Μύθοι και αλήθειες

«Κι αν σου μιλώ με παραμύθια και παραβολές είναι γιατί τ’ ακούς καλύτερα, κι η φρίκη δεν κουβεντιάζεται γιατί είναι ζωντανή, γιατί είναι αμίλητη και προχωράει». Τον στίχο του Γιώργου Σεφέρη («Τελευταίος σταθμός») τον υπενθυμίζει η ψυχοθεραπεύτρια Βασιλική Αδαμίδου στην πρόσφατη έκδοση «Μύθος και παραμύθι» της Νήσου και την εισήγησή της «Βασίλισσα σ’ έναν θρόνο από πάγο και σιωπή» (όπου και η συγκινητική στιγμή στη διαδικασία θεραπείας ενός κοριτσιού που σιγοτραγουδά το τραγούδι από την ταινία κινουμένων σχεδίων «Frozen»). Η αλήθεια είναι ότι πίσω από τον ψυχαναλυτικό λόγο κρύβονται πάντοτε ικανές δόσεις «ποιητικού» και πίσω από τον μύθο ρωγμές της πραγματικότητας. Αυτές από τις οποίες εισέρχεται η επιστήμη για να αφηγηθεί τη δική της παρηγορία. «Το παραμύθι δεν έχει δίδαγμα, δεν λειτουργεί ηθικοπλαστικά, αλλά διεγείρει το ψυχικά άμορφο» αναφέρει η Σοφία Ανασοντζή («Οι ιστορίες μέσα μας: η προσφορά και η λειτουργία της αφήγησης στον ψυχισμό»). «Αντίθετα, ο μύθος συνοδεύεται από το αναπόφευκτο επιμύθιό του, καθώς φέρνει αντιμέτωπα τον ψυχισμό με την εξωτερική πραγματικότητα για να ενισχύσει την κοινωνική πλευρά της ζωής».

Στον τόμο περιέχονται συνολικά 21 εισηγήσεις από 25 ειδικούς – στην πλειονότητα, ψυχολόγους και παιδοψυχιάτρους, ενώ τη δική του ανάγνωση για τον «Μύθο στους τραγικούς» καταθέτει ο θεατρικός κριτικός των «ΝΕΩΝ» Κώστας Γεωργουσόπουλος (με ειδική αναφορά στο όνειρο της Ατοσσας στους «Πέρσες» του Αισχύλου). Ενδεικτικά και μόνο: η Μάγια Κορκοκίου συμβάλλει με σκέψεις σε μια ψυχαναλυτική ανάγνωση της «Μήδειας» θυμίζοντας ότι η μόνη αναφορά του Φρόιντ γίνεται στην περίπτωση της Ντόρας (1905). Ο Μάικλ Ράστιν, καθηγητής Κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Ανατολικού Λονδίνου, χρησιμοποιεί, εκτός άλλων, τις ταινίες «Δουνκέρκη» και «Η πιο σκοτεινή ώρα» για να υποδείξει τη σχέση εθνικών μύθων και ψυχανάλυσης. Ο Μιχάλης Μάντζαρης ανιχνεύει «όψεις της εφηβείας» στην «Τηλεμάχεια» της «Οδύσσειας»: «Ολοι έχουμε υπάρξει Τηλέμαχοι. Ολοι έχουμε κοιτάξει το πέλαγος περιμένοντας η θάλασσα να φέρει τις απαντήσεις, την αλήθεια, τον πατέρα, τον νόμο του ως απαγόρευση της αιμομιξίας, αλλά και πλαίσιο εκπλήρωσης των άλλων επιθυμιών μας… Ο Τηλέμαχος μάλλον έχει δίκιο. Αυτό που προσδοκούμε θα επιστρέψει από τη θάλασσα της μνήμης, όταν κινητοποιηθούμε για να το αναζητήσουμε».

Είναι παρατηρήσεις όπως η παραπάνω που αναδεικνύουν την αφηγηματικότητα στις περισσότερες εισηγήσεις, έτσι ώστε δεν χρειάζεται να επικαλεστούμε για πολλοστή φορά τη διάκριση ανάμεσα στον αναγνώστη με ειδικά ενδιαφέροντα και τον «ενημερωμένο». Οι ιστορίες που κατατίθενται παράλληλα με την εξειδικευμένη γνώση των επιστημόνων είναι μια μικρογραφία της παραμυθίας που μπορεί να προσφέρει ο ψυχαναλυτικός λόγος. Οπως στην περίπτωση του «Παιδιού χωρίς όνομα», την οποία αναλύει η Δέσποινα Σαββόγλου: «Δεν του δόθηκε ποτέ ένα όνομα, που να προέκυψε από την ύφανση των σχέσεων και τον συμβιβασμό ανάμεσα στη μητρική και πατρική επιθυμία […] Πρόκειται για ένα παιδί που δεν αναγνωρίστηκε στο βλέμμα της μητέρας του ως ένα ξεχωριστό από εκείνη άτομο με τις δικές του ανάγκες…».

Την επιμέλεια του τόμου, ο οποίος βασίστηκε σε ανακοινώσεις κατά το συνέδριο της Ελληνικής Εταιρείας Ψυχαναλυτικής Ψυχοθεραπείας Παιδιού και Εφήβου, πέρυσι την άνοιξη στην Αθήνα, είχαν ο Δημήτρης Αναστασόπουλος (γράφει και την εισαγωγή) με την Αλεξάνδρα Ζαχαριά. Ενα σημαντικό ανάγνωσμα.

{1BSYG}Δ. Αναστασόπουλος, {LF}Α. Ζαχαριά (επιμ.){1BSYG}{CR}{2BTIT}Μύθος και παραμύθι – Από την αφήγηση στον ψυχαναλυτικό λόγο{2BTIT}{CR}{3BEKD}Εκδόσεις Νήσος, σελ. 235{3BEKD}{CR}{4BTIM}Τιμή: 16 ευρ{4BTIM}ώ