Πολυτεχνείο: {LF}η νίκη της μη βίας απέναντι στη βία

Κάθε επέτειος εορτασμού του Πολυτεχνείου πρέπει να αποτελεί αφορμή για κριτικό αναστοχασμό: όχι μόνο για τα μοιραία λάθη που μπορούν να κάνουν οι δημοκρατίες και να διολισθήσουν σε δικτατορίες· αλλά και για την αβάσιμη πίστη πως σε μία δικτατορία μπορεί το άτομο να ευημερεί, ενόσω απουσιάζουν η ελευθερία και η δικαιοσύνη.

Προδικτατορικά και μετά το τέλος του Εμφυλίου Πολέμου, η δημοκρατία στην Ελλάδα ήταν καχεκτική, χωλή, γραμμένη στα μέτρα των νικητών και στο Σύνταγμα του 1952. Μολονότι η περίοδος εκείνη χαρακτηρίστηκε με όρους οικονομικούς ως «θαύμα», οι δημοκρατικοί θεσμοί εξακολούθησαν χωρίς αποτέλεσμα να περιμένουν ένα αντίστοιχο θαύμα, όπως άλλωστε και οι χιλιάδες εκτοπισμένοι, διωγμένοι και φυλακισμένοι. Η επτάχρονη δικτατορία των συνταγματαρχών ήταν το καταληκτικό στάδιο των παθογενειών της μετεμφυλιακής Ελλάδας, παθογένειες που είχαν ήδη γεννηθεί την περίοδο της Κατοχής και του Εθνικού Διχασμού. Και η φοιτητική εξέγερση του Πολυτεχνείου, τέτοιες μέρες του ’73, ήταν η καταληκτική φάση ενός καθεστώτος που δεν μπορούσε άλλο να συνεχίσει απρόσκοπτα την καταπίεση, την ασφυξία, τον εγκλωβισμό ενός λαού.

Το Πολυτεχνείο έληξε με ένα ακόμη σκληρότερο καθεστώς να βρίσκεται στη θέση του παλιού. Η θυσία όμως εκείνων που έδωσαν τον αγώνα για ελευθερία και κοινωνική δικαιοσύνη έδωσε τη θέση της στη μεταπολίτευση, η οποία αποτέλεσε την πλέον ομαλή περίοδο της σύγχρονης πολιτικής μας ιστορίας, όπου επιτέλους συνδυάσαμε ως χώρα τη δημοκρατία με την ευημερία. Κι αυτή τη φορά όχι μόνοι, αλλά στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ενωσης, του πλέον συναρπαστικού εγχειρήματος συνύπαρξης και συνεργασίας λαών των τελευταίων δύο αιώνων.

Ωστόσο, η μεταπολίτευση αντί να αποκτήσει με την πάροδο των χρόνων περισσότερους φίλους, δημιούργησε όψιμους εχθρούς, ως απόρροια της οικονομικής κρίσης που έπληξε τη χώρα μας από το 2009 και έπειτα. Και μαζί με τους αρνητές της μεταπολίτευσης, αυξήθηκαν οι νοσταλγοί της χούντας και των ολοκληρωτισμών κάθε λογής.

Ομως στη μεταπολίτευση, όπως οριοθετήθηκε από το δημοψήφισμα για το πολιτειακό τον Νοέμβρη του 1974 και θεσμοποιήθηκε με το Σύνταγμα του 1975, συνέβαλαν όλες οι δημοκρατικές πολιτικές δυνάμεις. Ηταν εκείνες που εξασφάλισαν τη δημοκρατική ομαλότητα και την εναλλαγή, κεκτημένο που κοντέψαμε να χάσουμε ως χώρα μέσα στην κρίση, μπροστά στη θέα διαιρετικών τομών όπως το «Μνημόνιο – αντιμνημόνιο» ή το «παλιό – νέο». Μάθαμε να αγαπάμε λιγότερο τη μεταπολίτευση, θεωρώντας ότι εκείνη μόνο φταίει για τα δεινά μας.

Και το ερώτημα που ανακύπτει είναι τι μπορεί να εκφράσει σήμερα το Πολυτεχνείο. Σίγουρα δεν μπορεί να εκφράσει μία διελκυστίνδα ισχύος ανάμεσα σε φεστιβάλ βίας και καταστολής. Η αρχή που μπορεί και πρέπει να εκφράσει είναι ότι απαιτείται συνεχής επαγρύπνηση για τη διαφύλαξη της δημοκρατίας. Και τούτο διότι η ψευδαίσθηση των δυτικών δημοκρατιών στις αρχές του αιώνα πως η επιστροφή σε σκοτεινές δεκαετίες ήταν αδύνατη μοιάζει να κλονίζεται σήμερα από σειρά διεθνών παραδειγμάτων.

Σε μία εποχή στην οποία ανθούν περισσότερο οι αβεβαιότητες παρά οι βεβαιότητες, όπου ευνοούνται οι μεταβάσεις και όχι η στασιμότητα, ο αγώνας για δημοκρατία και δικαιοσύνη αποτελεί την αδιαπραγμάτευτη σταθερά, κυρίως υπέρ των αδυνάμων. Αυτή τη θεμελιώδη αρχή μας θυμίζει σήμερα το Πολυτεχνείο· πως η δημοκρατία είναι αγώνας εξακολουθητικός και αίτημα διαρκές.

Ομως, το Πολυτεχνείο ήταν και κάτι ακόμη εξόχως σημαντικό: ήταν η νίκη της μη βίας απέναντι στη βία. Και τούτη η νίκη είναι μεγαλειώδης, διότι παύει κάθε μορφή εκδίκησης και γίνεται «κοινός τόπος». Ετσι, δίνει στη χώρα την ευκαιρία μίας εκκίνησης, τη δυνατότητα να φύγει μπροστά. Ή έστω, χτίζει μια προϋπόθεση για τούτο.