Οι «κουκουλοφόροι» μάρτυρες

Η υπόθεση με τους προστατευόμενους μάρτυρες και τους μάρτυρες δημοσίου συμφέροντος έχει «ταλαιπωρήσει» αρκετά τον νομικό κόσμο της χώρας. Είναι ένας «θεσμός» ξένος προς την ελληνική νομική κουλτούρα, ξενόφερτος και με σωρεία προβλημάτων.

Για να χαρακτηριστεί ένας μάρτυρας «δημοσίου συμφέροντος» και να τύχει προστασίας απαιτείται πράξη του αρμοδίου εισαγγελέα, έγκριση από τον Αντιεισαγγελέα του Αρείου Πάγου που εποπτεύει τους εισαγγελείς Διαφθοράς, έλλειψη εμπλοκής του μάρτυρα στις προς διερεύνηση πράξεις, ανυπαρξία οφέλους του από την κατάθεση κ.ά.  Πολύ σημαντικό δε για τον χαρακτηρισμό του μάρτυρα ως δημοσίου συμφέροντος είναι να μην έχει κέρδος από την υπόθεση.

Εν προκειμένω τόσο η Επιτροπή της Βουλής, που ενεργεί ως εισαγγελέας, όσο και η Δικαιοσύνη ασχολούνται αυτή την περίοδο με τους μάρτυρες δημοσίου συμφέροντος στην υπόθεση Novartis. Οι διαδικασίες για τον χαρακτηρισμό τους ως τέτοιων μαρτύρων και οι προϋποθέσεις προβλέπονται ρητά από τη νομοθεσία, η οποία είναι κοινή και για τη Βουλή και για τη Δικαιοσύνη. Το μείζον θέμα που έχει δημιουργηθεί με αυτούς τους μάρτυρες είναι αν αυτοί είχαν οφέλη από τις καταθέσεις τους στο εξωτερικό (ΗΠΑ). Ορθά λοιπόν αναζητείται από τα αρμόδια δικαστικά όργανα αν οι μάρτυρες αυτοί έχουν καταθέσει στο πλαίσιο της ίδιας γενικότερα υπόθεσης και αν αυτοί έχουν αποκομίσει οφέλη και αμοιβές για αυτό. Αν συμβαίνει το τελευταίο, οι μάρτυρες αποκλείονται από την παρεχομένη προστασία και δεν μπορούν να λειτουργήσουν ως μάρτυρες δημοσίου συμφέροντος.

Ομως σε υποθέσεις που έχουν ευρύτατο δημόσιο ενδιαφέρον και στις οποίες εμπλέκονται πολιτικοί, δικαστικοί και εν γένει δημόσια πρόσωπα και που αφορούν τη δημόσια υγεία δεν θα έπρεπε οι μάρτυρες να μην αποκαλύπτονται και να δημιουργούνται στεγανά δημόσιας πληροφόρησης με «άγνωστους» μάρτυρες.

Το δημόσιο συμφέρον απαιτεί να υπάρξει άμεσα αλλαγή της νομοθεσίας και οι μάρτυρες σε τέτοιες υποθέσεις δημοσίου συμφέροντος να καταθέτουν επώνυμα και χωρίς αποκρύψεις στοιχείων. Ετσι υλοποιείται μια δίκαιη διαδικασία και δίκη για υπόπτους και κατηγορουμένους μέσα από πλαίσια μαρτύρων που δεν κρύβονται και αναλαμβάνουν ευθέως την ευθύνη των κατατεθέντων εκ μέρους των.

Σε κάθε περίπτωση ο μάρτυρας που καταθέτει έχοντας άμεσο οικονομικό ή άλλο συμφέρον ή εμφορείται από εκδίκηση δεν μπορεί να καταθέτει ως «κουκουλοφόρος». Αραγε τι χρειάζεται η απόκρυψη των στοιχείων όταν κάποιος καταθέτει την αλήθεια;

Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο του Στρασβούργου σε δύο πολύ πρόσφατες αποφάσεις του (Adamčo κατά  Σλοβακίας της 12.11.2019 και Razvozzhayev κατά Ρωσίας κ.λπ. και Udaltsov κατά Ρωσίας της 19.11.2019) αναφέρει ότι η χρήση καταθέσεων μαρτύρων έναντι αμοιβής ή άλλων πλεονεκτημάτων μπορεί να θέσει σε αμφισβήτηση τη δίκαιη διαδικασία εναντίον του κατηγορουμένου και μπορεί να εγείρει σημαντικά προβλήματα εφόσον οι καταθέσεις γίνονται υπό το καθεστώς χειραγώγησης και αποκλειστικά για να αποκτήσει αυτός που καταθέτει τα πλεονεκτήματα που προσφέρονται σε αντάλλαγμα ή για προσωπική εκδίκηση. Ο κίνδυνος σύμφωνα με τον οποίο ένα άτομο θα μπορούσε να κατηγορηθεί και να δικαστεί με βάση τέτοιες καταθέσεις δεν πρέπει να υποτιμάται.

Είμαστε ένα κράτος δικαίου. Εχομε άραγε την ανάγκη τέτοιων καταθέσεων που δυναμιτίζουν με μη καθαρά αποδεικτικά στοιχεία υποθέσεις που μπορεί να σπιλώσουν και να καταδικάσουν ανθρώπους; Ετσι πρέπει να απονέμεται η δικαιοσύνη; Και η απονομή της χρειάζεται «κουκουλοφόρους»; Μια ερώτηση με αυταπόδεικτη απάντηση…

Ο Βασίλης Χειρδάρης είναι ποινικολόγος