H σύνοδος που μετατράπηκε σε διπλωματική σαπουνόπερα

Εάν οι ηγέτες των κρατών-μελών του ΝΑΤΟ έλπιζαν ότι η παρουσία του αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ στη σύνοδο του Λονδίνου με αφορμή την 70ή επέτειο από τη δημιουργία της συμμαχίας, θα προωθούσε την ενότητα μεταξύ παλιών συμμάχων και φίλων, διαψεύσθηκαν οικτρά. Η συμμετοχή του αμερικανού προέδρου οδήγησε σε σύγκρουση μεταξύ ηγετών, μακροσκελείς μονολόγους του μπροστά σε δημοσιογράφους, μια – άνευ προηγουμένου – αντιπαράθεση για τα όσα ειρωνικά ακούστηκαν εις βάρος του από άλλους ηγέτες μέσω ενός βίντεο που θα μείνει στην ιστορία και μια παιδαριώδη αντίδραση του 45ου προέδρου των ΗΠΑ που ανέβαλε ξαφνικά την τελική συνέντευξη Τύπου κάνοντας μούτρα, πήρε τα κουβαδάκια του και επέστρεψε άρον-άρον στον Λευκό Οίκο. Η σύνοδος που θα καθόριζε το μέλλον του ΝΑΤΟ εξελίχθηκε σε διπλωματική σαπουνόπερα.

Το ενδιαφέρον είναι πως οι διοργανωτές φοβούνταν εξαρχής ότι θα ήταν μια επανάληψη της καταστροφικής συνόδου του ΝΑΤΟ τον Ιούλιο του 2018, όταν ο αμερικανός πρόεδρος είχε εξαπολύσει έναν εξάψαλμο στους ευρωπαίους ηγέτες και είχε απειλήσει την απόσυρση των ΗΠΑ από τη συμμαχία που φτιάχθηκε μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Είχε προηγηθεί, λίγες ημέρες πριν από την ορκωμοσία του, το σχόλιο πως το βορειοατλαντικό σύμφωνο είναι «παρωχημένο» και «απομεινάρι του Ψυχρού Πολέμου».

Οπως γράφουν οι New York Times, ο Εμανουέλ Μακρόν χρησιμοποίησε ένα από τα παλαιότερα κόλπα των γονέων για να συνετίσουν τα παιδιά τους: αντίστροφη ψυχολογία. Λίγο καιρό πριν από τη σύνοδο άφησε τους άλλους ηγέτες άναυδους αναφέροντας πως το ΝΑΤΟ «είναι εγκεφαλικά νεκρό» επειδή η Τουρκία εισέβαλε στη Συρία έχοντας ενημερώσει μόνο την Ουάσιγκτον. Ο Τραμπ χαρακτήρισε τις δηλώσεις του γάλλου προέδρου «ελεεινές» και στη σύνοδο που έγινε στη Βρετανία υπερασπίσθηκε τη συμμαχία με νύχια και με δόντια, κάνοντας βέβαια μούτρα στον Μακρόν και εκτοξεύοντας ειρωνείες στη διάρκεια της συνάντησής τους. Ο Μακρόν δεν φάνηκε να νοιάστηκε ιδιαίτερα – είχε πετύχει τον σκοπό του.

Αυτό πρέπει να ήταν ένα από πράγματα που μοιράστηκε λίγο αργότερα με τους ηγέτες του Καναδά Τζάστιν Τριντό, της Βρετανίας Μπόρις Τζόνσον και της Ολλανδίας Μαρκ Ρούτε – μια συζήτηση που μέρος της κατέγραψε τους τέσσερις άνδρες να ειρωνεύονται τον Τραμπ. Κάτι που, αν πιστέψουμε τους πολιτικούς αναλυτές, γίνεται πλέον σε κάθε σύνοδο στην οποία συμμετέχει ο αμερικανός πρόεδρος.

Ομως παρά τα μούτρα και τα νάζια στην τρίωρη συνάντησή τους οι 29 ηγέτες συμφώνησαν να διορίσουν μια ομάδα ειδικών που θα διεξάγει τα επόμενα δύο χρόνια μια στρατηγική αξιολόγηση προκειμένου το βορειοατλαντικό σύμφωνο να προετοιμασθεί για το μέλλον. Καθώς επέστρεφαν με τα αεροπλάνα στις χώρες τους λίγα έμειναν να θυμίζουν τις δημόσιες αντιπαράθεσεις που είχαν προηγηθεί. Οι περισσότεροι διπλωμάτες θεωρούν ότι η συζήτηση για το εάν το ΝΑΤΟ είναι ή όχι «εγκεφαλικά νεκρό» ήταν το κλειδί για να αποφευχθεί η διάλυση, ωθώντας τον Τραμπ να υιοθετήσει από αντίδραση μια πιο θετική προσέγγιση στη συμμαχία σε σύγκριση με αυτή που είχε στο παρελθόν. «Ηταν πολύ χρήσιμη», λέει σύμβουλος του Μακρόν. «Εάν δεν είχε προκληθεί όλη αυτή η συζήτηση, θα είχαν πάει στο Λονδίνο, θα είχαν κάνει πρόποση στη βασίλισσα και θα επέστρεφαν στις πατρίδες τους χωρίς τίποτα περισσότερο, παρότι βρισκόμαστε διεθνώς σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη στιγμή». Ο ίδιος ο Μακρόν είπε σε δημοσιογράφος πως το αποτέλεσμα της συνόδου «έδειξε τη χρησιμότητα των δηλώσεών μου» και συνέκρινε τον εαυτό του με ένα παγοθραυστικό που πλέει σε παγωμένες θάλασσες: «Αφήνει πίσω του σπασμένο πάγο, όμως ανοίγει δρόμο».

Ο καβγάς με τον σουλτάνο και ο εκβιασμός

O εκβιασμός της Τουρκίας στη σύνοδο του ΝΑΤΟ έπεσε στο τραπέζι από νωρίς: η Αγκυρα δεν θα ενέκρινε το στρατιωτικό σχέδιο για αποστολή στρατιωτικών μονάδων στις βαλτικές χώρες και την Πολωνία εάν οι ηγέτες των κρατών-μελών δεν χαρακτήριζαν τους κούρδους μαχητές της Συρίας «τρομοκράτες». Από εκεί και πέρα, οι σχέσεις του βορειοατλαντικού συμφώνου με την Τουρκία ήταν ένα από τα βασικά ζητήματα συζήτησης στη σύνοδο, σε όλα τα επίπεδα. Με βασικό το εξής: υπάρχει πλέον μέρος για την Τουρκία στη δυτική συμμαχία και στην Ευρώπη. Η κατάσταση επιδεινώθηκε στο Ουάτφορντ. Ο καβγάς Μακρόν – Ερντογάν απασχόλησε ιδιαίτερα με τον Τραμπ να δείχνει ότι προτιμά πολύ περισσότερο τον «σουλτάνο» από τους ηγέτες της Γερμανίας και της Γαλλίας. Ο τούρκος πρόεδρος είχε χαρακτηρίσει τον Μακρόν «εγκεφαλικά νεκρό», ο γάλλος πρόεδρος αντέδρασε έντονα και στη συνάντησή του με τον Τραμπ τόνισε πως η Τουρκία επιτίθεται «σε εκείνους που πολέμησαν δίπλα μας στη μάχη εναντίον των τζιχαντιστών», προσθέτοντας πως η «αμφισημία» της Αγκυρας προς το ΝΑΤΟ είναι επιζήμια στον αγώνα εναντίον του Ισλαμικού Κράτους. Η φιλική διάθεση του Τραμπ απέναντι στον Ερντογάν έρχεται σε αντίθεση με την πρόθεση του Κογκρέσου να επιβάλλει κυρώσεις στην Τουρκία για την αγορά του ρωσικού πυραυλικού συστήματος S-400. Ο Τραμπ φαίνεται να αποτελεί το μοναδικό εμπόδιο και ίσως ο Ερντογάν σκληραίνει τη στάση του όσο εκείνος παραμένει στον Λευκό Οίκο, προσπαθώντας να εξασφαλίσει όσα περισσότερα οφέλη μπορεί ενώ τραβά το σχοινί σε όλα τα μέτωπα – από τη Συρία έως το Αιγαίο.