Το κάστρο {CR}της Πατησίων {CR}καταρρέει

Ανάμεσα στις πολυώροφες κατοικίες της Πλατείας Αμερικής, απέναντι από ένα μοντέρνο σχολείο, μερικά βήματα από την πολύβουη οδό Πατησίων, ο Πύργος της οδού Θήρας, αναπαύεται στη μοναξιά του. Το μοναδικό Κάστρο που διαθέτει το κέντρο της πόλης, ατενίζει πίσω από τις πολεμίστρες του μια γειτονιά που άλλαξε ραγδαία. Και καταρρέει μαζί της μέρα με τη μέρα… Χτισμένος πριν από 105 χρόνια σε ένα μοναδικό νεογοτθικό στυλ εντυπωσιάζει τους περαστικούς με το επιβλητικό του παρουσιαστικό, μια εικόνα βγαλμένη από παραμύθι. Καίτοι χαρακτηρισμένος διατηρητέο μνημείο από το υπουργείο Πολιτισμού, τα τελευταία χρόνια ο Πύργος ρημάζει εγκαταλελειμμένος, με μοναδικούς κατοίκους τις γάτες της γειτονιάς.
Παρά τις συνεχείς εκκλήσεις για τη διάσωση του σπάνιου κτιρίου και παρά τις κατά καιρούς δεσμεύσεις προσώπων που βρίσκονται σε θέσεις ευθύνης, τίποτε δεν άλλαξε. Για τον λόγο αυτό, πρόσφατα μια ομάδα ανθρώπων, κυρίως παλαιοί κάτοικοι των Πατησίων, αποφάσισαν να συσπειρωθούν ζητώντας την αξιοποίηση του Πύργου μέσω της μετατροπής του σε πολιτιστικό κέντρο. Η ομάδα που συστάθηκε στο Facebook με την επωνυμία «Στηρίζουμε τον Πύργο της Οδού Θήρας» κατάφερε να συγκεντρώσει μέσα σε μόλις δύο εβδομάδες 2.200 μέλη και το ενδιαφέρον συνεχίζει να εκδηλώνεται αμείωτο για αυτό το στολίδι της αρχιτεκτονικής μας κληρονομιάς.

Πρόγονοι ιπποτών. Ολα ξεκίνησαν το μακρινό 1914 όταν στα Πατήσια, μια γειτονιά γεμάτη αγρούς τους οποίους διέσχιζε μία από τις λίγες οδικές αρτηρίες της πρωτεύουσας, η οικογένεια Τυπάλδου από την Κεφαλονιά έχτιζε στην οδό Θήρας, στον σημερινό αριθμό 54, μια «βίλα εξοχής». Ανάμεσα σε μονοκατοικίες με κήπους, όπου εγκαθίστατο τότε η νέα αστική τάξη των Αθηνών, χτίστηκε το σπίτι που εξήπτε τη φαντασία των περιοίκων. Με πολεμίστρες, οικόσημα, δύο πανύψηλους κάκτους, γοτθικά ανοίγματα και ρόδακες απέπνεε ανέκαθεν μια αύρα ρομαντισμού. Τίποτε από αυτά δεν ήταν συμπτωματικό: Η οικογένεια Τυπάλδου, καταχωρισμένη στη Χρυσή Βίβλο των Ευγενών της Κεφαλονιάς από τον 16ο αιώνα, με ρίζες από τη Νάπολη της Ιταλίας, είχε λόγω των εμπορικών της δραστηριοτήτων επιρροές από τη Δύση. Ενας πρόγονός της υπήρξε μέλος ιπποτικού τάγματος κατά τον Μεσαίωνα, ενώ ο πατριάρχης της οικογένειας, Γεώργιος Τυπάλδος, ήταν μελετητής της ιπποτικής σημειολογίας και οικόσημο της οικογενείας του ήταν το άλογο με όρθια τα μπροστινά του πόδια.
Η οικογένεια έζησε στον Πύργο μέχρι το 1993 και έκτοτε το αρχοντικό εγκαταλείφθηκε. Ο Πύργος έγινε καταφύγιο τοξικομανών, λεηλατήθηκε, οι στριφογυριστές σκάλες, τα διακοσμημένα γύψινα, το περίτεχνο πάτωμά του άρχισαν να καταστρέφονται. Το 2014 περιήλθε στα χέρια της κληρονόμου και σημερινής ιδιοκτήτριάς του, Σίλιας Καλιμάνη, η οποία από τότε έχει αποδυθεί σε έναν διαρκή αγώνα για την αποκατάστασή του. Επιθυμία της είναι η μετατροπή του Πύργου σε Στέγη καθημερινού Πολιτισμού, σε μια εστία δωρεάν επιμόρφωσης για τους κατοίκους της γειτονιάς. Τα εμπόδια πολλά, με κυριότερο το τεράστιο οικονομικό κόστος.

Μέριμνα. «Εχουμε δει ότι όπου αποκαθίσταται ένα παλαιό κτίριο, αυτό λειτουργεί αμέσως θετικά για ολόκληρη τη γειτονιά, την αναβαθμίζει σε επίπεδο ψυχολογίας ενώ συνήθως ακολουθούν και άλλοι ιδιοκτήτες», λέει στα «ΝΕΑ» η Ειρήνη Γρατσία, επικεφαλής της οργάνωσης Monumenta που ασχολείται με τη διάσωση της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς, η οποία έλαβε την πρωτοβουλία για την σύσταση της ομάδας. «Αυτό που μας προβληματίζει είναι όλοι αυτοί οι ιδιοκτήτες των διατηρητέων κτιρίων που δεν μπορούν να τα φροντίσουν είτε για οικονομικούς λόγους είτε από έλλειψη καθοδήγησης. Και τελικά τα κτίρια παύουν να υπάρχουν. Ολα καταλήγουν στην έλλειψη κινήτρων. Εμείς θεωρούμε ότι η Πολιτεία πρέπει να μεριμνήσει για αυτούς αν θέλουμε να διατηρήσουμε την αρχιτεκτονική μας κληρονομιά», συμπληρώνει. «Εχουμε καταγράψει στην Αθήνα 10.600 κτίρια του 19ου και του 20ου αιώνα, δεν είναι όλα αυτής της αξίας, όμως με κάποιον τρόπο θα πρέπει να διατηρηθούν». Η Monumenta εκπροσωπώντας τη νεοσύστατη ομάδα, που αποκτά όλο και μεγαλύτερη δυναμική, σκοπεύει να απευθυνθεί στον Δήμο Αθηναίων, με τη διοίκηση του οποίου είχαν πραγματοποιηθεί επαφές για το θέμα και πριν από τις εκλογές. «Εχουμε έναν πύργο που σπανίζει», λέει η Ειρήνη Γρατσία ερμηνεύοντας τη σημαντική ανταπόκριση του κόσμου στην προσπάθεια διάσωσης. Το γεγονός επιβεβαιώνει και η Ιωάννα Σωτηρίου, εισηγήτρια του ΥΠΕΧΩΔΕ που το 2008 συνέταξε την αιτιολογική έκθεση για τον χαρακτηρισμό του Πύργου της οδού Θήρας ως διατηρητέο. «Πρόκειται για ένα από τα σπάνια δείγματα εφαρμογής του νεογοτθισμού που εκπορεύθηκε από την Αγγλία στα μέσα του 19ου αιώνα και μάλιστα σε μια ιδιαίτερα επιτυχημένη εκδοχή αυτού του στυλ», γράφει. «Σήμερα, παρ’ όλο που περιβάλλεται ασφυκτικά από πανύψηλες, ακαλαίσθητες πολυκατοικίες, αποτελεί μια όαση αρχιτεκτονικής δεξιοτεχνίας και φυσικού τοπίου σε επίπεδο γειτονιάς, δηλαδή ένα τοπόσημο»…