Εξαρση εθνικισμού, βίας και προπαγάνδας

Είναι μάλλον εύκολο να αντιληφθεί κάθε επισκέπτης στην Τουρκία αυτές τις ημέρες ότι ένας από τους βασικούς στόχους της Αγκυρας είναι η τουρκική κοινωνία να ταυτισθεί με τον πόλεμο, να αποδεχθεί τους πυραύλους που εκτοξεύονται προς τα χωριά και τις κωμοπόλεις στον Βορρά της Συρίας ως ηρωική πράξη. Στο εσωτερικό της χώρας, η προπαγάνδα του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν κυριαρχεί, οδηγώντας και σε μια εθνικιστική έξαρση στην τουρκική επικράτεια. Τα επιχειρήματα υπεράσπισης των πολεμικών επιχειρήσεων και οι προσπάθειες ενίσχυσης της «εθνικής συνείδησης» των πολιτών μονοπωλούν τις ειδήσεις και τις δημοσιογραφικές εκπομπές. Ο πόλεμος όμως έχει μουδιάσει τους πρόσφυγες που ζουν στους καταυλισμούς, καθώς βλέπουν την όποια ελπίδα επιστροφής να απομακρύνεται, έστω και αν ο ισχυρισμός του τουρκικού κράτους είναι ότι η επιχείρηση έχει στόχο τη δημιουργία μιας «ζώνης ασφαλείας», η οποία θα είναι προς όφελος των ξεριζωμένων Σύρων.

Το τουρκικό κράτος προβάλλει τις επιχειρήσεις εκκαθαρίσεων κουρδικών πληθυσμών ως «κίνητρο» για την επιστροφή προσφύγων στις «ελεύθερες περιοχές». Και ζητεί από τα διεθνή ΜΜΕ να κατανοήσουν και να συνταχθούν με τη θέση της Αγκυρας ότι δεν μπορείς να πολεμάς μια τρομοκρατική οργάνωση, όπως το ισλαμικό κράτος, με μια άλλη όπως το κουρδικό YPG και το ΡΚΚ, σύμφωνα με τον τουρκικό χαρακτηρισμό.

Την ίδια στιγμή, στο εσωτερικό επιχειρείται απόλυτη ταύτιση του πληθυσμού υπέρ του πολέμου, με τόνωση του «εθνικού αισθήματος» σε υπερθετικό βαθμό, χρησιμοποιώντας όχι μόνο τα ΜΜΕ, αλλά ακόμα και διαφημίσεις στους δρόμους που προπαγανδίζουν τον πόλεμο διακηρύττοντας τα τουρκικά συμφέροντα. Αντίθετη άποψη και καταδίκη του πολέμου δεν συναντάς πουθενά. Τουλάχιστον δημοσίως. Ο Ερντογάν κινείται σε αυτή τη φάση χωρίς αντιπολίτευση. Ξεκινώντας από το Χατάι τη Δευτέρα, περνώντας στο Κιλίς την Τρίτη και στο Γκαζιαντέπ, οι τουρκικές σημαίες γίνονταν όλο και περισσότερες στους δρόμους, στα σπίτια και στα μαγαζιά. Αντίστοιχη η κατάσταση και στην Αγκυρα. Το κάνουν πάντα αυτό όταν υπάρχει εθνική κρίση, μου λένε άνθρωποι που ζουν εδώ και παρακολουθούν τις εξελίξεις με κριτικό βλέμμα, έστω και αν αποφεύγουν να εκφράζονται δημοσίως.

Η Τουρκία δηλώνει ότι φοβάται νέο προσφυγικό κύμα εξαιτίας των δικών της πολεμικών επιχειρήσεων, την ευθύνη για τις οποίες αποδίδει στους Κούρδους, και απαιτεί χρήματα από τη διεθνή κοινότητα για τη διαχείρισή του. Ενα πρόβλημα που διαχειρίζεται από το 2012 γιατί αλλιώς θα την έπνιγε και τώρα θέλει να το μετατρέψει σε διαπραγματευτικό χαρτί.

Παράλληλα, ενώ επιδιώκει να εμφανίζεται «στοργική» για τους Σύρους, για τους υπόλοιπους μετανάστες, Αφγανούς, Πακιστανούς, Σομαλούς, Ιρακινούς και κάθε άλλη εθνικότητα που φτάνει εδώ, η κατάσταση είναι διαφορετική. Πολλοί μετανάστες από χώρες πλην της Συρίας φτάνουν στην Τουρκία με τουριστική βίζα και έτσι περνούν και τα σύνορα. Οι αξιωματούχοι λένε ότι επιχειρούν να τους σταματήσουν, υποστηρίζοντας όμως ότι οι λόγοι για τις ροές είναι η μεγάλη ακτογραμμή και το πλήθος των ανθρώπων. Μόνιμη επωδός, η απαίτηση συμβολής στη διαχείριση του Προσφυγικού – Μεταναστευτικού από τη διεθνή κοινότητα. Αν δεν τους σταματούσαμε, θα έφταναν πολύ περισσότεροι στην Ελλάδα και στα άλλα παράλια, λένε.

Και στους δύο καταυλισμούς μεταναστών όπου μας ξενάγησαν υπό το άγρυπνο βλέμμα των υπευθύνων ακούσαμε ότι οι πρόσφυγες επέλεξαν να ζήσουν εκτός δομής επιχειρώντας να ενσωματωθούν στην κοινωνία. Οι πρόσφυγες ανησυχούν, φοβούνται, αναρωτιούνται για την επόμενη μέρα. Μόνη τους ελπίδα, η επιστροφή στις εστίες τους, σε ένα ασφαλές περιβάλλον. Οι εξελίξεις ωστόσο παρά την εκεχειρία δεν τους αφήνουν πολλά περιθώρια προς το παρόν. Η θλίψη είναι χαραγμένη στα μάτια των παιδιών και παρά την προστασία στους καταυλισμούς που προπαγανδίζει σε όλους τους τόνους η Αγκυρα, δεν διστάζουν να μπουν σε μια βάρκα και να ρισκάρουν τη ζωή τους για να περάσουν στην Ελλάδα και μετά να βρουν διέξοδο στην Ευρώπη.

Η ώρα είναι 23.20, Πέμπτη. Στο Αϊβαλί η ζωή μοιάζει να συνεχίζεται κανονικά, με τις σημαίες να «πνίγουν» την πόλη. Η τουρκική ακτοφυλακή μόλις έχει πιάσει ένα γκρουπ 25 προσφύγων, το οποίο μας δείχνει επίσης. Το επόμενο βήμα είναι η συμμετοχή σε μια περιπολία απέναντι από τη Μυτιλήνη. Ρωτάμε τον καπετάνιο για τις κατηγορίες ότι η Τουρκία έχει χαλαρώσει τους ελέγχους και επιτρέπει τις ροές στην Ελλάδα. «Δεν είναι αλήθεια» απαντάει και μας παραπέμπει στην ελληνική πλευρά να το επιβεβαιώσει, τονίζοντας ότι η συνεργασία μεταξύ τους είναι «συνεχής και αποδοτική». Αλλά οι αριθμοί όσων επιλέγουν τη μεγάλη έξοδο παρουσιάζουν συνεχώς αύξηση…