χιούμορ που συνέχιζαν όπως τα χρόνια του γαλλικού Μάη, εποχή της άνοιξης της ελευθεριότητας και της χειραφέτησης – τότε που το δυτικό θαύμα της ελευθερίας της έκφρασης ήταν η απόλυτη αξία, δεν το σκίαζαν λογοκρισίες, ούτε σχετικισμοί, τότε που δεν υπήρχε ούτε κατά διάνοια η επικριτική ηθικολογία στο όνομα της πολιτικής ορθότητας και του «πολυπολιτισμικού» μοντέλου κοινωνικής συμβίωσης. Ηξεραν ότι, συνεχίζοντας τις χοντρές πλάκες με τον Μωάμεθ, έμπλεκαν σε περιπέτεια. Ηξεραν ότι θα μπορούσαν και να το πληρώσουν. Ο φανατικός ισλαμοφασισμός και τα πλοκάμια του είχε εισδύσει στον δυτικό κόσμο και επιχειρούσε να πλήξει τον πολιτισμό της ελευθερίας με τον φόβο. Αλλά, πάλι, τι νόημα έχει να γράφεις δημόσια χωρίς να έχεις το δικαίωμα της ελευθερίας; Πόσο νόημα έχει να γράφεις υποταγμένος στη λογοκρισία οποιασδήποτε ανελευθερίας – ή στην αυτολογοκρισία που επιβάλλει ο φόβος;

Η επιδρομή κατά των γραφείων του περιοδικού έδωσε έμφαση σε έναν ουσιαστικό στόχο: ότι ο δυτικός κόσμος έπρεπε να οργανωθεί για να υπερασπιστεί τις αξίες του. Μια απ’ αυτές είναι η ελευθερία της έκφρασης. Και μια άλλη, η ανοιχτή κοινωνία. Το στοίχημα των κοινωνιών μας ήταν, και παραμένει, πώς θα παραμείνουν ανοιχτές και ελεύθερες. Πώς θα παραμείνουν δημοκρατικές και ανεκτικές στην κριτική – αλλά και πώς θα τσακίσουν τους ολοκληρωτισμούς και τις φασιστικές παρεκτροπές.

Πέντε χρόνια μετά, η δυτική αντίληψη για την ελευθερία δεν έχει τους ίδιους παθιασμένους υποστηρικτές. Το «Charlie Hebdo» έχει συνειδητά εγκαταλείψει το βλάσφημο χιούμορ. Και η πολιτική ορθότητα έχει επιφέρει σοβαρές επιπτώσεις στις ελευθερίες. Οι δίκες και οι συνοπτικές καταδίκες του Ιντερνετ εναντίον εχθρών διαφόρων κινημάτων που έχουν στο πλευρό τους την πολιτική ορθότητα ήδη έχουν θύματα – εξέχον «θύμα», ο καθηγητής Ιαν Μπουρούμα, που αναγκάστηκε σε παραίτηση από την επιθεώρηση «The New York Review of Books», επειδή η πολιτική ορθότητα «καταδίκασε» τις επιλογές του στην ύλη του περιοδικού.

Πριν από πέντε χρόνια, οι δημοκρατικοί πολίτες του δυτικού κόσμου διαδήλωναν «Je suis Charlie». Ημασταν όλοι Charlie, αλλά δεν ήμασταν τόσο πειστικά, τόσο βάσιμα.  Κινδυνεύουμε ακόμα, όχι μόνο επειδή ανασυντάσσεται το Ισλαμικό Κράτος, μετά τις εξελίξεις σε Ιράν και Ιράκ. Υποχωρούμε κυρίως στους λογής συντηρητισμούς, οι ελευθερίες μας ροκανίζονται σιγά σιγά από τους φανατικούς. Δεν είναι καλό μήνυμα – και δεν περιποιεί την τιμή που διεκδίκησαν οι μάρτυρες της ελευθερίας του «Charlie Hebdo», εκείνη την ημέρα στο Παρίσι.