Η Ελλάδα της ανάπτυξης {LF}και της δημιουργίας{CR}

Στην Ελλάδα, διαχρονικά, η επένδυση στην έρευνα δεν υπήρξε προτεραιότητα. Παρ’ όλα αυτά, η Ελλάδα της έρευνας και της επιστήμης ήδη έχει καταγράψει πολλές και σημαντικές διεθνείς επιτυχίες, και παρά τις λιγότερο ευνοϊκές συνθήκες μπορεί να είναι άκρως ανταγωνιστική σε πολλούς τομείς. Ο χώρος της έρευνας είναι διεθνής και όχι περιορισμένος εντός των συνόρων της χώρας. Ο έλληνας επιστήμονας θα πρέπει να ανταγωνιστεί συναδέλφους του από χώρες όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Γερμανία, η Ελβετία, η Ιαπωνία, και πολλές άλλες, με μακροχρόνια παράδοση και σημαντική επένδυση στην έρευνα. Για πολλές δεκαετίες, η απουσία συνέπειας και συνέχειας στη ερευνητική πολιτική δημιούργησε συνθήκες υποχρηματοδότησης και αδυναμίας μακροπρόθεσμου σχεδιασμού, έχοντας ως συνέπεια να υπάρχουν μεγάλες δυσκολίες να διεξάγει κάποιος έρευνα που να είναι διεθνώς ανταγωνιστική. Το γεγονός λοιπόν ότι παρά τα σημαντικά προβλήματα, έλληνες επιστήμονες που δραστηριοποιούνται σε ελληνικά ερευνητικά κέντρα και πανεπιστήμια πετυχαίνουν να διεξάγουν έρευνα αντίστοιχη εκείνης που γίνεται σε φημισμένα ακαδημαϊκά και ερευνητικά ιδρύματα του εξωτερικού, να εξασφαλίζουν εξαιρετικά ανταγωνιστικές χρηματοδοτήσεις, να δημοσιεύουν στα καλύτερα διεθνή επιστημονικά περιοδικά, με υψηλότατη απήχηση, και να τιμώνται με ιδιαίτερα σημαντικές διακρίσεις, αποδεικνύει ότι είναι εφικτό να γίνει έρευνα με αξιώσεις και στην Ελλάδα. Υπάρχουν, όπως τους αποκαλούμε, «θύλακες αριστείας» στη χώρα.

Ως παράδειγμα, θα αναφέρω το Ιδρυμα Τεχνολογίας και Ερευνας (ΙΤΕ), το οποίο ως κεντρικό στόχο έχει τη δημιουργία ενός περιβάλλοντος που να ευνοεί την έρευνα αιχμής και την καινοτομία. Η στρατηγική του ΙΤΕ για την επίτευξη αυτού του στόχου περιλαμβάνει τρεις κύριους πυλώνες. Ο πρώτος αφορά στοχευμένη επιστημονική έρευνα σε επιλεγμένους τομείς υψηλής προστιθέμενης αξίας για τη χώρα, ο δεύτερος αφορά την εκπαίδευση και προετοιμασία της επόμενης γενιάς των επιστημόνων σε στενή συνεργασία με πανεπιστημιακά ιδρύματα της χώρας, και ο τρίτος την αξιοποίηση του προϊόντος της έρευνας με την προώθηση της καινοτομίας και της επιχειρηματικότητας. Αυτό το πετυχαίνουμε μέσα από την ανάπτυξη καινοτόμων προϊόντων και υπηρεσιών, προς όφελος της κοινωνίας και της οικονομικής ανάπτυξης του τόπου. Το ΙΤΕ επίσης αποτελεί σημείο αναφοράς στο επιστημονικό και ερευνητικό γίγνεσθαι της χώρας, καθώς και κινητήρια δύναμη ανάπτυξης σε περιφερειακό και εθνικό επίπεδο. Θα αναφέρω ως ένα μόνο ενδεικτικό στοιχείο, ότι μέχρι σήμερα 32 ερευνητές του ΙΤΕ έχουν πετύχει να αποσπάσουν υψηλού κύρους, εξαιρετικά ανταγωνιστικές χρηματοδοτήσεις από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Ερευνας (ERC), 150 βραβεία αριστείας Marie Curie, καθώς και πολυάριθμες άλλες διεθνείς ανταγωνιστικές διακρίσεις. Είναι αξιοσημείωτο ότι τα τελευταία χρόνια, μόνο από το ERC, περισσότερα από 36 εκατομμύρια ευρώ έχουν εισρεύσει στη χώρα μέσω της χρηματοδότησης προτάσεων του ΙΤΕ. Πρόκειται για σημαντική ενίσχυση, η οποία συνεισφέρει στη δημιουργία θέσεων υψηλής εξειδίκευσης, συγκρατώντας έτσι πολύτιμο ανθρώπινο δυναμικό εντός της χώρας, λειτουργώντας ανασχετικά στο brain drain/brain waste. Επιπλέον έχει επιτρέψει τη δημιουργία εξειδικευμένων ερευνητικών υποδομών, μοναδικών στο είδος τους στην Ελλάδα. Να επισημάνω ότι σε ό,τι αφορά διεκδίκηση χρηματοδοτήσεων από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το ΙΤΕ είναι ένα από τα πιο ανταγωνιστικά ευρωπαϊκά ερευνητικά ιδρύματα, ξεπερνώντας άλλα πολύ μεγαλύτερα ερευνητικά κέντρα του εξωτερικού.

Είμαι αισιόδοξος ότι οι επιδόσεις του ελληνικού ερευνητικού ιστού μπορούν να γίνουν ακόμα καλύτερες, καθώς έχει γίνει αντιληπτό από την Πολιτεία ότι έρευνα και ανάπτυξη είναι έννοιες συνυφασμένες. Η επένδυση στην έρευνα είναι απαραίτητη προϋπόθεση για να υπάρξει εγχώρια τεχνολογική ανάπτυξη. Ευτυχώς, παρ’ όλα τα προβλήματα της ελληνικής οικονομίας, η Πολιτεία φαίνεται να έχει στρατηγικά στραφεί προς την ενίσχυση της έρευνας. Θεωρώ ότι η επένδυση στην έρευνα και η αξιοποίηση του υψηλής στάθμης επιστημονικού δυναμικού που διαθέτει η χώρα, εκτός από πολύτιμη παρακαταθήκη για το μέλλον, αποτελεί και μοχλό ουσιαστικής, βιώσιμης ανάπτυξης και κοινωνικής προόδου.

Ο Νεκτάριος Ταβερναράκης είναι πρόεδρος Διοικητικού Συμβουλίου, Ιδρυμα Τεχνολογίας και Ερευνας (ΙΤΕ), καθηγητής στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Κρήτης