Το φάντασμα {CR}των ανικανοποίητων αιτημάτων

ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ

Αυτά που γράφω δεν είναι

αναγκαστικά ποιήματα

ή απορρίμματα ή ευρήματα

είναι αναθεωρητικές αντιρρήσεις

[…] Ν.Β.

Tον Σεπτέμβριο του 2019 πέθανε ο Νάνος Βαλαωρίτης, φίλος πολλών χρόνων με τον οποίο επανερχόμασταν συχνά στη δύστροπη ιδέα του «σύγχρονου», στις συνταρακτικές αλλά συχνά αθέατες αλλαγές του κόσμου, στην πρωτοπορία που όπως έλεγε «έχει ηλικία 5.000 ετών», στη σκοτεινότητα των Ελλήνων έναντι της φωτεινότητας της χώρας τους, στη ριζοσπαστική δύναμη του χιούμορ ως πράξης ειρωνικής αυτεπίγνωσης, στην επείγουσα ανάγκη να επινοήσουμε άλλες γλώσσες και πρακτικές επαναστατικές, νέες γνώσεις και δεξιότητες για να συλλάβουμε τις εξαιρετικά σύνθετες νέες πραγματικότητες που προκύπτουν πια από την όσμωση μεταβολών εξόχως αναθεωρητικών και διαρκώς χαοτικών.

Μπροστά στον αποπροσανατολιστικό αντικατοπτρισμό του ’20 στη δεκαετία που ξεκινά, στη συμβολικά φορτισμένη επανάληψη του μηδέν και του δύο (2020) που μας συνεπαίρνει αόριστα και αμήχανα, καθώς (εδώ) οργανωνόμαστε (ξανά) γύρω από τρομερές επετείους και ναρκισσιστικά δημόσια τελετουργικά, σκέφτομαι το υλικό της «μυτερής φαντασίας» που ο Βαλαωρίτης έλεγε ότι «τρυπάει τα δεδομένα, τους τοίχους των σπιτιών, τα κρανία των εγκεφάλων». Αυτό το υλικό είναι επίμονο, οργανικό, άστεγο, ανήσυχο και ανησυχητικό, απείθαρχο. Ο τρόπος του δεν είναι κανονικός ή κανονιστικός αλλά ένα είδος φυγόδικου σχεδιασμού. Συγκροτεί ένα άλλο δέρμα, ένα ζωτικό όργανο που μπορεί να αγγίζει τον κόσμο, μπορεί να διαισθανθεί χωρίς να αναπαραστήσει το μέλλον, μπορεί να σκεφτεί και να εκδηλωθεί πέρα από γνωστά δίπολα και εξαντλημένα σχήματα. Η παιδαγωγική και η τέχνη διαθέτουν αυτό το υλικό και η Ελλάδα το χρειάζεται καθώς μοιάζει να εισέρχεται σε ένα νέο σπασμό τον οποίο κατά τρόπο παράξενο και μέσα από μια σειρά από μελαγχολικά consensus, αβαθείς συμφιλιώσεις και επιταχύνσεις συντηρητισμού εκλαμβάνει ως φυγή προς τα εμπρός, ενώ θα έπρεπε να ανησυχεί για τα σημάδια ενός πιθανού rigor mortis.

Σε μια κουλτούρα, όπως η ελληνική όπου το παρελθόν και το παρόν συμπλέκονται ενοχικά, το εσσόμενο δεν μπορεί παρά να είναι ένα φάντασμα, το σύνολο ανικανοποίητων αιτημάτων τα οποία απωθούνται, ελοχεύουν και επιστρέφουν με τα χαρακτηριστικά του ανοίκειου και τα τικ μιας φρενήρους ακινησίας. Ετσι το μείζον θέμα της κριτικής σκέψης και βαθιάς συναίσθησης – επείγον αίτημα του παρόντος, ένα από τα πρώτα καθαρά χαρακτηριστικά του 21^ου αιώνα και προϋπόθεση της κατανόησης του όποιου μέλλοντος – προσλαμβάνεται άλλοτε ως ύποπτο, εξοβελισμένο, τερατώδες, άλλοτε ως περιττό, αναχρονιστικό, ο αντίποδας της ακαριαίας ανάπτυξης και της θριαμβικής προόδου.

Αρκεί να δει κανείς πώς απέχει η χώρα από οποιαδήποτε αληθινά επαναστατική σκέψη και ουσιώδη δράση για το περιβάλλον και τη ζωή, για το nexus δηλαδή των φυσικών, κοινωνικοοικονομικών, πολιτικών και πολιτιστικών σχέσεων που διέπουν και συνέχουν τον κόσμο. Σε μια στιγμή που η ιστορία και η πρόσφατη εμπειρία της χώρας μπορεί να λειτουργήσει σαν επαναστατικό εργαστήριο γνώσης και ανατροπής της αίσθησης μιας γενικευμένης και αναπόφευκτης χρεωκοπίας – της μοιραίας και τραυματικής  χρείας του χρέους με θέα στην επιβίωση – η Ελλάδα αρκείται στο να διαχειρίζεται σύμβολα, στο να ανοίγει εξορύξεις και μουσεία με την ίδια άνευρη επιμέλεια και μυωπική στρατηγική κέρδους.

Οι «αναθεωρητικές αντιρρήσεις» του Βαλαωρίτη αναδύονται λοιπόν στο κατώφλι της νέας δεκαετίας σαν ιδιότροπη επιλογή αισιοδοξίας και θάρρους, σαν ερεθισμός ελευθερίας, σαν την πολιτική πράξη μιας δημοκρατίας η οποία επιχειρεί τολμηρά, αίροντας το βάρος της νομιμοποιητικής εξουσίας με την οποία φόρτωσε τη μεσαία τάξη, τη μεσαία σκέψη, την «κοινή» αισθητική. Αυτός είναι ένας δυναμικός πειραματισμός που δεν αγνοεί αλλά επινοεί τρόπους σύνδεσης ποιητικούς όπου το «κοινό» δεν είναι ίδιο, δεν είναι κατευναστικό, δεσμευτικό, ταυτοποιητικό.

Πρόκειται νομίζω για μια άσκηση φιλίας που έχω απολαύσει στην ακαταπόνητη, σχεδόν εκατονταετή δέσμευση του Βαλαωρίτη με την ποιητική της ζωής, στην πολύχρονη και πολύτροπη προσπάθεια του Τεό Ρόμβου και της Χαράς Πελεκάνου για την ίδρυση του Γεωπάρκου της Σύρου, στο πείσμα των παιδιών που συναντώνται στα δύσθυμα αστικά κέντρα για να διεκδικήσουν περιβαλλοντική δικαιοσύνη από ένα συγκαταβατικό πλήθος και μια αδιάφορη εξουσία, στη δρώσα μελέτη διανοούμενων που αρνούνται να γίνουν οργανικοί, στην περιέργεια και φροντίδα για τον κόσμο δημιουργών που έχουν επίμονα και ευφυώς κλονίσει τη βασική συνθήκη της αισθητικής και επιστημόνων που έχουν διαρρήξει το άβατο της γνώσης τους, στο άγριο πέραν των υποκοινών (undercommons) που οργανώνoνται με υποθετικές πρακτικές, από κάτω προς τα πάνω και φαντάζονται κόσμους που δεν είναι έως τη δίκαιη πραγμάτωσή τους.

Η Νάντια Αργυροπούλου είναι ανεξάρτητη επιμελήτρια και θεωρητικός τέχνης