ΗχοΔύναμα

Μπετόβεν: Οι Εννέα Συμφωνίες, Εισαγωγές, Μίσα Σολέμνις, Φιλαρμονική Ορχήστρα της Νέας Υόρκης, Λέοναρντ Μπέρνσταϊν, SONY, 10cd

Οταν ο Μπέρνσταϊν πήρε τη Φιλαρμονική της Νέας Υόρκης από τον Μητρόπουλο – με το γνωστό λίαν θλιβερό παρασκήνιο να ενεργεί καταλυτικά προς αυτή την εξέλιξη – πήρε στα χέρια του μία από τις σπουδαιότερες ορχήστρες του κόσμου στην καλύτερη στιγμή της. Η πολύχρονη θητεία του Μητρόπουλου εκεί την είχε φέρει σε απίστευτα επίπεδα μουσικής ακμής, προσθέτοντας σε ό,τι είχε αφήσει πίσω της μια μακρά σειρά από επίσης κορυφαίους αρχιμουσικούς πριν από τον ίδιο: ο Βάλτερ, ο Μπαρμπιρόλι, ο Τοσκανίνι, ο Ροζίνσκι – η ακολουθία φτάνει μέχρι τον ίδιο τον Μάλερ. Πήρε επίσης κάτι ακόμα, που εξέφραζε μία άλλη όψη του Μητρόπουλου: ένα παρθένο δισκογραφικό έδαφος. Ο μέγας έλληνας αρχιμουσικός δεν αγαπούσε τις ηχογραφήσεις. Εκανε ελάχιστες σε σχέση με τα χρόνια παραμονής του, σχεδόν μηδενικές. Αλλά και αυτές ακόμα, τις έκανε αυστηρά σε ρεπερτόριο που εκείνος ήθελε – και φυσικά παραμένουν έκτοτε ακρογωνιαίες.

Ακαταπόνητος εξερευνητής της νέας μουσικής, ο Μητρόπουλος, παρά το γεγονός ότι αγαπούσε τους «μεγάλους» της μουσικής, δεν μπήκε στο στούντιο ούτε για τον Μπετόβεν, ούτε για τον Μπραμς, τον Μότσαρτ ή τον Σούμπερτ. Δεν ενδιαφερόταν γι’ αυτό. Και έτσι διαμορφώθηκε ένα παράδοξο που διαδραμάτισε τον πιο καθοριστικό ρόλο στην αποχώρησή του: μία από τις σπουδαιότερες ορχήστρες στον κόσμο δεν ηχογραφούσε ούτε καν το βασικό ρεπερτόριο τη στιγμή της διεθνούς έκρηξης της δισκογραφικής βιομηχανίας, που διψούσε να την αξιοποιήσει, όπως, ταυτόχρονα, και το διεθνές κοινό, διψούσε να την ακούσει. Αυτή την παρθένα γη ανέλαβε να ξεδιψάσει ο Μπέρνσταϊν και το έκανε με το μεγαλύτερο πρόγραμμα ηχογραφήσεων ενός μαέστρου και μίας ορχήστρας που ίσως έγινε ποτέ στην Αμερική, ενδεχομένως και διεθνώς σε τόσο χρονικό διάστημα όσο η παραμονή του Μπέρνσταϊν στην ηγεσία της Νέας Υόρκης.

Ραχοκοκαλιά αυτών των ηχογραφήσεων υπήρξαν φυσικά οι Εννέα Συμφωνίες του Μπετόβεν, όπως και εκείνες του Μάλερ – ο πρώτος πλήρης κύκλος που έγινε ποτέ. Τώρα, για τα 250 χρόνια του Μπετόβεν, η SONY επιστρέφει σε εκείνο τον κύκλο, για τον οποίο δεν απαιτείται σχολιασμός: είναι από τους πιο ενδιαφέροντες και πάντοτε φρέσκους, πιο γεμάτους ορμή που έγιναν ποτέ. Ούτε η Φιλαρμονική της Νέας Υόρκης, ούτε ο Μπέρνσταϊν έδειχναν μεγάλο ενδιαφέρον για την απόλυτη ακρίβεια με τον τρόπο που την αντιμετώπιζαν ο Σελ, ο Κάραγιαν, ή άλλοι μαέστροι. Ομως, ο αυθορμητισμός τους βρίσκεται στο κόκκινο. Η πνοή που έχουν αυτές οι ηχογραφήσεις ίσως δεν υπήρξε ποτέ ξανά σε έναν τέτοιο κύκλο και εκφράζει βαθιά μία όψη του συνθέτη. Ο δε ήχος τους καθηλώνει τον ακροατή, ειδικά εδώ, στο εντυπωσιακό νέο remastering του κύκλου ειδικά γι’ αυτή την έκδοση, η οποία περιλαμβάνει και μία Μίσα Σολέμνις που άφησε άναυδο το διεθνές κοινό της εποχής της. Και δικαίως.

Μπετόβεν: Τα Κοντσέρτα για πιάνο, Ronald Brautigam φορτεπιάνο, Η Ακαδημία της Κολωνίας, Michael Alexander Willens, BIS, 2 SACD

Οπως ήταν αναμενόμενο, το επερχόμενο έτος Μπετόβεν έχει καταστεί η ατμομηχανή της δισκογραφικής παραγωγής του 2019-2020. Νέες εκδόσεις και επανεκδόσεις κάθε είδους και σχεδόν κάθε έργου ξεφυτρώνουν από παντού σαν τα μανιτάρια μετά τη βροχή. Ανάμεσά τους άλλες εξαιρετικές, άλλες καλές, άλλες αδιάφορες και άλλες που καλύτερα θα ήταν να είχαν λείψει. Οι νέες αυτές ηχογραφήσεις του Brautigam στα πέντε Κοντσέρτα για πιάνο ανήκουν στις πρώτες. Ενας από τους πιο καινοτόμους και αξιόπιστους μουσικούς της εποχής μας με έμφαση στα όργανα εποχής, ο Ολλανδός έχει αποδείξει με πόση άνεση χειρίζεται όλα τα συναφή πληκτροφόρα. Αυτός είναι ο δεύτερος κύκλος του με τα Κοντσέρτα του Μπετόβεν. Τον πρώτο τον ηχογράφησε με πιάνο. Αυτόν, με πιανοφόρτε, έχοντας στο ίδιο διάστημα ολοκληρώσει, μεταξύ άλλων, όλα τα έργα του Μπετόβεν για σόλο πιάνο, καθώς και όλα τα κοντσέρτα του Μότσαρτ. Είναι πολλοί εκείνοι που ακούν καχύποπτα την έννοια «παλιά όργανα», ειδικά στο ρεπερτόριο που ξεπερνά τα χρονικά σύνορα της εποχής του Μότσαρτ. Εν μέρει, με αυτά που έχουμε ενίοτε ακούσει, δεν έχουν και άδικο… Πάντως, ας μην αφήσουν αυτή την ανησυχία να τους κρατήσει μακριά από αυτήν την ηλεκτρισμένη με πολλά βολτ ηχογράφηση. Μαέστρος, σολίστ και ορχήστρα απογειώνουν τα έργα – όχι πώς αυτά το έχουν ανάγκη: εμπεριέχουν τα ίδια αυτή τη διάσταση. Ομως, εδώ, οι μουσικοί μπορούν να της δώσουν ζωή. Επίσης, τα πέντε αυτά κοντσέρτα, ακριβώς λόγω της απαράμιλλης γραφής τους, επιτρέπουν, αν όχι επιβάλλουν, και κάτι ακόμα: τις πολλαπλές αναγνώσεις. Ο ακροατής που ίσως πιστεύει ότι μπορεί και να «τελείωσε» μαζί τους με μία ή άλλη ερμηνεία, μπορεί να βρεθεί κάθε φορά μπροστά σε ευχάριστες εκπλήξεις. Η δυνατότητα και το πεδίο ερμηνευτικής εξερεύνησής τους ούτε στέρεψε, ούτε θα στερέψει ποτέ. Και κάθε φορά που θα φτάνει μια αληθινά πρωτογενής ερμηνεία, όπως αυτή, ανεξάρτητα από τις κατευθύνσεις της, πάντοτε κάτι νέο θα αποκαλύπτεται. Κι αυτό συνιστά ένα ακόμα μέτρο της σημασίας των έργων που νικούν κατά κράτος τον χρόνο.