Μιχαλοπούλου και Οικονόμου στα αραβικά

Μια γεύση από τη σύγχρονη Ελλάδα, και από την πρόσφατη κρίση, θα πάρει το αραβόφωνο αναγνωστικό κοινό με την έκδοση των διηγημάτων «Κάτι θα γίνει, θα δεις» και «Το καλό θα έρθει από τη θάλασσα» του Χρήστου Οικονόμου, δύο συλλογές που μαζί με το μυθιστόρημα «Γιατί σκότωσα την καλύτερή μου φίλη» της Αμάντας Μιχαλοπούλου θα κυκλοφορήσουν από τις εκδόσεις Αl Αrabi Publishing and Distributing στο Κάιρο. Οπως μας πληροφορούν οι εκδότες Σερίφ και Ράνια Μπακρ, οι τίτλοι θα είναι στα βιβλιοπωλεία την ερχόμενη άνοιξη. Τους συναντήσαμε στο περίπτερό τους στην 38η Διεθνή Εκθεση Βιβλίου της Σάρτζα, στο ομώνυμο αραβικό εμιράτο.

Φετινή Παγκόσμια Πρωτεύουσα Βιβλίου της UNESCO, η Σάρτζα έχει βάλει στόχο να γίνει ένας από τους κορυφαίους προορισμούς στη διεθνή αγορά του βιβλίου, πύλη εισόδου της Δύσης στο αραβόφωνο κοινό αλλά και στον εκδοτικό κόσμο της γειτονικής Αφρικής. Με το σύνθημα «Ανοιχτά βιβλία, ανοιχτά μυαλά», τιμώμενη χώρα το Μεξικό, καλεσμένο τον Ορχάν Παμούκ και περιφερόμενο σταρ τον αμερικανό κωμικό και τηλεπαρουσιαστή Στιβ Χάρβεϊ, η έκθεση, που διήρκεσε από τις 30 Οκτωβρίου ως τις 9 Νοεμβρίου, πραγματοποιήθηκε με τη συμμετοχή 2.000 εκδοτών από 81 χώρες.

Ο Σερίφ και η Ράνια Μπακρ συμμετέχουν κάθε χρόνο έχοντας πλέον τα ηνία της εκδοτικής επιχείρησης που ίδρυσε ο πατέρας τους το 1975. Αριστερών πεποιθήσεων, εκείνος είχε ξεκινήσει με πολιτικά βιβλία, δοκίμια και βιογραφίες. Οι διάδοχοί του επένδυσαν το 2010 στη μεταφρασμένη λογοτεχνία με τη σειρά «Different Books». Σύγχρονοι συγγραφείς από όλον τον κόσμο, επίκαιρη θεματολογία, φρέσκια γραφή, εντυπωσιακά πολύχρωμα εξώφυλλα και διάφορες τυπογραφικές τσαχπινιές (γραμματόσημα, χαριτωμένα μηνύματα των εκδοτών προς τους αναγνώστες και έξτρα πληροφορίες με QR code για τον συγγραφέα και το βιβλίο) έχουν κάνει τη σειρά εξαιρετικά δημοφιλή σε ένα κοινό νέων ανθρώπων. Στον κατάλογο της σειράς η δική μας Μιχαλοπούλου και ο Οικονόμου συναντούν τον Κολομβιανό Σαντιάγο Γκαμπόα, τη Νορβηγίδα Κάρεν Φόσουμ και τον Βορειομακεδόνα Αλεξάντρ Προκόπιεφ, έναν από τους πέντε συγγραφείς της γείτονος που είδαμε στη λίστα του Αl Αrabi, με 175 τίτλους από 52 χώρες. Τα βιβλία της Μιχαλοπούλου και του Οικονόμου είναι τα πρώτα ελληνικά σε αυτόν τον κατάλογο.

«Δεν υπάρχουν μεταφραστές από τα ελληνικά» εξηγεί ο Σερίφ κι είναι να απορείς με δεδομένες τις στενές σχέσεις του ελληνικού με τον αραβικό κόσμο, ειδικά στην Αίγυπτο. «Λίγοι ξέρουν τη γλώσσα, συνήθως άνθρωποι που βρίσκονται στο περιβάλλον πολιτιστικών σωματείων και συλλόγων, με συγκεκριμένα γούστα για τα βιβλία που θέλουν να μεταφράσουν. Θέλω να μπορώ να επιλέξω και τα βιβλία που θα εκδώσω και τους μεταφραστές με τους οποίους θα συνεργαστώ» διευκρινίζει. Ετσι, χρειάστηκε η μεσολάβηση μιας τρίτης γλώσσας. Οι τρεις ελληνικοί τίτλοι μεταφράζονται από τα αγγλικά.

ΕΛΛΗΝΟΑΡΑΒΙΚΕΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΕΙΣ. Φαίνεται πως η σύγχρονη Ελλάδα έχει απομακρυνθεί πολύ από τα μεσαιωνικά χρόνια – κι αυτή τη φορά όχι για καλό -, όταν η αρχαιοελληνική φιλοσοφία και επιστήμη, η ιατρική και τα μαθηματικά μεταφράζονταν στα αραβικά και έφταναν μαζί με τους Αραβες στους τόπους των κατακτήσεών τους, έχει απομακρυνθεί πολύ και από τα χρόνια των ελληνοαραβικών ανταλλαγών του Διγενή Ακρίτη και από τα χρόνια της μεσοπολεμικής αιγυπτιώτικης άνοιξης. Εργαλεία που μπορεί να υποστηρίζουν τις ελληνοαραβικές μεταφράσεις υπάρχουν. Η Διεθνής Εκθεση Βιβλίου της Σάρτζα, λόγου χάριν, έχει θεσπίσει από το 2011 το Turjuman Translation Grant Fund, ένα πρόγραμμα επιχορήγησης μεταφράσεων ύψους 300.000 δολαρίων, 4.000 δολάρια ανά τίτλο για τα βιβλία ενηλίκων. Από όσο μάθαμε, έλληνες εκδότες δεν έχουν αξιοποιήσει το κονδύλι αυτό. Αλλωστε, προϋπόθεση είναι η συμμετοχή των ενδιαφερόμενων εκδοτών στο πρόγραμμα συζητήσεων και σεμιναρίων για επαγγελματίες που προηγείται της έκθεσης. Δεν είδαμε έλληνες εκδότες στην έκθεση της Σάρτζα, που προφανώς δεν συμπεριλαμβάνεται στην ετήσια εκθεσιακή τουρνέ, Φρανκφούρτη, Παρίσι, Λονδίνο, Μπολόνια. Ενδεχομένως όμως εκεί υπάρχουν ευκαιρίες για το ελληνικό βιβλίο. Στο Αρχείο Μεταφρασμένων Βιβλίων του πάλαι ποτέ ΕΚΕΒΙ λίγους έλληνες συγγραφείς βρίσκουμε μεταφρασμένους στα αραβικά, κυρίως Καβάφη, Καζαντζάκη και Ρίτσο, με τη Ρέα Γαλανάκη να είναι η πιο «νέα» φωνή της νεοελληνικής λογοτεχνίας που ακούστηκε στα αραβικά. Ισως ο Οικονόμου και η Μιχαλοπούλου να είναι πρόδρομοι μιας νέας εποχής ελληνοαραβικών λογοτεχνικών ανταλλαγών.