«Πήγαινα πάντα εκεί που λαχταρούσε {LF}η λίμπιντό μου»

Καρφώθηκαν δύο εικόνες στο μυαλό μου, αντίθετες και σχεδόν συγκρουσιακές, φεύγοντας από αυτό το δείπνο: Στην πρώτη μια κομψή γυναίκα με περίμενε στο τραπέζι έχοντας γυρισμένη την πλάτη της στους υπόλοιπους θαμώνες, με χαιρετάει ευγενικά και συγκρατημένα. Η ίδια στο τέλος της βραδιάς με καληνυχτίζει ζεστά και εγκάρδια σαν να γνωριζόμασταν καιρό. Την Καρυοφυλλιά Καραμπέτη την είχα συναντήσει πριν από σχεδόν δέκα χρόνια, όταν έπαιζε με τον σπουδαίο Μηνά Χατζησάββα και αγαπημένο της φίλο στο «Σκηνές από έναν γάμο» του Ινγκμαρ Μπέργκμαν. Η αφορμή για τη συνάντησή μας τώρα είναι η «Λούλου», όπου υποδύεται την Κόμισσα Γκέσβιτς. Είχε μπει όμως και στον κόσμο της κεντρικής ηρωίδας του Φρανκ Βέντεκιντ όταν είχε σκηνοθετήσει το έργο ο Γιώργος Μιχαηλίδης.

Πώς διαχειρίζεται άραγε τον χρόνο μια γυναίκα που η εξωτερική εμφάνισή της είναι συνδεδεμένη με την εργασία της; Προς το τέλος της βραδιάς θα μου έλεγε ότι η ζωή δεν κάνει κύκλους αλλά σπείρες, για να προχωρήσει, να πάει παραπέρα. Οτι στα 60 της έχει αποδεχθεί πως είναι απολύτως φυσιολογικό να μην πρέπει να παίζει τους ρόλους που έπαιζε στα τριάντα της. Δέχεται με ευγνωμοσύνη αυτή τη φυσική ακολουθία της ζωής. «Δεν έχω την υστερία της αιώνιας νεότητας. Η ζωή είναι ένα απίστευτο δώρο που έχει τρομερές δυνατότητες διερεύνησης, στόχων και εκπλήξεων. Είναι ανοησία να μένουμε σε πράγματα του παρελθόντος. Αν το κάνουμε, είμαστε χαμένοι. Μία από τις παγίδες που έχει στήσει ο άνθρωπος. Αυτούς τους νόμους τούς έχει θέσει η ανδροκρατούμενη κοινωνία. Ενας άντρας μπορεί να θεωρείται γοητευτικός σε προχωρημένη ηλικία και βλέπεις, σε μια χολιγουντιανή ταινία για παράδειγμα, έναν εβδομηντάρη να ερωτεύεται μια τριαντάρα. Και την ίδια στιγμή διαπιστώνεις ότι μια γυναίκα 40 ετών μπορεί να είναι ήδη μεγάλη για να παίξει την ερωμένη του 70χρονου».

Την κοιτάζω όση ώρα μιλάει με την αργή φωνή της, το γοητευτικό πρόσωπό της που δεν διστάζει να εκφράσει τα συναισθήματά της, και σκέφτομαι ότι οι διαπιστώσεις είναι εκ του ασφαλούς. Είναι το αντικείμενο του πόθου παλαιών και νέων σκηνοθετών. Και τούτο είναι ένα παράσημο για τη σπουδαία ηθοποιό. «Θέλω να είμαι μέρος μιας παράστασης εξαιρετικών δημιουργών και ας έχω μικρότερο ρόλο. Με ενδιέφερε πάντα, από τη νεότητά μου, να βρίσκομαι δίπλα σε ανθρώπους οι οποίοι είχαν να μου δώσουν κάτι, που μιλούσαμε την ίδια γλώσσα».

Αυτή η φιλοσοφία διέτρεχε τις  καλλιτεχνικές επιλογές της και την οδήγησε στο Πειραματικό Εργαστήρι την εποχή που βρισκόταν στη Θεσσαλονίκη, αργότερα στην Αθήνα στο Ανοιχτό Θέατρο του Γιώργου Μιχαηλίδη ή στους «Bijoux de Kant», στην ομάδα της Ελένης Σκότη «Νάμα». «Είναι βασική μου επιδίωξη να βρίσκομαι ανάμεσα σε καλλιτέχνες όπως ο Γιάννης Χουβαρδάς, ο Δημήτρης Καρατζάς ή ο Γιάννης Μπινιάρης. Τους  αγαπώ, τους εκτιμώ,  τους θαυμάζω και είναι πρωτοπόροι». Θα συμφωνήσει στην παρατήρηση ότι η πρωτοπορία πολλές φορές μπορεί να αποτελέσει έναν παραμορφωτικό καθρέφτη ή να γίνει άλλοθι για κάτι που δεν έχει ξεκάθαρες καλλιτεχνικές προθέσεις. «Σαφώς εγκυμονεί πάντα ο κίνδυνος η παράσταση που θέλει να λέγεται πρωτοποριακή να είναι ένα πυροτέχνημα και να στερείται περιεχομένου. Ευτυχώς είχα την τύχη να μη ζήσω ανάλογη εμπειρία. Ισως όμως να μην ήταν μόνο ένστικτο αλλά αποτέλεσμα της προσπάθειάς μου να παρακολουθώ και να ψάχνω πάντα τι συμβαίνει στον χώρο του θεάτρου. Ενημερώνομαι συνεχώς για να έχω προσωπική άποψη όταν ένας νέος καλλιτέχνης μού κάνει μια πρόταση».

«Μόνο έτσι μπορούμε να σπάσουμε τις φόρμες»

Μου λέει πως δεν χάνει παράσταση στο Φεστιβάλ Αθηνών διότι επιθυμεί να γνωρίζει τι συμβαίνει στην τέχνη του θεάτρου εκτός συνόρων και σαφώς αυτό έχει επίδραση στο ελληνικό θεατρικό γίγνεσθαι. «Μόνο έτσι μπορούμε να αποφύγουμε τα κεκτημένα, να σπάσουμε τις φόρμες, να αιφνιδιάσουμε τον εαυτό μας, αλλά να καλλιεργούμε και τους θεατές. Ο στόχος της τέχνης για μένα είναι να βρίσκεται σε διάλογο με την εποχή της. Αντλείς ως καλλιτέχνης από την πραγματικότητα που υπάρχει γύρω σου και το μεταπλάθεις σε κάτι άλλο».  Αμέσως εξηγεί ότι αυτή η καλλιτεχνική δημιουργία πρέπει να υπερβαίνει την ντοκιμαντερίστικη καταγραφή, να αψηφά τον κυνισμό της σύγχρονης κοινωνίας που στηρίζεται πάνω σε συγκεκριμένες δομές της οικονομίας, του εμπορίου, της ανταλλαγής και να έχει ως στόχο και άξονα τις πνευματικές και ψυχικές ανάγκες. «Επιθυμεί να μιλήσει δηλαδή για την ύπαρξη του πνεύματος της ψυχής, των σχέσεων, για πράγματα άυλα, για έννοιες και ιδέες. Αυτό από μόνο του φέρει ένα ρομαντικό στοιχείο».

Αναρωτιέμαι ποιο είναι το κόστος για μια γυναίκα που υπερασπίζεται με πάθος τη ζωή που έκτισε πάνω σε αυτές τις πεποιθήσεις. «Πολλές φορές κάνει εντύπωση στους ανθρώπους το γεγονός ότι τόσα χρόνια που βρίσκομαι στον χώρο δεν έλυσα το οικονομικό μου πρόβλημα. Ο κόσμος νομίζει ότι επειδή είμαστε δημόσια πρόσωπα, αναγνωρίσιμα, είμαστε πλούσιοι. Δεν είναι καθόλου έτσι. Τέχνη και οικονομικές απολαβές είναι εντελώς αντίστροφα πράγματα».

Κανένας δεν μπορεί να αμφισβητήσει ότι στη 40χρονη πορεία της δεν παρεξέκλινε στιγμή από αυτόν τον άξονα ηθικής. Δεν ταλαντεύθηκε αν ο δρόμος που επέλεξε ήταν ο σωστός, δεν την κάλεσαν ποτέ οι «σειρήνες»; «Ξέρω ότι κάνω καλά τη δουλειά μου, αλλά την ίδια στιγμή γνωρίζω ότι αυτά είναι τα δεδομένα στη χώρα που ευλογήθηκα να ζω. Δέχομαι την κατάσταση που συμβαίνει. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο θα κινηθώ, όπως και όλοι όσοι σκέφτονται σαν κι εμένα. Δεν πρόκειται για κάτι ηρωικό αλλά για την απόλυτη πραγματικότητα». Το διατυπώνει χωρίς να έχει υπάρχει υποψία ηρωισμού. Αλλωστε για τη σπουδαία ηθοποιό οι πραγματικοί ήρωες είναι άλλοι. «Οι άνθρωποι του μεροκάματου που παλεύουν να μεγαλώσουν τα παιδιά τους, οι ανύπαντρες μητέρες, όσοι μάχονται με τις ανισότητες, τον κοινωνικό ρατσισμό είτε λόγω φυλής, φύλου, σεξουαλικού προσανατολισμού, κοινωνικής τάξης». Το τελευταίο ήταν αφορμή για να θίξει την «ταξικότητα» του επαγγέλματός της. «Υπάρχουν άνθρωποι που είχαν τη δυνατότητα να ζήσουν λόγω καταγωγής διαφορετικά αλλά επέλεξαν έναν επαναστατικό τρόπο για να υπηρετήσουν τις ιδέες και τις αξίες τους».

Κάπου εδώ μπαίνει στη συζήτηση η αιώνια προσπάθεια του ανθρώπου να ισορροπήσει ανάμεσα στην αρχή της ηδονής και στην αρχή της πραγματικότητας. Αλίμονο, δεν περάσαμε σε φροϋδικές προσεγγίσεις, αλλά η παρατήρηση ήταν για την Καρυοφυλλιά Καραμπέτη καλή πάσα για να περάσει στη «Λούλου». «Είναι ένα έργο που μιλάει για τη σύγκρουση ανάμεσα στη σεξουαλικότητα και την αστική κοινωνία. Πώς δηλαδή το άγριο ζώο που έχει μέσα του ο άνθρωπος συγκρούεται με τις συμβατικές δομές της κοινωνίας που καθορίζεται από την οικονομία και την τάχα μου ηθική. Από την άλλη μεριά, υπάρχει η ηθική της φύσης, η οποία επιτάσσει το δικαίωμα της απόλαυσης στην ελευθερία και την αυτοδιάθεση. Να ζήσεις έτσι όπως πλάστηκες να ζήσεις».

Η παράσταση του Γιάννη Χουβαρδά ξεκινάει με ένα τσίρκο. Ενας θηριοδαμαστής δείχνει στο κοινό τη Λούλου, την οποία παρομοιάζει με ένα φίδι. Ολοι οι χαρακτήρες αντιστοιχούν σε κάποιο ζώο. Ιδανική ακτινογραφία στον σκοτεινό κόσμο του υποσυνείδητου, των καταπιεσμένων ενστίκτων, εκείνων που έρχονται σε σύγκρουση με όλες τις έννοιες της θρησκείας και των κοινωνικών συμβάσεων. «Η Κόμισσα Γκέσβιτς που υποδύομαι ερωτεύεται τη Λούλου και καταστρέφεται από αυτόν τον έρωτα όπως όλοι οι άντρες οι οποίοι έρχονται σε επαφή μαζί της. Ολοι ονειρεύονται κάτι διαφορετικό από αυτό που πραγματικά είναι, πλάθουν στο μυαλό τους μια εικόνα όπως εκείνοι θα την ήθελαν: φαμ φατάλ, αθώα παρθένα, άγγελο. Οταν αυτή η κατάσταση μπαίνει στη σύμβαση του γάμου, δεν μπορεί να αντέξει. Η σύγκρουση αυτή φέρνει τον θάνατο είτε μέσα από αυτοκτονία, είτε μέσα από δολοφονία – όλοι καταστρέφονται γιατί είναι η κοινωνία μας καταστροφική».

«Δεν είχα την ανάγκη να γίνω ποτέ μητέρα»

Η δική της ζωή, η πραγματική, χτίστηκε κόντρα σε συμβάσεις και κανόνες. «Δεν θέλησα ποτέ να παντρευτώ. Από ό,τι έβλεπα γύρω μου, τις επιθυμίες μου, τα διαβάσματά μου, αλλά και από τις επιρροές μου, γνώριζα ότι ο έρωτας – ο οποίος μαζί με την τέχνη είναι οι ακρογωνιαίοι λίθοι της ύπαρξής μου – έχει ημερομηνία λήξης. Δεν ήθελα να χτίσω μια φυλακή μέσα από έναν γάμο – από την οποία για να δραπετεύσω όταν θα τελείωνε ο έρωτας θα έπρεπε να πληρώσω δικηγόρους και να πάρω διαζύγιο. Επειτα για λόγους προσωπικούς, καθαρά υπαρξιακούς, μέσα από το ερώτημα της ζωής και του θανάτου, δεν ήθελα να φέρω στον κόσμο ένα θνητό παιδί. Δεν είχα την ανάγκη να γίνω ποτέ μητέρα. Ετσι δεν υπήρχε κανένας λόγος να περιχαρακώσω τη ζωή μου και να τοποθετήσω τη ζωή μου μέσα στο συντηρητικό πλαίσιο του γάμου. Ηθελα να είμαι ένα ελεύθερο πνεύμα, να πηγαίνω εκεί που λαχταρούσε και επιθυμούσε η λίμπιντό μου».

Ποιος δεν θα ζήλευε αυτή την ατίθαση και ασυμβίβαστη ζωή; Ωστόσο εκείνη η «αρχή της πραγματικότητας» που αναφέραμε δεν της έφερε ποτέ καμία σύγκρουση; «Φυσικά. Οταν ο δικός μου έρωτας δεν συμβάδιζε πάντα με τον έρωτα του δικού μου αντικειμένου του πόθου. Υπήρξαν άντρες που με ερωτεύθηκαν και υπήρξαν άντρες που με αρνήθηκαν. Ξέρεις, οι άντρες είναι θύματα της λάθος ιδέας με την οποία μεγαλώνουν. Οι ελληνίδες μητέρες τούς ανατρέφουν σαν να είναι οι βασιλείς του κόσμου και η γυναίκα ένα πλάσμα υποδεέστερο, για να αισθάνονται καλά με τον εαυτό τους. Οταν έχουν να αντιμετωπίσουν μια γυναίκα η οποία είναι ένα σκαλοπάτι ψηλότερα, δεν μπορούν να το δεχθούν».

«Επαιξα όλους τους ρόλους που επιθυμεί μια ηθοποιός»

Την ακούω προσεκτικά και σκέφτομαι ότι αυτή η γυναίκα με το τόσο λαμπερό μυαλό δύσκολα θα έβαζε τις σχέσεις της σε ένα αέναο πεδίο μάχης για το ποιος θα επικρατήσει. «Δεν αισθάνθηκα ποτέ ότι υπάρχει η αναγκαιότητα μιας μόνιμης αναμέτρησης. Το ιδανικό για μένα είναι ο αμοιβαίος έρωτας και η αγάπη. Η έλλειψη κόμπλεξ, η αλληλοεκτίμηση, η αλληλοστήριξη, η συντροφικότητα. Οποτε το βρήκα, ένιωσα ευτυχία. Ο έρωτας για μένα είναι πέρα από φύλο, χρώμα, κοινωνική τάξη, ηλικία. Από τον έρωτα και τη δουλειά μου πήρα αυτό  που ήθελα. Θα ήμουν ανόητη αν έλεγα το αντίθετο. Εχω την εκτίμηση του χώρου, έπαιξα όλους τους ρόλους που επιθυμούσε να παίξει μια γυναίκα ηθοποιός». Στο τελευταίο συμπληρώνει την παρατήρηση που καταδεικνύει ξανά το βάθος του πνεύματός της. «Για τη γυναίκα δεν γράφονται – στην πλειονότητα – σημαντικοί ρόλοι. Αλλά και όσοι υπάρχουν, είναι μέσα από τη ματιά ενός άντρα».

Σκεφτόμουν ότι από μια τόσο έντονη προσωπικότητα, που γεύεται στο έπακρο την αποδοχή και τη δόξα, αυτές οι τοποθετήσεις έχουν μεγαλύτερη αξία. Δεν πρόκειται για αφήγημα από κάποια που στερήθηκε τις χαρές της τέχνης και της ζωής. Οπως η Ευτυχία Παπαγιαννοπούλου την οποία ενσαρκώνει στην ταινία του Αγγελου Φραντζή. Μου μίλησε με ενθουσιασμό μικρού παιδιού για αυτή τη δουλειά, υμνώντας για ώρα τους συνεργάτες της. Αυτή είναι η αισθητική της και η τέχνη της αποτέλεσε το ηθικό όχημά της για να απολαύσει τη διαδρομή της.

Aleria

Μεγάλου Αλεξάνδρου 57, Μεταξουργείο

Ναξιώτικο κολοκύθι      €15

Ψητό καλαμάρι      €17

Χριστόψαρο      €28

Χοιρινά μάγουλα      €26

Εμφιαλωμένο νερό      €2,5

Συνολο €88,5