Φρένο στη μεταθανάτια γονιμοποίηση

Μια σπάνια ιστορία, που αγγίζει τον «πυρήνα» της ίδιας της ζωής και «γεννά» φιλοσοφικά ζητήματα, υπό το πρίσμα μάλιστα της εξέλιξης της ιατρικής επιστήμης, απασχόλησε πρόσφατα τα μέλη του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου. Οι δικαστές του Στρασβούργου αποφάνθηκαν ότι το δικαίωμα τεκνοποίησης μέσω ιατρικής υποβοήθησης είναι προσωποπαγές και δεν μεταβιβάζεται μετά θάνατον. Και προχωρώντας ένα βήμα παραπέρα είπαν ότι το δικαίωμα να γίνει κάποιος παππούς ή γιαγιά δεν προστατεύεται από την Ευρωπαϊκή Σύμβαση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ).

Η υπόθεση αφορούσε το αίτημα μιας γυναίκας από τη Γαλλία να μεταβιβάσει το σπέρμα του αποθανόντος γιου της σε ίδρυμα στο εξωτερικό, το οποίο είχε ως αντικείμενο την ιατρικώς υποβοηθούμενη αναπαραγωγή ή γονιμοποίηση.

Η προσφεύγουσα, όπως προκύπτει από το ιστορικό της απόφασης του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου, είχε έναν γιο ο οποίος απεβίωσε στις 13 Ιανουαρίου 2017 εξαιτίας καρκινικού όγκου που διαγνώστηκε το 2014. Μόλις ενημερώθηκε για την ασθένειά του ο γιος της είχε εκφράσει την επιθυμία του να γίνει πατέρας ακόμα και σε περίπτωση θανάτου του. Για τον λόγο αυτόν είχε «αποθηκεύσει» σπέρμα σε Κέντρο Παρακολούθησης και Διατήρησης Ωαρίων και Σπερματοζωαρίων στο Παρίσι. Επιπλέον είχε έρθει σε επαφή με ένα κέντρο στην Ελβετία και είχε εξετάσει άλλες επιλογές σχετικά με τη συντήρηση σπέρματος στο εξωτερικό αλλά δεν μπόρεσε να προχωρήσει λόγω της εξέλιξης της ασθένειάς του.

Την άνοιξη του 2017 ο πρόεδρος του εξειδικευμένου κέντρου στο Παρίσι αρνήθηκε να διαβιβάσει στον Οργανισμό Βιοϊατρικής αίτημα της προσφεύγουσας για μεταφορά του σπέρματος του γιου της σε ίδρυμα υγειονομικής περίθαλψης στο Ισραήλ.

Επειτα από αυτή την άρνηση η μητέρα, που στο μεταξύ είχε χάσει τον γιο της, προσέφυγε στη Δικαιοσύνη και υπέβαλε αίτηση στο Διοικητικό Δικαστήριο του Παρισιού, ζητώντας να ληφθούν τα απαραίτητα μέτρα για να επιτραπεί η εξαγωγή του σπέρματος του γιου της σε ένα ίδρυμα υγειονομικής περίθαλψης στο Ισραήλ, το οποίο εξουσιοδοτήθηκε να παρέχει ιατρική αναπαραγωγική υποστήριξη. Η προσφεύγουσα ισχυρίστηκε ότι η άρνηση αποδοχής του αιτήματός της τής στερούσε το δικαίωμα άσκησης της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής. Και συγκεκριμένα υποστήριξε ότι η άρνηση αυτή τής στερεί το δικαίωμα να επιδιώξει να γίνει γιαγιά και να διασφαλίσει ότι οι επιθυμίες του γιου της θα γίνουν σεβαστές. Ο δικαστής απέρριψε το αίτημά της. Ωστόσο εκείνη συνέχισε τον δικαστικό της αγώνα και άσκησε αναίρεση κατά της απόφασης αυτής ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας, το οποίο απέρριψε επίσης το αίτημα. Ετσι, αφού εξάντλησε τα εσωτερικά ένδικα μέσα έφτασε στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο.

Καταγγελία. Το ΕΔΔΑ ασχολήθηκε με την καταγγελία της προσφεύγουσας που περιελάμβανε δύο χωριστά μέρη. Στο πρώτο μέρος ισχυρίστηκε ότι ήταν έμμεσο θύμα, εξ ονόματος του εκλιπόντος γιου της, ενώ στο δεύτερο υποστήριξε πως είναι άμεσο θύμα, δεδομένου ότι είχε στερηθεί τη δυνατότητα να γίνει γιαγιά.

Οσον αφορά την καταγγελία σχετικά με το καθεστώς του έμμεσου θύματος, το Δικαστήριο επισήμανε ότι τα δικαιώματα που επικαλούνταν η προσφεύγουσα αφορούσαν το δικαίωμα του γιου της να αποφασίζει πώς και πότε θα γίνει γονέας. Ωστόσο, το Δικαστήριο παρατήρησε ότι το δικαίωμα αυτό ανήκε στην κατηγορία των μη μεταβιβάσιμων δικαιωμάτων. Ετσι η προσφεύγουσα δεν μπορούσε να επικαλεστεί εν προκειμένω ότι ήταν θύμα παραβίασης της Σύμβασης για λογαριασμό του γιου της.

Οσον αφορά την αιτίαση που αντλείται από το άμεσο καθεστώς θύματος, το Δικαστήριο έκρινε ότι το άρθρο 8, που προστατεύει την οικογενειακή και ιδιωτική ζωή, δεν εγγυάται το δικαίωμα να γίνει κάποιος παππούς ή γιαγιά, ασχέτως της προσωπικής φιλοδοξίας της προσφεύγουσας να συνεχίσει τη γενετική γραμμή της οικογένειάς της.

Κατά συνέπεια, το Δικαστήριο έκρινε απαράδεκτα και τα δύο σκέλη της προσφυγής, γράφοντας τον επίλογο σε αυτή την ιστορία.