Εθνολαϊκισμός, {CR}σύγχρονη μάσκα {LF}για τον φασισμό

Διεθνής οικονομική κρίση 2008. Μην τα λέμε, όλοι τα ξέρουμε. Τα ζήσαμε. Και μετά: Ντόναλντ Τραμπ, Μαρίν Λεπέν, Brexit, Ματέο Σαλβίνι, Εναλλακτική για τη Γερμανία. Και τώρα, Σαντιάγο Αμπασκάλ, ηγέτης του ακροδεξιού ισπανικού κόμματος Vox, που αποτελεί το new entry στον κατάλογο των εθνο-λαϊκιστικών μορφωμάτων που φαίνεται να φτιάχνουν την ατζέντα αυτή τη στιγμή στην Ευρώπη.

Η Ιστορία μπορεί να επαναλαμβάνεται, αλλά με διαφορετικές μορφές. Η κρίση του 1929 δημιούργησε ή ενίσχυσε τον φασισμό, όπως παρατηρεί ο ισπανός λογοτέχνης Χαβιέρ Θέρκας, συγγραφέας του βιβλίου «Στρατιώτες της Σαλαμίνας» για τον ισπανικό εμφύλιο. Η κρίση του 2008 δημιούργησε ή ενίσχυσε τον εθνικιστικό λαϊκισμό. Που αποτελεί τη μεταμοντέρνα μάσκα του φασισμού. Αυτό που βλέπουμε γύρω μας όλο και πιο έντονα δηλαδή τον τελευταίο καιρό. Τα ακροδεξιά κόμματα που επί χρόνια παρέπαιαν στο περιθώριο του πολιτικού συστήματος, ξαφνικά έχουν γίνει βασικοί παίκτες – κάποια συμμετέχουν ακόμη και σε κυβερνήσεις – και εμφανίζονται σε εκλογικές αναμετρήσεις ως υπολογίσιμοι αντίπαλοι. Η Ισπανία ήταν το τελευταίο προπύργιο και οι αναλυτές καλούνταν να απαντήσουν στο ερώτημα γιατί η χώρα δεν είχε ισχυρή Ακροδεξιά. Οχι πια. Το Vox μπήκε στην ισπανική Βουλή μόλις στις εκλογές του Απριλίου και στις εκλογές της περασμένης Κυριακής αναδείχθηκε τρίτο κόμμα της χώρας.

Η μεταμόρφωση της Ισπανίας

Oι λιγότερο προσφιλείς γείτονες του Σαντιάγο Αμπασκάλ κάθονται σε παγκάκια έξω από το προσωρινό τους σπίτι, με τα παλτά τους κουμπωμένα. Από την άλλη πλευρά του φράχτη, κάτω από τους πλάτανους, οι κάτοικοι της Ορταλέζα πάνε στις δουλειές τους, κουβαλούν ψώνια, βγάζουν βόλτα τα σκυλιά τους ρίχνοντας πού και πού μια ματιά στο κέντρο υποδοχής ασυνόδευτων ανηλίκων. Το κέντρο, ένα από τα πολλά που υπάρχουν στην Ισπανία, έγινε γνωστό όταν στο μοναδικό ντιμπέιτ πολιτικών αρχηγών για τις εκλογές της περασμένης Κυριακής ο ηγέτης του ακροδεξιού κόμματος Vox Σαντιάγο Αμπασκάλ έκανε ειδική αναφορά. «Ζω σε μια εργατική γειτονιά της Μαδρίτης, την Ορταλέζα» είπε. «Και κάθε φορά που περπατάω – εκεί που υπάρχει το κέντρο ασυνόδευτων παιδιών – έρχονται γυναίκες για να μου πουν ότι η αστυνομία τούς λέει να μη φορούν κοσμήματα στον δρόμο. Και μητέρες που ανησυχούν ότι οι κόρες τους που γυρνούν αργά στο σπίτι μπορεί να δεχθούν επίθεση». Και συνέχισε ισχυριζόμενος ένα μεγάλο ψέμα: ότι το 70% των ομαδικών βιασμών στην Ισπανία το διαπράττουν ξένοι. Την ίδια ημέρα, η Ροσίο Μοναστέριο, επικεφαλής του Vox στη Μαδρίτη, στάθηκε στην πόρτα ενός άλλου κέντρου ασυνόδευτων ανηλίκων, στη Σεβίλλη, υποστηρίζοντας ότι τα παιδιά αποτελούν απειλή για τους περίοικους και είναι «σοβαρό πρόβλημα στις γειτονιές μας».

Ομως αυτή η στρατηγική του εκφοβισμού αποδείχθηκε ότι απέδωσε στις κάλπες με το ακροδεξιό Vox, που μπήκε στο ισπανικό κοινοβούλιο για πρώτη φορά τον περασμένο Απρίλιο, να υπερδιπλασιάζει τις έδρες του που από 24 έγιναν 57. Και κάπως έτσι το κόμμα που λέει ότι προασπίζεται τις ισπανικές αξίες, σε συνδυασμό με τη σκληρή του στάση απέναντι στην καταλανική ανεξαρτησία, έγινε το τρίτο μεγαλύτερο κόμμα της Ισπανίας μέσα σε 7 μήνες.

Ακόμη πιο ενδιαφέρουσα είναι η επίδραση που είχε το Vox στα άλλα κόμματα της Δεξιάς, το συντηρητικό Λαϊκό Κόμμα και το κεντροδεξιό Ciudadanos. Και τα δύο έστρεψαν την ατζέντα τους προς τα δεξιά πριν από τις εκλογές του Απριλίου, ελπίζοντας ότι έτσι δεν θα χάσουν ψηφοφόρους προς το Vox, με το οποίο συνεργάστηκαν αμέσως μετά σε τοπικό επίπεδο στην Ανδαλουσία και στη Μαδρίτη. Ενα πρόσφατο εξώφυλλο του σατιρικού περιοδικού «El Jueves» δείχνει το Vox, το Λαϊκό Κόμμα και τους Ciudadanos να βγαίνουν μέσα από τον τάφο του δικτάτορα Φράνκο με τον ηγέτη του Λαϊκού Κόμματος Πάμπλο Κασάδο να φωνάζει: «Χα, χα! Εμείς είμαστε τα πραγματικά απομεινάρια του Φράνκο».

Απ’ άκρη σ’ άκρη

Στην άλλη άκρη της Ευρώπης οι Πολωνοί γιόρτασαν τη Δευτέρα την ημέρα της Ανεξαρτησίας τους, που έχει εξελιχθεί τα τελευταία χρόνια σε μια επίδειξη δύναμης της Ακροδεξιάς. Εκατοντάδες χιλιάδες ακροδεξιοί πλημμύρισαν το κέντρο της Βαρσοβίας κρατώντας ρατσιστικά πανό και σύμβολα, και μαζί τους οι 11 βουλευτές της ακροδεξιάς συμμαχίας που συμπλέουν στο κοινοβούλιο με την πλειοψηφία του εθνικιστικού κυβερνώντος κόμματος «Νόμου και Δικαιοσύνης». Στις επετειακές συγκεντρώσεις μεταξύ των ομιλητών είναι και άτομα που αυτοαποκαλούνται φασίστες, όπως ο Ρομπέρτο Φιόρε, ηγέτης της ιταλικής Forza Nuova, το 2017. Ολα αυτά εξηγούνται και από την πολιτική κατάσταση. Το κυβερνών κόμμα υιοθετεί μια όλο και πιο ακροδεξιά ατζέντα, ώστε να μη χάσει ψηφοφόρους. «Στα δεξιά μας υπάρχει μόνο ο τοίχος» είναι η φράση του ηγέτη του κόμματος Γιαροσλάβ Κατσίνσκι, που συχνά καταφέρεται εναντίον των μεταναστών αλλά και των ομοφυλοφίλων. Τα εγκλήματα μίσους στην Πολωνία αυξάνονται σταθερά κάθε χρόνο από το 2015.

Περισσότερες κραυγές

Ποια είναι η κυρίαρχη μορφή της Ακροδεξιάς αυτή τη στιγμή στην Ευρώπη; Αδιαμφισβήτητα ο Ματέο Σαλβίνι. Ηγέτης της ακροδεξιάς Λέγκας, πρώην υπουργός Εσωτερικών που για χάρη του – για να μην γίνουν νέες εκλογές στην Ιταλία και η Λέγκα βγει ενισχυμένη, όπως έδειχναν οι δημοσκοπήσεις – ενώθηκαν τα άλλα κόμματα. Ο Σαλβίνι δεν βιάζεται. Εντείνει την αντιμεταναστευτική και λαϊκιστική ρητορική του και περιμένει τις επόμενες κάλπες, όποτε κι αν έρθουν. Το ίδιο συμβαίνει βέβαια και με πολλά άλλα λαϊκιστικά κόμματα της Ευρώπης.

Οπως η Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) με επικεφαλής την Αλις Βαϊντέλ, που έχει δει τα ποσοστά της να αυξάνονται σε όλες τις τοπικές εκλογικές αναμετρήσεις τον τελευταίο καιρό. Απόδειξη για το πώς τα παραδοσιακά κόμματα σύρονται πίσω από τους λαϊκιστές λόγω εκλογικού φόβου αποτελεί η πρόσφατη κίνηση στελεχών του Χριστιανοδημοκρατικού Κόμματος να προτείνουν διάλογο με το ακροδεξιό κόμμα μετά τις εκλογές στο κρατίδιο της Θουριγγίας όπου το AfD αναδείχθηκε δεύτερο κόμμα. Επιχείρημά τους ότι ο αποκλεισμός της Εναλλακτικής για τη Γερμανία από κάθε συζήτηση για τον σχηματισμό τοπικής κυβέρνησης συνασπισμού ευνοεί τη «θυματοποίησή» της στα μάτια των πολιτών.

Οι αναλυτές μελετούν το φαινόμενο όλο και πιο έντονα. Μπροστά στο θέριεμα των ακροδεξιών λαϊκιστικών κομμάτων, τα παραδοσιακά συντηρητικά κόμματα δεν έχουν απάντηση. Και όσοι θεωρούν ως ικανή αντίδραση το να υιοθετούν ακροδεξιές πολιτικές ώστε να μην υπάρχει διαρροή ψηφοφόρων, πλανούνται πλάνην οικτρά καθώς οι λαϊκιστές, όπως έχει αποδείξει και η πρόσφατη ιστορία στην Ευρώπη, δεν έχουν όρια στο τι θα πουν. Αν συνεχισθεί αυτή η τάση, τα συντηρητικά παραδοσιακά κόμματα θα συνεχίσουν να σύρονται προς τα άκρα και η πολιτική ρητορική να αποκτά περισσότερες κραυγές και λιγότερα επιχειρήματα.