Νίκη χωρίς νικητές

Από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της σύγχρονης ιταλικής αστυνομικής λογοτεχνίας, ο Αντόνιο Μαντσίνι μάς στέλνει το τελευταίο του μυθιστόρημα «Τι εποχή κι αυτή». Ο άκρως ιδιόρρυθμος υποδιοικητής της αστυνομίας της Βαλ ντ’Αόστα ονόματι Ρόκο Σκιαβόνε και η αρμονικά ιδιόρρυθμη ομάδα των αστυνομικών που διοικεί ανακαλύπτουν με μη αναμενόμενο τρόπο την απαγωγή της Κιάρα Μπεργκέ – κόρη μιας πλούσιας οικογένειας βιομηχάνων της περιοχής -, οι απαγωγείς της οποίας έχουν υποβάλει αιτήματα στους γονείς της για να την απελευθερώσουν. Και φυσικά τους έχουν ζητήσει να αποφύγουν οποιαδήποτε ανάμειξη της αστυνομίας. Ο Σκιαβόνε όμως είναι ένας επίμονος ερευνητής, που εμπιστεύεται το ένστικτό του. Καταλαβαίνει ότι κάτι περίεργο συμβαίνει «πίσω από τις βαριές κουρτίνες» του αρχοντικού των Μπεργκέ και προσπαθεί να διεισδύσει πίσω από την ατσαλάκωτη, άψογη εικόνα του προνομιούχου περιβάλλοντος των μεγαλοαστών της Αόστα… Στην γκρίζα περιοχή, εκεί όπου οι υποτιθέμενα απολύτως νόμιμες επιχειρήσεις ακολουθούν επικίνδυνα μονοπάτια και διασταυρώνονται με τον σκοτεινό κόσμο του εγκλήματος.

Οταν βέβαια ο Σκιαβόνε συγκεντρώσει ισχυρά στοιχεία, οι γονείς της Κιάρα θα λυγίσουν, θα αναγκαστούν να παραδεχτούν ότι όντως η κόρη τους έχει απαχθεί και να συνεργαστούν με τον υποδιοικητή και την ομάδα του. Οσο οι έρευνες προχωρούν, τα στοιχεία έρχονται στην επιφάνεια με το σταγονόμετρο. Οι αστυνομικοί της Αόστα θα αποδυθούν σε ένα σκληρό αγώνα, ψάχνοντας το παραμικρό ίχνος της εξαφανισμένης κοπέλας, χωρίς όμως να διακρίνουν κάποια φωτεινή αχτίδα φωτός στο σκοτεινό τούνελ των ερευνών. Κι όσο ο χρόνος κυλάει αμείλικτος, αρχίζουν να συνειδητοποιούν ότι οι ελπίδες να βρουν την Κιάρα ζωντανή λιγοστεύουν δραματικά. Παράλληλα με την εξέλιξη των προσπαθειών του Σκιαβόνε, παρακολουθούμε και τους αγωνιώδεις μονολόγους και σκέψεις της ίδιας της απαχθείσας θυγατέρας των Μπεργκέ, που έχει αποδυθεί σε μια απεγνωσμένη πάλη να απελευθερωθεί μόνη της από το μέρος όπου την έχουν φυλακίσει οι απαγωγείς της. Το συγκεκριμένο τρικ του Μαντσίνι λειτουργεί αποτελεσματικά, καθώς έχει στόχο να κάνει τον αναγνώστη συμμέτοχο των προσπαθειών της Κιάρα.

Στη συνέχεια, τα πράγματα θα γίνουν ακόμη πιο περίπλοκα, καθώς οι διαφορετικές ενδείξεις από την πορεία των ερευνών θα συγκλίνουν στο συμπέρασμα ότι οι επιφανειακά νόμιμες επιχειρηματικές δραστηριότητες των Μπεργκέ έχουν σχέση με την απαγωγή της κόρης τους. Διαπλοκή, διαφθορά και ύποπτες συναλλαγές με τον υπόκοσμο έρχονται στην επιφάνεια και η δυσωδία της παρανομίας αναδύεται απειλητική στην ατμόσφαιρα. Κι όσο βαθύτερα ερευνούν ο Σκιαβόνε κι οι αστυνομικοί τόσο το φαινόμενο αποκτά μεγαλύτερες διαστάσεις.

Η πλοκή του Μαντσίνι ακολουθεί τα κλασικά χνάρια του Καμιλέρι και των επιγόνων του, αμφιλεγόμενου ως όρου, μεσογειακού νουάρ. Ταυτόχρονα, δανείζεται στοιχεία από τον Λουκαρέλι, περιγράφοντας με αξιοθαύμαστο ρεαλισμό τον κοινωνικό ιστό μέσα στον οποίο κινείται. Η πλοκή ενδιαφέρουσα, με αρκετές ανατροπές, αλλά βασικά με ιδιαίτερη έμφαση στο κοινωνικό σχόλιο και την κριτική στην κοινωνική διαφθορά της μεγαλοαστικής τάξης. Το δυνατό στοιχείο όμως του Μαντσίνι είναι ο τρόπος που διαμορφώνει τον κεντρικό του χαρακτήρα, ο οποίος κυριαρχεί και επιβάλλεται σε όλη την υπόθεση.

Σκοτεινό παρελθόν

Ο Ρόκο Σκιαβόνε κουβαλάει στην πλάτη του ένα σκοτεινό παρελθόν, καθώς φτάνει στη μικρή πόλη Αόστα, ως υποδιοικητής, με δυσμενή μετάθεση από τη Ρώμη κι ενώ τον ακολουθεί η φήμη του ευφυούς αστυνομικού, με πολλές επιτυχίες σε εξιχνιάσεις εγκλημάτων, αλλά και τις μάλλον ανορθόδοξες πρακτικές. Είναι ένας αστυνομικός με πολλές ιδιότητες. Ξεκινάει τη μέρα του απολαμβάνοντας ένα τσιγαριλίκι, φοράει μανιωδώς παπούτσια Clarks και οι περιπέτειες με γυναίκες αποτελούν αγαπημένο πεδίο δραστηριοτήτων, παρότι η νεκρή γυναίκα του κυριαρχεί βασανιστικά και καθημερινά στη σκέψη του. Το στοιχείο που ξεχωρίζει και τον κάνει έναν από τους συμπαθητικότερους ήρωες της σύγχρονης αστυνομικής λογοτεχνίας είναι η υπερβάλλουσα χρήση του χιούμορ στην επαγγελματική ζωή του και στις σχέσεις με τους συναδέλφους του.

Αλλά και όλοι οι χαρακτήρες των συνεργατών του υποδιοικητή είναι στέρεα δομημένοι. Ο σχολαστικός ιατροδικαστής Φουμαγκάλι, ο δυναμικός δικαστής Μπάλντι, ο αναλυτικός προϊστάμενος της Σήμανσης Αλμπέρτο Φαρινέλι και πάνω από όλους ο άμεσος συνεργάτης του Ιταλο Πιερόν, ο νεοφερμένος Αντόνιο Σιπιόνι και η επιθεωρήτρια Κατερίνα Ρίσπολι συμπληρώνουν αρμονικά μια ομάδα που λειτουργεί αποτελεσματικά και ακολουθεί το χιούμορ του προϊσταμένου της σε όλη την καθημερινή διαδικασία των ερευνών. Ακόμη κι η παρουσία των δύο εντελώς ηλιθίων αστυνομικών, Ντ’Ιντίνο και Ντερούτα, αποτελεί την τελευταία δεξιοτεχνική πινελιά του συγγραφέα στον γκροτέσκο πίνακα των ηρώων που ζωγραφίζει. Βέβαια, κάτω από τη χιουμοριστική έως κυνική πλευρά του, ο Σκιαβόνε κρύβει επιμελώς έναν δεύτερο εαυτό, που είναι βαθύτατα ευαίσθητος, τιμάει σε μέγιστο βαθμό τη φιλία και τελικά συμπάσχει με τον συνάνθρωπο.

Τελικά, η ισχυρή κοινωνική διάσταση και η πρόθεση του Μαντσίνι να γράψει ένα «αστυνομικοκοινωνικό» μυθιστόρημα αναδεικνύεται πλησίστια από τον διάλογο του Σκιαβόνε με τον κοντινότερο συνεργάτη του, τον Ιταλο Πιερόν, μετά τη διαλεύκανση της υπόθεσης. «Γιατί σε πιάνει τέτοια θλίψη; Γαμώτο, νικήσαμε, έτσι δεν είναι;» ρωτάει ο Πιερόν. «Τι νικήσαμε; Δεν βλέπεις; Δεν το νιώθεις; Κάθε φορά που ανακατεύεσαι με αυτούς τους τύπους, με τα σκατά, γίνεσαι κι εσύ σαν αυτούς. Μάθε το. Σιγά σιγά θα συμβαίνει όλο και περισσότερο και θα φτάσει μια μέρα που θα κοιταχτείς στον καθρέφτη και θ’ αναρωτηθείς: Ποιος είναι αυτός ο άνθρωπος; Πεθαίνει κάθε μέρα με αυτή την αηδία. Με αυτή τη λάσπη. Δεν αντέχω άλλο…» είναι η απάντηση του Σκιαβόνε. Και μετά την επίλυση της υπόθεσης, το τέλος παραμένει ανοιχτό. Σίγουρα, πρόκληση για την επόμενη υπόθεση του συμπαθούς Ρόκο Σκιαβόνε.

Αντόνιο Μαντσίνι
Τι εποχή κι αυτή
Μτφ. Φωτεινή Ζέρβου
Εκδ. Πατάκη, σελ. 392
Τιμή: 13,30 ευρώ