Οι εμπιστευτικές διερευνητικές {CR}επαφές από το 2002 έως το 2009{CR}

Το Ελσίνκι 1999 άνοιξε τον δρόμο στην τουρκική υποψηφιότητα υπό την εκπλήρωση του όρου της διευθέτησης των εκκρεμών ελληνοτουρκικών διαφορών με ορίζοντα μέχρι το 2004. Με τις προβλέψεις των Συμπερασμάτων του Ελσίνκι 1999, εξασφαλιζόταν η προσφυγή στο Διεθνές Δικαστήριο προς επίλυση, αν ως το ορόσημο του 2004, τότε θα κρινόταν η υποψηφιότητα της Τουρκίας, δεν είχε επιτευχθεί δυνατότητα διευθέτησης διά των διαπραγματεύσεων. Με την προοπτική αυτή, δρομολογήθηκε η διαδικασία των «διερευνητικών επαφών» με την Τουρκία τον Μάρτιο 2002.

Οι διερευνητικές επαφές είναι εμπιστευτικές. Δεν αποτελούν επίσημη διαπραγμάτευση επί της οριοθέτησης. Θεσμοθετήθηκαν με σοβαρή προετοιμασία ως προ-διαπραγματευτικό στάδιο στο πλαίσιο της διερεύνησης σύγκλισης των δύο χωρών για τη διαδικασία επίλυσης της διαφοράς ως προς την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας του Αιγαίου. Ως προς την ατζέντα αφορούσε στο μόνο θέμα της οριοθέτησης της υφαλοκρηπίδας, με προηγούμενη οριστικοποίηση με επέκταση του εύρους της αιγιαλίτιδας ζώνης, με πρόνοια ως προς τη διατήρηση διεθνών υδάτων που θα διευκόλυνε τη διεθνή ναυσιπλοΐα. Εχοντας ως προοπτική ότι αν δεν απέδιδε η τεχνική διαπραγμάτευση σε ένα εύλογο χρόνο, δεδομένης της ουσίας της διαπραγμάτευσης, να έχει προβλεφθεί η προσφυγή με συνυποσχετικό στη διεθνή δικαιοσύνη. Η απόφαση για έναρξη διαπραγματεύσεων θα οριζόταν με κοινό ανακοινωθέν των δύο χωρών επί του οποίου εργάζονταν οι δύο αντιπροσωπείες. Στο Κοινό Ανακοινωθέν με την ατζέντα της διαπραγμάτευσης θα οριζόταν το παρόν εύρος αιγιαλίτιδας ζώνης, το οποίο θα ήταν αυτό που θα είχε θεσπισθεί πριν την υιοθέτηση του κειμένου.

Στην πρώτη φάση (2002-2003), ως ad referendum διαδικασία, αντηλλάγησαν ουσιαστικές πληροφορίες περί βούλησης και θέσεων, καθώς και απόψεις για την ουσία και τη διαδικασία, και η δυνατότητα σύγκλισης ενός κοινού εδάφους προς δρομολόγηση μιας διαπραγμάτευσης ήταν εμφανής. Ηταν εξάλλου η γόνιμη περίοδος κατά την οποία υπήρχε η βούληση από την ελληνική κυβέρνηση, και από την πλευρά της Τουρκίας ήταν εμφανής η πρόθεση, για διευθέτηση κατά τα οριζόμενα στα Συμπεράσματα της ΕΕ Ελσίνκι. Το δέλεαρ της ενταξιακής πορείας ήταν κίνητρο για την Τουρκία.

Οι πρώτοι γύροι διερευνητικών επαφών ακολουθούσαν έναν εντατικό ρυθμό ως τα τέλη του 2003. Σε εκείνη τα φάση έπρεπε να προηγηθεί η θέσπιση δια νόμου (αν και ήταν δυνατόν και με πδ) της επιλεκτικής επέκτασης της αιγιαλίτιδας ζώνης. Ομως, τα χρονικά όρια δεν επέτρεπαν την ολοκλήρωση. Ετσι μετατέθηκε η συνέχιση για την επόμενη κυβέρνηση που θα προέκυπτε από τις εκλογές του Μαρτίου 2004. Η δέσμευση, όμως, που προβλέφθηκε από τα Συμπεράσματα του Ελσίνκι του 1999, για την υποχρεωτική πρόοδο στην επίλυση διαφορών με στόχο την παραπομπή στο Διεθνές Δικαστήριο, ήρθη το 2004. Ως αποτέλεσμα, η Τουρκία βρέθηκε από τότε χωρίς την πίεση που είχε επιτευχθεί με το Ελσίνκι.

Από το 2004 έως το 2006 (υπουργία κ. Π. Μολυβιάτη) οι ρυθμοί συναντήσεων ατόνησαν και ως προς τη συχνότητα και ως προς την πρόοδο (μηδενική) των συναντήσεων.

Από τον Μάιο 2006 οι διερευνητικές αναθερμάνθηκαν (υπουργία κ. Ντ. Μπακογιάννη), και η τουρκική αντιπροσωπεία αναμόχλευσε τα επιχειρήματα και τα αιτήματα έναντι μιας συνολικής (ει δυνατόν) διευθέτησης. Επίκεντρο από ελληνικής πλευράς ήταν η συνέχιση του στόχου της επίλυσης της οριοθέτησης της υφαλοκρηπίδας.

Από το 2008 οι διερευνητικές επαφές ανεστάλησαν μέχρι το 2010. Στο μεταξύ είχε χαθεί η αρχική δυναμική της διασύνδεσης των επαφών προς επίλυση με την πρόοδο (που είχε αρχίσει να γίνεται αρνητική λόγω της απορριπτικής στάσης ευρωπαϊκών χωρών) της ενταξιακής προοπτικής της Τουρκίας.

Οι διερευνητικές επαφές σήμερα προβάλλουν ως το χρήσιμο μέσο να ενεργοποιηθεί.

Ο Πέτρος Λιάκουρας είναι καθηγητής Διεθνούς Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς