Πώς να κάνουμε {LF}το Ιντερνετ ασφαλές για τη δημοκρατία

Mία αντιπαράθεση ξέσπασε τον Οκτώβριο ανάμεσα σε μία από τους κορυφαίους υποψήφιους των Δημοκρατικών για την αμερικανική προεδρία, τη γερουσιαστή Ελίζαμπεθ Ουόρεν, και τον CEO του Facebook, Μαρκ Ζάκερμπεργκ. Η Ουόρεν είχε ζητήσει τη διάσπαση του Facebook, και ο Ζάκερμπεργκ είπε σε μία εσωτερική ομιλία πως αυτό εκπροσωπούσε μία «υπαρξιακή» απειλή για την εταιρεία του. Το Facebook δέχθηκε κατόπιν κριτική για τη δημοσίευση μιας διαφήμισης από την καμπάνια του αμερικανού προέδρου, Ντόναλντ Τραμπ, για τις εκλογές του 2020 η οποία περιελάμβανε έναν πρόδηλα ψευδή ισχυρισμό περί διαφθοράς σε βάρος του πρώην αντιπροέδρου Τζο Μπάιντεν, ενός ακόμα κορυφαίου δημοκρατικού υποψηφίου. Η Ουόρεν τρόλαρε την εταιρεία τοποθετώντας μια δική της εσκεμμένα ψευδή διαφήμιση.

Αυτή η φιλονικία αντικατοπτρίζει τα μεγάλα προβλήματα που θέτουν τα σόσιαλ μίντια για την αμερικανική δημοκρατία – στην πραγματικότητα, για όλες τις δημοκρατίες. Το Ιντερνετ έχει από πολλές απόψεις αντικαταστήσει τα παραδοσιακά μίντια όπως είναι οι εφημερίδες και η τηλεόραση ως πρωταρχική πηγή ενημέρωσης για τα δημόσια συμβάντα, και ο τόπος όπου αυτά συζητούνται. Τα σόσιαλ μίντια όμως έχουν εξόχως μεγαλύτερη δύναμη να μεγεθύνουν ορισμένες φωνές και να εργαλειοποιούνται από δυνάμεις εχθρικές προς τη δημοκρατία, από τα ρωσικά τρολ έως τους αμερικανούς συνωμοσιολόγους. Αυτό έχει με τη σειρά του οδηγήσει σε εκκλήσεις προς την αμερικανική κυβέρνηση να ρυθμίσει τις ιντερνετικές πλατφόρμες προκειμένου να προστατεύσει τον ίδιο τον δημοκρατικό λόγο.

Ποιες μορφές ρύθμισης είναι όμως συνταγματικές και εφικτές; Η Πρώτη Τροπολογία του αμερικανικού Συντάγματος περιλαμβάνει πολύ ισχυρές δικλείδες προστασίας για την ελευθερία του λόγου. Παρότι πολλοί συντηρητικοί έχουν κατηγορήσει το Facebook και την Google ότι «λογοκρίνουν» φωνές της Δεξιάς, η Πρώτη Τροπολογία αφορά μόνο τους κυβερνητικούς περιορισμούς του λόγου∙ η νομοθεσία και το νομικό προηγούμενο προστατεύουν τη δυνατότητα ιδιωτικών φορέων, όπως οι ιντερνετικές πλατφόρμες, να ελέγχουν οι ίδιες το περιεχόμενό τους. Επιπλέον, το άρθρο 230 του Νόμου περί Αξιοπρέπειας των Επικοινωνιών (1996) τις απαλλάσσει από την αστική ευθύνη που θα τις αποθάρρυνε, σε αντίθετη περίπτωση, από τον έλεγχο του περιεχομένου. Αντιθέτως, η δυνατότητα της αμερικανικής κυβέρνησης να λογοκρίνει περιεχόμενο στο Ιντερνετ με τον ευθύ τρόπο που το κάνει, για παράδειγμα, η Κίνα, είναι δια νόμου ιδιαίτερα περιορισμένη.

Για αυτό και πρέπει να εξετάσουμε το ενδεχόμενο της αντιμονοπωλιακής νομοθεσίας ως εναλλακτική επιλογή στη ρύθμιση. Το δικαίωμα ιδιωτικών φορέων να αυτορυθμίζουν το περιεχόμενο προστατεύεται με ζήλο στις ΗΠΑ∙ δεν διαμαρτυρόμαστε που οι New York Times αρνούνται να δημοσιεύσουν τις διάφορες θεωρίες συνωμοσίας που προωθεί ο Αλεξ Τζόουνς, γιατί η αγορά των εφημερίδων είναι αποκεντρωμένη και ανταγωνιστική. Μία απόφαση του Facebook ή του YouTube να μην τον αναμεταδίδουν έχει πολύ μεγαλύτερο βάρος, λόγω του μονοπωλιακού ελέγχου που ασκούν επί του λόγου στο Ιντερνετ. Δεδομένης της εξουσίας που έχει μία ιδιωτική εταιρεία όπως το Facebook, δύσκολα θα μπορέσει να θεωρηθεί θεμιτό το να λάβει παρόμοιες αποφάσεις.

Από την άλλη πλευρά, θα χρειαζόταν να ανησυχούμε πολύ λιγότερο για τις αποφάσεις του Facebook όσον αφορά τον έλεγχο περιεχομένου αν ήταν απλώς μία από πολλές ανταγωνιστικές πλατφόρμες του Ιντερνετ, με διαφορετικές απόψεις όσον αφορά στο τι συνιστά αποδεκτό λόγο. Αναδεικνύεται λοιπόν η ανάγκη μίας μαζικής επανεξέτασης των θεμελίων της αντιμονοπωλιακής νομοθεσίας, η οποία στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στην Οικονομική Σχολή του Σικάγου και την πεποίθηση που αυτή είχε, τις δεκαετίες του 1970 και του 1980, ότι ο μόνος θεμιτός τρόπος μέτρησης της οικονομικής ζημίας που προκαλούν οι μεγάλες επιχειρήσεις ήταν η χαμηλότερη ευημερία των καταναλωτών, όπως αυτή αποτυπώνεται στις τιμές ή την ποιότητα.

Βρισκόμαστε, πράγματι, εν μέσω μίας σημαντικής επανεξέτασης της νομοθεσίας που έχουμε κληρονομήσει, υπό το φως των αλλαγών που έχει επιφέρει η ψηφιακή τεχνολογία. Οικονομολόγοι και νομικοί αρχίζουν σιγά σιγά να αναγνωρίζουν πως οι καταναλωτές πλήττονται από πράγματα όπως η χαμένη ιδιωτικότητα και η διαφυγούσα καινοτομία, καθώς το Facebook και η Google πωλούν δεδομένα χρηστών και εξαγοράζουν startups που θα μπορούσαν να τα αμφισβητήσουν.

Κρίσιμα ζητήματα ωστόσο είναι και οι πολιτικές βλάβες που προκαλούνται, και θα έπρεπε να ληφθούν υπόψη στην εφαρμογή της αντιμονοπωλιακής νομοθεσίας. Τα σόσιαλ μίντια έχουν μετατραπεί σε όπλα για την υπονόμευση της δημοκρατίας, επιταχύνοντας εσκεμμένα τη ροή ψευδών πληροφοριών, θεωριών συνωμοσίας και συκοφαντιών. Μόνο οι ιντερνετικές πλατφόρμες έχουν τη δυνατότητα να φιλτράρουν αυτά τα σκουπίδια αποβάλλοντάς τα από το σύστημα. Αλλά η κυβέρνηση δεν μπορεί να μεταβιβάζει σε μία και μοναδική ιδιωτική εταιρεία (η οποία ελέγχεται σε μεγάλο βαθμό από ένα και μοναδικό άτομο) το έργο του να αποφασίζει τι συνιστά αποδεκτό πολιτικό λόγο. Θα ανησυχούσαμε πολύ λιγότερο για αυτό το πρόβλημα αν το Facebook ήταν μέρος ενός περισσότερο αποκεντρωμένου, ανταγωνιστικού οικοσυστήματος.

Η εφαρμογή επανορθωτικών μέτρων θα είναι ιδιαίτερα δύσκολη: είναι στη φύση των δικτύων να ανταμείβουν το μέγεθος και δεν είναι σαφές το πώς θα μπορούσε μία εταιρεία όπως το Facebook να διασπαστεί. Πρέπει όμως να αναγνωρίσουμε ότι, παρότι ο ψηφιακός λόγος πρέπει να ελέγχεται και να ρυθμίζεται από τις ιδιωτικές εταιρείες που τον φιλοξενούν, μία τέτοια εξουσία δεν μπορεί να ασκείται με ασφάλεια αν δεν είναι διασκορπισμένη σε μία ανταγωνιστική αγορά.