Παγκόσμιος κλιματικός κυνισμός

Η διάσκεψη του ΟΗΕ για την κλιματική αλλαγή που έγινε στη Μαδρίτη, από τις 2 έως τις 13 Δεκεμβρίου, προστέθηκε στις ήδη πολλές χαμένες ευκαιρίες για να υπάρξουν πραγματικά βήματα σε σχέση με την επικείμενη κλιματική καταστροφή, καθώς απουσίασαν ξανά οι δεσμεύσεις για ριζική μείωση των εκπομπών των αέριων ρύπων που οδηγούν στην κλιματική αλλαγή.

Την ίδια ώρα, οι επιστήμονες κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου με κάθε δυνατό τρόπο. Θυμίζουμε ότι ο στόχος που τέθηκε από τη Συμφωνία του Παρισιού είναι να περιοριστεί η αύξηση της μέσης θερμοκρασίας (σε σχέση με την περίοδο πριν από τη βιομηχανική επανάσταση) σε 1,5 °C μέχρι το τέλος του αιώνα. Αυτή τη στιγμή έχει ανέβει 1,1 °C και ήδη έχουμε προβλήματα σε πολλές περιοχές του κόσμου. Ακόμη και εάν τηρηθούν οι τρέχουσες δεσμεύσεις των κρατών, το 2100 η μέση αύξηση της θερμοκρασίας θα έχει αυξηθεί κατά 3,2 °C, διαμορφώνοντας καταστροφικές συνθήκες σε μεγάλο μέρος του πλανήτη.

Η καθυστέρηση στη λήψη μέτρων ήδη παράγει αποτελέσματα. Δέκα χρόνια πριν η ετήσια μείωση των εκπομπών αερίων θα έπρεπε να ήταν 3,3% κάθε χρόνο. Σήμερα, η ίδια απαίτηση είναι 7,6% και εάν πάλι καθυστερήσουμε, το 2025 θα πρέπει να έχουμε ετήσια μείωση κατά 15,5% κάθε χρόνο.

Οι συνέπειες του να μην επιτευχθεί ο στόχος να περιοριστεί η συνολική αύξηση της θερμοκρασίας σε 1,5 °C θα είναι απλώς τραγικές. Οι αλλαγές στις καιρικές συνθήκες θα απειλήσουν μέσα στα επόμενα 20 χρόνια τις σοδειές σιταριού, καλαμποκιού και ρυζιού. Το 2070 εκατομμύρια άνθρωποι θα εγκαταλείψουν τις παράκτιες περιοχές όπου διαμένουν, γιατί θα καλυφθούν από τα νερά της θάλασσας. Τα ακραία καιρικά φαινόμενα, που είναι ήδη αισθητά, θα γίνουν πολύ πιο συχνά. Μεγάλο μέρος της βιοποικιλότητας απλώς θα χαθεί. Το 2070 μισό δισεκατομμύριο άνθρωποι θα είναι σε περιοχές που θα υφίστανται τόσο έντονους καύσωνες με υψηλή υγρασία που θα σκοτώνουν ακόμη και υγιείς ανθρώπους υπό σκιά μέσα σε έξι ώρες.

ΑΥΞΗΣΗ ΤΩΝ ΡΥΠΩΝ. Και όμως, αντί να έχουμε μείωση των ρύπων, συνεχίζουμε να έχουμε αύξηση. Το 2018 υπολογίστηκε ότι οι συνολικοί ρύποι που προκαλούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου αυξήθηκαν κατά μέσο όρο 1,5% την τελευταία δεκαετία. Οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα από ορυκτά καύσιμα αυξήθηκαν κατά 2% το 2018. Οι ευθύνες για αυτή την κατάσταση δεν είναι ισότιμες. Οι χώρες του G20 ευθύνονται για το 78% των σχετικών εκπομπών. Οι τέσσερες πρώτες περιοχές σε εκπομπές είναι η Κίνα, οι ΗΠΑ, η ΕΕ28 και η Ινδία, που αντιπροσωπεύουν το 55% των εκπομπών την τελευταία δεκαετία. Εάν υπολογίσουμε τις εκπομπές κατά κεφαλήν, τότε βλέπουμε ότι πρωταθλητές είναι οι ΗΠΑ και η ΕΕ28. Οσο πιο αναπτυγμένη μια περιοχή, τόσο μεγαλύτερη η κατά κεφαλήν εκπομπή αερίων ρύπων.

Και τα πράγματα δεν είναι αισιόδοξα. Οι ΗΠΑ έχουν ουσιαστικά αποχωρήσει από τη Συμφωνία του Παρισιού. Η Κίνα μπορεί να επενδύει σε ηλιακή και αιολική ενέργεια, αλλά είναι και παγκόσμιος πρωταθλητής στην κατασκευή νέων εργοστασίων που καταναλώνουν γαιάνθρακα για την παραγωγή ενέργειας. Η ΕΕ μπορεί να δείχνει ότι επιτυγχάνει στόχους, όμως πολλά από τα προϊόντα που καταναλώνει συμβάλλουν στην αύξηση των ρύπων σε άλλα σημεία του πλανήτη. Από τη Βραζιλία ως την Πολωνία κυβερνήσεις διεκδικούν να μην ακολουθήσουν πλήρως τις απαιτήσεις για μείωση των ρύπων.

Το πρόβλημα είναι ότι οι εκπομπές ρύπων δεν είναι μόνο φυσικό αλλά και κοινωνικό φαινόμενο. Η ταύτιση της ανάπτυξης με την οικονομική μεγέθυνση, δηλαδή την παραγωγή και κατανάλωση ακόμη περισσότερων προϊόντων, δείχνει πόσο βαθιά συνδεδεμένη με το κυρίαρχο κοινωνικό υπόδειγμα είναι η κλιματική αλλαγή. Η πρόληψη της κλιματικής καταστροφής απαιτεί μια τεράστια επένδυση στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, την ηλεκτροκίνηση και την εύρεση τρόπων αποθήκευσης ενέργειας που δεν μπορεί να αναληφθεί στην κλίμακα και την έκταση που απαιτείται από την ιδιωτική επιχειρηματικότητα, ενώ θα απαιτήσει μια ιεράρχηση της πρόσβασης σε συλλογικά κοινωνικά αγαθά που δύσκολα είναι συμβατή με ένα πρότυπο αυξανόμενης υπερκατανάλωσης. Κατά μια ιστορική ειρωνεία, την ώρα της φαινομενικής πλήρους κατίσχυσής της, μια ορισμένη εκδοχή καπιταλισμού έρχεται αντιμέτωπη με τη διαπίστωση ότι είναι μέρος του προβλήματος που οδηγεί στη μεγαλύτερη πραγματικά παγκόσμια κρίση.

Η δεύτερη δυσκολία έχει να κάνει ακριβώς με τον παγκόσμιο χαρακτήρα του φαινομένου. Σε έναν κόσμο που είναι κατακερματισμένος και τον διαπερνούν αντιθέσεις αποδεικνύεται ιδιαίτερα δύσκολη η συμφωνία ακόμη και σε στόχους που απέχουν πολύ από το να αποτρέψουν την κλιματική καταστροφή.

Η εξέγερση των παιδιών

Δεν είναι τυχαίο ότι εξεγείρονται τόσο πολύ για το κλίμα οι μαθητές ή ότι, παρά τις πολλαπλές επιθέσεις που έχει δεχτεί η Γκρέτα Τούνμπεργκ, παραμένει σημείο αναφοράς για εκατομμύρια παιδιά και νέους. Το 2050 αρκετοί από τους ηγέτες του κόσμου και της οικονομίας θα έχουν εγκαταλείψει τον κόσμο. Οι σημερινές 15χρονες θα είναι μόλις 45 ετών. Και ο πλανήτης στον οποίο θα ζουν θα είναι ήδη σε μεγάλο βαθμό αβίωτος.