Για τη Ζέφη Δαράκη

«Μόνο η ποίηση σχολιάζει επακριβώς την ποίηση. Μόνο η μουσική τη μουσική, η ζωγραφική τη ζωγραφική. Ο Σεφέρης, για παράδειγμα, τον Ελιοτ, ο Χατζιδάκις τον Βαμβακάρη, ο Τσαρούχης τον Ματίς. Τότε ο κριτής δεν είναι κήνσορας, και ο κρινόμενος ο “προδομένος” ή ο “ευεργετημένος”, αλλά και οι δύο τους οι συντελεστές της μετάδοσης του ποιήματος “εκατέρωθεν”. Τότε συμβαίνει “η γέννηση ενός όντος που προβάλλει και ενός όντος που συγκρατεί” όπως θα έλεγε ο Ρενέ Σαρ, εφόσον μάλιστα το “συγκρατεί” είναι διαρκώς και “συγκροτεί”. Ετσι μόνο το έργο θέτει και αίρει συγχρόνως την υποτιθέμενη απόσταση: αναγνώστη – ποιητή. Το ποίημα οπότε, συν-υπογράφεται. Ο ένας ποιητής καθίσταται ωσεί παρών κατά τη γραφή του ποιήματος του άλλου. Ο χρόνος ναυαγεί. Το “πρωθύστερο” εγκαθίσταται. Το ποίημα συνεχίζει ad infinitum. Ολος ο Κόσμος ένα ποίημα, καθότι μια σκηνή! Και το ότι η ανάγνωση του αναγνώστη της εφημερίδας, ενισχυμένη από την όσμωση των δυο ποιημάτων σε ένα, ομολογεί εκείνο το “ΝΑΙ” – την αναγκαία δηλαδή “κατάφαση” που προϋποθέτει τόσο η ανάγνωση όσο και η γραφή – αν κάτι τέτοιο είναι να προκύψει, τότε θα συμβεί το αναμενόμενο “αυτονόητο”: ο αναγνώστης θα έχει γίνει ήδη ποιητής».

«Το ποίημα δεν υπάρχει», λες/ όσο ποτέ η Ποίηση είναι ανυπαρξία/ Στο άδειο μνημοστάσιο των ποιητών το ποίημα χάθηκε πριν να χαθεί σαν τραμ της Πάουερ που αποσύραν/ Και η φωνή που άκουγα, τριγμός/ ήταν του ποιήματός σου η σιωπή/ Δεν έπρεπε να κεντρωθώ στην αφωνία; Τη σκέψη μου του ποιήματος στο ποίημά σου αναθέτω/ Στης φράσης το ακίνητο σημείο αφού η σκέψη ωχριά μπρος στην κηλίδα αφού ο Χένρι Τζέιμς έστριψε τη βίδα/ Το ποίημα είναι Τρελό/ Το ποίημα, όπως ο Θεός, είναι χάος από βράχια/ Στοιχεία της κλεψύδρας μου -κόκκοι της άμμου- γράμματα να είσαστε, αρκεί/ Σημάδια! Και η ευλογία, ευλογιά/ Και αυτό είναι όλο όταν έχεις να κάνεις με παιδιά/ Δάκρυα! Δεν σας αναγνωρίζω κι ούτε στη δακρυδόχο συγκρατώ/ Το αγγείο είναι η φλέβα όπου στην έξαψη τη νευρική μοιάζει με σκώληκα ξερό πλάι σε ένα σιφόνι/ Ξεράθηκα! Το επιδίωξα ή τώρα σίμωσε ο καιρός πριν να παγώσει επάνω μου η Γη; Πριν ξεραθεί ο ηλιόσπορος του Χρόνου; – Αν το ηλιοτρόπιο άνθισε ποτέ/ Χρειάζομαι το άροτρο/ Κρατάω ξύλινο σπαθί ανάμεσα σε σένα και στο χώμα/ Δική μας και απαράκαμπτη η ανερμήνευτη βροχή/ Σαν τη σκιά πέφτει επάνω μου και χάνομαι με τη στροφή του ήλιου/ Σαν χωρισμός από τη σκιά σε σένα επιστρέφω/ Και πάλι με ολοφυρμό σε αναγγέλλω/ Σε υποδύομαι κι ύστερα στην παράσταση φιλοτεχνώ τις παύσεις μεταξύ μας/ Αλλά η τέχνη του Πετράρχη δεν με αφορά. Προς τι να πάρω όθεν τα βουνά; Ν’ ανέβω στο Βεντού; Υπάρχει τίποτα να δω από ομίχλη; Δεν θα έπρεπε να ευφραίνομαι με τον ηθοποιό που πύκνωσε το σώμα του για να σου μοιάσει; Από την τέχνη του δεν θα έπρεπε -για να ξεκουραστώ- στην τέχνη να δουλέψω πάλι; Δεν είμαι όμως ο Αλεξανδρινός/ Δεν θα άξιζε -με ακρίβεια ηλεκτρονική- ν’ αλλάξω; Να μη μετρώ; Να μην ανταγωνίζομαι; Και μέσα στον βενζολικό δακτύλιο να ορχούμαι; Πώς συλλαβίζει μουσική ένα παιδί; Πώς αποφεύγει νόημα η πέτρα; Το συναξάρι του Aγίου μου είναι καρφιά/ Και ο Θεός, γύφτος σιδηρουργός όπου ο καπνός από το καμίνι του γίνεται θείος Γνόφος/ υπόταση ορθοστατική/ τρόμος και φόβος – κι όλες οι παρενέργειες για τις τρανσαμινάσες του καρφωμένου συκωτιού στον Καύκασο του στίχου/ Ποιος αναθέτει την αποστολή στον Προμηθέα χωρίς ο Ζευς να διατάξει και στους δυο; – Αρχή σημαίνει άρχω, Ζέφη/ Τώρα χορεύω κουτσαίνοντας σαν Ηφαιστος χωρίς το Φ παραχωρώντας τους θυμούς στους φόβους/ Την κεφαλή αποστρέφοντας απ’ την πλαγιά του Αδη/ Η Νίσυρος κυλά, όχι η λάβα/ Εξω τι γίνεται; Τι φως κρύβει ο Οκτώβριος; Πρόκειται για τον χειρότερο εκβιασμό: να βλέπω από το παράθυρο τον ήλιο/ Στη μύτη διέκρινα μετά το χρώμα της φθοράς των πεθαμένων στο ξέθωρο χαλί/ Προχθές, στη στάση είδα τον εαυτό μου, μοχθηρό σαν σε καθρέφτη – όπως απ’ το κουρείο βλέπεις πίσω απ’ την πλάτη σου στον δρόμο να περνάς/ Είδωλο εσύ και είδωλο ο εαυτός, πισώπλατα/ Κι έτσι γράφω το ποίημα και με τους δυο: Πικάσο που παίρνει ο Κλουζό να ζωγραφίζει/ Βλέπω και βλέπομαι όπως το θήραμα βλέπει τον χταποδά απ’ το «γυαλί» του/ Τα νεύρα του, οσφρητικά, αλλάζουν χρώμα/ Ποιος απ’ τους δυο όμως έχει καμουφλάζ; Ποτέ δεν γύρεψε αφοσίωση ο Ουρανός/ Ανέθεσε το έργο του σε έπη που πετούνε σαν πουλιά/ Πώς να ζεστάνω ένα δωμάτιο κλειστό; Και πώς θα βγω ασθμαίνοντας στους δρόμους για τον δικό μου Μόμπυ Ντικ, σ’ ένα τετράδιο; Αλήθεια, σε ενόχλησα όταν στοιβάζω πάνω σου οστέινα ελληνικά; «Και τι έγινε;» θα πεις/ Εγινε το ερώτημα αλλά χωρίς εμένα/ Εγινε η επαγωγή/ Το ποίημα ως παίγνιο έγινε/ Καταληψία έγινε, ληθαργική Υπαπαντή, η προσφορά μου στον Ναό/ Σαράντισα με τα ερωτηματικά/ Και συνεχίζω να μην απαντώ στα ουσιώδη που ρωτάς: στον έρωτα, παράδειγμα ή στην ηλίθια κοινότητα όπου ζω κι έμαθα να την αγαπώ ενώ θα έπρεπε τους βλάκες να εξοντώσω/ Αλλά καλύτερα, όλα αυτά, at home/ Και επιστρέφω στη Σκιά χωρίς τα ιδιώματα μιας πατριάς Πατρίδας/ Γράφω ένα adagio θλιβερό, άγρυπνος έκτοτε/ Τι με εμπόδισε όταν ο θάνατος βάζει στόχο την αυλή μου; Εχω άραγε επιλογή ανάμεσα σε μοναξιά και μοναξιά; Κι όπως ο Μπάρτελμπυ, ο γραφιάς που προτιμά να μην… έτσι σου γράφω/ Επεται το ταλέντο/ Φτάνει μετά ο χειρουργός – κάτω απ’ τα πόδια του μεταλλικός κουβάς και η συγκριτική λογοτεχνία/ Στον χάρτη είδα ένα χωριό/ Και πώς να εξηγήσω απ’ το χαρτί τι είδα στο χαρτί; Πώς θα οδηγηθώ στην αλλαγή του ονόματος για πρόσωπα υπαρκτά· τον Βύρωνα, τον Γιάννη; Εγώ, προφυλαγμένος παρότι η επικίνδυνη γραφή σου με απειλεί; Πολλές, βλέπεις, ζωές/ Πολλές φωνές/ Γάντια πολλά και η ψώρα ίδια/ Και πάντα η παραλλαγή της μιας φωνής στην άλλη/ Πάντα ο λάθος φόνος/ Και εσύ ακούς απ’ το χωνί του ΕΑΜ/ Σπέρνεις ζιζάνια σε λάκκους έτοιμους από οβίδες αγγλικές/ Βλέπεις τα ανταρτόπληκτα, πίσω από το τζάμι/ Το αντιτορπιλικό φέρνει ξανά τον βασιλιά πιόνι της τάξης μου, μαζί με τ’ άλογό του/ Ε, ναι!/ Πήγα στο κατηχητικό/ Μεγάλωσα σε σπίτι αστικό/ Και τώρα ανακαλώ/ Καλώ στην κάμαρα τον Προυστ, σαν μέντιουμ: Εχω καιρό ακόμη; Είμαι σε θέση; Είμαι, αφού μετά θάνατον δεν θα εγκαταλείψει η γλώσσα μου το σώμα/ Από τα χαμηλά όλα μου φαίνονται αλλιώς/ Απών θα καρφωθώ στο παρελθόν του μέλλοντός σου/ Ακου λοιπόν κι αυτό: η δειλία και ο εγωισμός -ο παραθίν σου αλτρουισμός- ανέπεμψε θυμίαμα ενοχής/ Αλλά η Φύση εξηγεί μ’ ένα αιφνίδιο γιασεμί όλα τα ρήματά σου/ Βλέπεις τα ξυλοπόδαρα; Δεν είναι άρβυλα για μάχη/ Είναι τα μοκασίνια του άντρα σου/ Κατέφθασε χωρίς αποσκευές/Φθάνει στη γη, εκ γενετής ανοίγει το λαγούμι και περνά τρώγοντας χώμα/ τα στρώματα ανασκάπτοντας στιχουργικού Κεραμεικού/ Η γλώσσα σου την υγρασία του ορύγματός του γλείφει καθότι τη Δικαιοσύνη ο νεκρός την εννοεί με υπογλώσσια αιωνιότητα στο στόμα/ Ο κήπος του ποτίζεται από γεώτρηση/ Ετσι κοιλαίνεται η μουσική/ Πρέπει να γίνει! – Εs muß… sein! Και ιδού στα Δυτικά από τα έγχορδα σε τόνο λυδικό το Κουαρτέτο!

ΤΟ ΧΑΜΕΝΟ ΠΟΙΗΜΑ
…μα εγώ ήρθα να σ’ αποχαιρετίσω
μου λέει
κι απλώνει, κάτω, τα φτερά του –
Αποδώ και πέρα, θα περιπλέω
τον εαυτό μου…
(Ζέφη Δαράκη, από τη συλλογή της:
«Το χαμένο ποίημα», εκδ. Νεφέλη, 2018)