Μετά τις γκαλερί

Κάτι νέο υπάρχει στο «βασίλειο» των αθηναϊκών χώρων τέχνης. Σε αναμονή επαναλειτουργίας της Εθνικής Πινακοθήκης (ακόμη ανακαινίζεται) και λειτουργίας του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης, οι δημόσιοι χώροι προβολής της τέχνης «απουσιάζουν». Το βάρος αναλαμβάνουν οι ιδιώτες. Το μοντέλο των γκαλερί δεν αρκεί για να εκφραστούν οι σύγχρονες καλλιτεχνικές και εικαστικές ανησυχίες όλων όσων επιλέγουν το κέντρο της πόλης ή τις γύρω αστικές περιοχές. Η ταυτόχρονη εμφάνιση νέων χώρων που προκύπτουν από τη συνεργασία επιμελητών με αρχιτέκτονες εμπλουτίζει την ταυτότητα της αθηναϊκής καλλιτεχνικής πραγματικότητας. Με προγράμματα φιλοξενίας, πλατφόρμες συνεργασιών και πειραματικών δράσεων οι χώροι αυτοί απομακρύνονται από την παραδοσιακή συσσώρευση εκθεμάτων των γαλλικών salons και εξελίσσονται πέρα και από την κλινική αποστειρωμένη εικόνα των λευκών κύβων.

Τα salons, από τις αρχές της επαναστατικής Γαλλίας έως τον Μεσοπόλεμο, έπαιξαν έναν καθοριστικό ρόλο στην πολιτιστική ανάπτυξη: ελευθερία έκφρασης, ανταλλαγή απόψεων, αντιπαραθέσεις και μια αισθητική του ιδιωτικού σε κάτι που ήταν εν μέρει δημόσιο. Στην Αθήνα του 19ου αιώνα, πρωτεύουσα του νέου ελληνικού κράτους, η προσπάθεια συγκρότησης χώρων τέχνης είναι ιδιότυπη. Το 1870 η διοργάνωση «Ολύμπια Β», στο ξύλινο κτίσμα στον χώρο νότια του Ζαππείου, ακολουθεί μετά την έναρξη των Ολυμπιακών Αγώνων και προβάλλει τους έλληνες καλλιτέχνες. Στη συνέχεια η απουσία μουσείου ή πινακοθήκης οδηγεί τους νέους κυρίως δημιουργούς στην πρωτότυπη σκέψη να εκθέσουν τα έργα τους σε βιτρίνες εμπορικών χώρων, που την εποχή εκείνη ιδρύονται στα ισόγεια μεγάρων στις πολυσύχναστες οδούς Σταδίου, Ερμού και Αιόλου, γύρω από το Σύνταγμα και την Ομόνοια. Η ιστορικός τέχνης Μαριλένα Κασιμάτη στο άρθρο της που δημοσιεύεται στο τεύχος του περιοδικού «Δομές» με θεματική «Χώροι τέχνης» αναφέρει πως τα καταστήματα που είχαν τη μεγαλύτερη ζήτηση ήταν τα πιλοπωλεία, τα βιβλιοπωλεία και πλαισιοπωλεία, αργότερα τα νεοεμφανιζόμενα παλαιοπωλεία, μεσιτικά γραφεία ή γραφεία εφημερίδων.

Από τον 19ο αιώνα και τις πρώτες ενδείξεις διαμόρφωσης της τέχνης στην Ελλάδα με την ίδρυση της Εθνικής Πινακοθήκης και της Σχολής Καλών Τεχνών οι δεκαετίες του 1950 και του 1960 οδήγησαν στην εμφάνιση των γκαλερί. Οι οποίες από τη δεκαετία του 1970 με την ανάδυση της αίθουσας τέχνης Δεσμός μοιράζονται σε εμπορικές και πειραματικές. Ειδικά οι δεύτερες διαθέτουν στους καλλιτέχνες τον χώρο τους ώστε το έργο τους να αποκτήσει διάλογο με την αρχιτεκτονική, τη φυσιογνωμία και τις δυνατότητες του χώρου.

Στην Αθήνα του 2019, εποχή οικονομικών και πολιτικών μετασχηματισμών, η έννοια του χώρου τέχνης-γκαλερί κατευθύνεται σε αλλαγή παραδείγματος. Καθώς δεν είναι προτεραιότητα η εμπορική συνδιαλλαγή ανάμεσα στον καλλιτέχνη και στους σημερινούς ιδιοκτήτες-υπευθύνους των νέων χώρων.

Πρόκειται για μια νέα γενιά επιμελητών οι οποίοι εντοπίζουν χώρους σε αστικές περιοχές και σε συνεργασία με αρχιτεκτονικά γραφεία δημιουργούν διαφορετικές συνθήκες προβολής και ανάδειξης του καλλιτεχνικού έργου.

Tavros

Η επιμελητική ομάδα Locus Athens των Μαρίας-Θάλειας Καρά και Ολγας Χατζηδάκη εγκαινιάζει τον χώρο Tavros στην Αναξαγόρα 33, στην ομώνυμη περιοχή της πόλης. Το αρχιτεκτονικό γραφείο Area συνεργάζεται στον σχεδιασμό του μετατρεπόμενου εσωτερικού περιβάλλοντος χώρου ώστε να προσαρμόζεται στο καλλιτεχνικό πρόγραμμα, σημειώνοντας: «O ΤΑΥΡΟΣ είναι κομμάτι της πόλης: ένας ανοιχτός χώρος από μπετονένιες κολόνες και δοκούς. Ενα περίεργο αντικείμενο κατοικεί στο εσωτερικό του. Κινητό, ελαφρύ και παιχνιδιάρικο, το υπερμέγεθες μεταλλικό έπιπλο μεταμορφώνεται ανάλογα με τις ανάγκες. Μια χρωματιστή κουρτίνα ταξιδεύει μαζί του, άλλοτε κρύβοντας και άλλοτε αποκαλύπτοντας τα όσα συμβαίνουν στο εσωτερικό: ένα μεγάλο αιωρούμενο τραπέζι λειτουργεί ως χώρος εργαστηρίων, συνεδριάσεων, παρουσιάσεων ή απλά ως γραφείο. Οσο η μεταλλική δομή μετακινείται, η σχέση της με τον χώρο αλλάζει δημιουργώντας νέες διατάξεις και ιεραρχίες που φιλοξενούν εκθέσεις και κάθε είδους εκδηλώσεις».

Δυο Χωριά – Φάρος Ψυχικού

Η πλατφόρμα σύγχρονης τέχνης της Μαρίνας Βρανοπούλου που λειτούργησε πρώτη φορά στη Μύκονο το 2015 προβάλλει στον Φάρο Ψυχικού (Ολυμπιονικών 220 και Λυκούργου) τον τρίτο σταθμό της αθηναϊκής της παρουσίας ως παροδικός (pop up) και όχι μόνιμος χώρος τέχνης. Με την ευελιξία που δίνει η προσωρινότητα του χώρου, τα Δυο Χωριά διατηρούν την πειραματική τους διάθεση για καλλιτεχνική διερεύνηση προσφέροντας και πρόγραμμα φιλοξενίας στους καλλιτέχνες. Η αρχή γίνεται με την έκθεση της Χίλντα Γκρουσμάν, στο εσωτερικό ενός ψηλοτάβανου χώρου που αρχικά λειτουργούσε ως κατάστημα. Σε κάθε έκθεση ο χώρος θα τροποποιείται, ώστε να αλλάζει και η εμπειρία του θεατή. Η θέα από αυτά τα παράθυρα λειτουργεί ως υπόβαθρο στις δράσεις της γκαλερί και μπλέκει με την κίνηση και τη βουή της λεωφόρου Κηφισίας από τη μία πλευρά και τις φιγούρες του περιηγητών του Ψυχικού που κινούνται προς το τοπικό σουπερμάρκετ, το ανθοπωλείο και τις άλλες μικρές επιχειρήσεις από την άλλη. Πρόκειται για το επόμενο κεφάλαιο της πολύχρωμης ιστορίας των Δύο Χωριών που αποτελούν μια κοινότητα και πλατφόρμα τέχνης που μετασχηματίζεται διαρκώς σε νέα κτίρια και τόπους, νέα καλούπια, νέα έργα και θεματικές.

The Intermission – Πειραιάς

Η Αρτεμις Μπαλτογιάννη είναι σύμβουλος τέχνης. Και το Intermission ανάμεσα σε σιδηρουργεία και αποθήκες στην περιοχή Παπαστράτου στον Πειραιά είναι ο νέος εκθεσιακός χώρος τον οποίο επιμελείται. Οι προσκεκλημένοι καλλιτέχνες μαζί με τις γκαλερί που τους εκπροσωπούν θα φιλοξενούνται στο Intermission με εκθέσεις που θα σχεδιάζονται ειδικά για τον χώρο, σε συνεργασία με γκαλερί, ιδιωτικές συλλογές, επιμελητές και καλλιτέχνες από όλον τον κόσμο. Εκεί θα παρουσιάζονται έργα καταξιωμένων καλλιτεχνών ιστορικής σημασίας. Η εναρκτήρια έκθεση παρουσιάζει τη δουλειά του ρηξικέλευθου Τζον Νάιτ που εκπροσωπείται από την γκαλερί Neu του Βερολίνου. Ακολουθούν έργα νέων και ανερχόμενων καλλιτεχνών, που έχουν ήδη σημαντική παρουσία στην παγκόσμια καλλιτεχνική σκηνή.

Arch – Πλάκα

Το Arch στην οδό Γκούρα 5 στην Πλάκα ιδρύθηκε από την Αταλάντη Μαρτίνου ως ανεξάρτητος μη κερδοσκοπικός οργανισμός που προωθεί πρόγραμμα διαμονής καλλιτεχνών με αντίστοιχες εκθέσεις, ανοιχτά εργαστήρια, διαλέξεις και εκδηλώσεις. Σχεδιάστηκε από το αρχιτεκτονικό γραφείο VOIS Architects με βάση μοντερνιστικά σχεδιαστικά στοιχεία του 1930 και το εσωτερικό του διατηρεί τον ανοιχτό χαρακτήρα ενός εκθεσιακού χώρου στο ισόγειο, ανοιχτή στο κοινό βιβλιοθήκη σύγχρονης τέχνης και αναγνωστήριο στο πρώτο επίπεδο και χώρο διαμονής στο δεύτερο. Στις 7 Νοεμβρίου η Αθηνά Ιωάννου, καλεσμένη του προγράμματος του Arch, παρουσιάζει τη δουλειά της.

Ampersand (&) – Πεδίον Αρεως

Το Αmpersand (&) στο διαμέρισμα της Μαυρομματαίων 43 είναι ένα νέο πρότζεκτ της επιμελήτριας Σύλβιας Κούβαλη και της γκαλερί Rodeo που θα πάρει μορφή μέσα από διάφορες δραστηριότητες. Εχει ως στόχο να συστήσει στο κοινό της Αθήνας αντικείμενα τέχνης και λειτουργικά αντικείμενα, κατασκευασμένα από έλληνες αλλά και ξένους τεχνίτες και καλλιτέχνες. Η πρεμιέρα του χώρου έγινε με την παρουσίαση του ντιζάινερ Σάββα Λαζ και των αντικειμένων – επίπλων από ανακυκλώσιμα υλικά, πειραματιζόμενου πάνω στο σχήμα και στο χρώμα.