Αυτογνωσία

Είναι αλήθεια πως η εποχή δεν ευνοεί τις καθαρές θέσεις. Ούτε καν από έναν ποδοσφαιριστή: η Αρσεναλ άδειασε τον Οζίλ για όσα έγραψε για την καταστολή των Ουιγούρων, αλλά αυτό δεν φτάνει, τα κινεζικά μέσα ενημέρωσης θέλουν το κεφάλι του γιατί προσβλήθηκε ο κινεζικός λαός.

Αυτό που θριαμβεύει, αντίθετα, είναι η δημαγωγία, η κολακεία και το ψέμα. Ο Μπόρις Τζόνσον αποδείχθηκε μάστορας σε αυτόν τον τομέα: διαφημίζοντας τα υποτιθέμενα οφέλη από το Brexit, και υποστηρίζοντας ότι για τα προβλήματα που αντιμετωπίζει η χώρα του δεν φταίει ο ίδιος και το κόμμα του αλλά οι «ελίτ» τις οποίες πολεμά, κατάφερε να σπάσει το «κόκκινο τείχος» των Εργατικών και να καταγάγει σαρωτικό θρίαμβο στις εκλογές.

Κι όμως. Οσο μεγαλύτερη είναι η κρίση που διέρχεται μια χώρα, τόσο επιτακτικότερη είναι η ανάγκη να ακούγονται πράγματα δυσάρεστα μεν, διδακτικά δε. Αυτά σπανίως διατυπώνονται από εν ενεργεία πολιτικούς, είτε βρίσκονται στην κυβέρνηση είτε στην αντιπολίτευση, καθώς πρώτιστη προτεραιότητά τους δεν είναι η αλήθεια, αλλά το εκλογικό τους ακροατήριο. Συμβαίνει συχνά έτσι ένας πολιτικός να είναι πολύ πιο τολμηρός όταν εγκαταλείπει την ενεργή δράση απ΄ό,τι την εποχή που έπαιζε πρωταγωνιστικό ρόλο στην πολιτική σκηνή.

Ο Κώστας Σημίτης ήταν ένας μετρημένος πρωθυπουργός. Εκ φύσεως, αλλά και λόγω του γεγονότος ότι στην πραγματικότητα εκπροσωπούσε μια μειοψηφία τόσο στο κόμμα του όσο και στην κοινωνία. Γνώριζε τα όριά του – αλλά αυτό δεν τον εμπόδιζε κάθε τόσο να τα ξεπερνά, όπως αποδείχθηκε τόσο στην εξωτερική πολιτική όσο και στην αναγραφή της θρησκείας στις ταυτότητες. Ηταν αναγκασμένος βέβαια να κρατά ισορροπίες. Ανέχθηκε φαινόμενα διαφθοράς που τον καταδιώκουν ακόμη. Στην πολιτική θέτεις προτεραιότητες, χτίζεις συμμαχίες και μοιραία θυσιάζεις πράγματα στο όνομα του κοινού συμφέροντος.

Από τότε που άφησε το τιμόνι, όμως, οι παρεμβάσεις του Σημίτη είναι ακόμη πιο καίριες, είτε όταν προειδοποιεί είτε όταν θυμάται. Το άρθρο του που δημοσιεύτηκε προχθές στα ΝΕΑ για τα 20 χρόνια από τη Συμφωνία του Ελσίνκι ήταν ήπιο, όπως ήπια είναι η προσωπικότητα του ίδιου, αλλά πολύτιμο. Γιατί μας ανάγκασε να κάνουμε μια παύση από τα καταιγιστικά γεγονότα της καθημερινότητας, να βγούμε από τις ευκολίες, τους αυτοματισμούς και τα κλισέ, και να πιάσουμε το νήμα που συνδέει κινδύνους του σήμερα με επιλογές του παρελθόντος.

Οι παύσεις αυτές είναι αναγκαίες. Οχι μόνο για να αποδίδουμε ευθύνες ή να αναλογιζόμαστε «πώς θα ήταν σήμερα τα πράγματα αν…», αλλά και για να χαράσσουμε με μεγαλύτερη σιγουριά το μέλλον. Ο δρόμος για την αυτογνωσία είναι βέβαια ανηφορικός και δύσκολος. Ακόμη κι οι Σέρπα μπορεί προς στιγμήν να κουραστούν ή να δειλιάσουν. Αλλά όλοι οι άλλοι δρόμοι οδηγούν είτε σε αδιέξοδο είτε σε γκρεμό.

Ψέματα, υπάρχει και ο αντικατοπτρισμός.