Οι κατάσκοποι που αγαπήσαμε

Από τότε που άρχισε να καταγράφεται επίσημα η παγκόσμια ιστορία άρχισαν να αναφέρονται και αυτοί που, αργότερα, είπαμε κατάσκοπους. Το να θέλεις να μάθεις τα μυστικά του αντιπάλου σου, άλλωστε, αυτού που θεωρείς «εχθρό» είναι κάτι που παρατηρείται, στην εντελώς πρωτόγονη μορφή του, ακόμη και στη συμπεριφορά των ζώων. Πρόκειται για απολύτως φυσική συνθήκη επιβίωσης. Ενδεικτικά, οι αρχαίοι Αιγύπτιοι είχαν αναπτύξει ένα πολύ δυνατό δίκτυο κατασκοπείας, το ίδιο και οι Εβραίοι, υπάρχουν αντίστοιχες ομηρικές αναφορές στην Ιλιάδα, ενώ ο Πελοποννησικός Πόλεμος βρίθει κατασκόπων όπως, βεβαίως, και τα παιχνίδια εξουσίας των ρωμαίων αυτοκρατόρων.

Στα νεότερα ιστορικά κιτάπια οι κατάσκοποι παίρνουν τις διαστάσεις θρύλου. Για παράδειγμα, ποιος θα ήξερε την ολλανδέζα χορεύτρια αισθησιακών χορών Μάτα Χάρι αν δεν ήταν κατάσκοπος στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο και μάλιστα διπλή; ‘Η την αγγλίδα καλλονή Κριστίν Κίλερ αν δεν είχε αναδυθεί εν μέσω μιας ιστορίας κατασκοπείας; Θα ήταν τόσο συναρπαστική η προσωπικότητα του Τζιάκομο Καζανόβα αν η κατασκοπευτική του δράση δεν ήταν τόσο ταραχώδης όσο και η ερωτική του ζωή; Από την άλλη, οι φήμες θέλουν να έχουν υπάρξει, κατά περιόδους, πράκτορες των μυστικών υπηρεσιών κάποιοι από τους πιο διάσημους αστέρες του Χόλιγουντ. Από τον Κάρι Γκραντ και τον Φρανκ Σινάτρα έως τη Μάρλεν Ντίτριχ και τη Ζοζεφίν Μπέικερ.

Οι κατάσκοποι «πουλάνε». Πραγματικοί ή φανταστικοί. Φτάνει να σκεφτούμε τα κινηματογραφικά έπη του Τζέιμς Μποντ (ο δημιουργός του Ιαν Φλέμινγκ, κατάσκοπος κι αυτός) και τα εκατομμύρια που απέφεραν. Γιατί όμως; Γιατί μας γοητεύουν είτε αναφέρονται σε εκκωφαντικές δράσεις όπως αυτές του πράκτορα 007 είτε σε πιο χαμηλότονες όπως στις «Ζωές των άλλων»; Γιατί είναι όπως ο Ρίτσαρντ Σόργκε. Γοητευτικοί, ερωτεύσιμοι, κοινωνικοί, πανέξυπνοι, τολμηροί. Διαφορετικά, δεν θα μπορούσαν να είναι κατάσκοποι. Είναι ο Σόργκε ο μεγαλύτερος κατάσκοπος του 20ου αιώνα; Πιθανόν αν και τον «μεγαλύτερο» κατάσκοπο μπορεί να μην τον μάθουμε. Και ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο, θα είναι ο «μεγαλύτερος».