Επέτειοι

Η αρχαία Ελλάδα εξακολουθεί να εμπνέει τόσο τους Ελληνες όσο και τους ξένους πολιτικούς, διανοούμενους και αναλυτές. Ενας καθηγητής του Χάρβαρντ, ο Γκρέιχαμ Αλισον, προσάρμοσε για παράδειγμα την έννοια της «παγίδας του Θουκυδίδη» στην αμερικανοκινεζική διαλεκτική. Στο βιβλίο του «Προορισμένοι για πόλεμο», περιγράφει 16 περιπτώσεις τέτοιων «παγίδων», από τις οποίες οι 12 κατέληξαν σε πολέμους μεταξύ της υπάρχουσας γεωπολιτικής δύναμης και της ανερχόμενης και οι άλλες 4 σε βαθιές, και μερικές φορές οδυνηρές, αλλαγές τόσο στο θεσμικό πλαίσιο όσο και στις κοινωνίες των αντιτιθέμενων δυνάμεων.

Από το σημείο αυτό, όμως, μέχρι να συνεχίσουμε να καλλιεργούμε τον μύθο ότι, ως απόγονοι των αρχαίων Ελλήνων, είμαστε ο ομφαλός της Γης και το λίκνο του πολιτισμού, υπάρχει απόσταση δυσθεώρητη. Το «εθνικό πλεονέκτημα» της Ελλάδας δεν διαφέρει σε τίποτα από το «ηθικό πλεονέκτημα» της Αριστεράς που επικαλούνταν με περίσσιο θράσος τόσα χρόνια ο ΣΥΡΙΖΑ: και τα δύο αποτελούν θεωρητικά κατασκευάσματα με αποκλειστικά συναισθηματική αξία. Είναι βέβαια γεγονός ότι πρόσφατα ακόμη κάποιοι Ευρωπαίοι, από τον χώρο τόσο της πολιτικής όσο και του πολιτισμού, διακήρυσσαν ότι δεν νοείται Ευρώπη χωρίς Ελλάδα. Αν πάντως δεν είχαν αποτέλεσμα οι διαπραγματεύσεις του Γιούρογκρουπ, αν δεν έβγαιναν τα νούμερα δηλαδή, όσους λόγους κι αν εκφωνούσε ο Μακρόν στην Πνύκα δεν θα σωζόμασταν.

Χωρίς την αντίσταση των Ελλήνων στους Περσικούς Πολέμους, είπε χθες ο Κυριάκος Μητσοτάκης στο Ζάππειο, η Ευρώπη θα είχε πιθανώς άλλη πορεία. Να ένα ωραίο θέμα για μυθιστόρημα στη σειρά «What if» (Τι θα γινόταν αν). Τι σχέση έχει όμως αυτό με τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η σημερινή Ελλάδα; Πιστεύει στ’ αλήθεια ο Πρωθυπουργός ότι η Σαλαμίνα του Σεπτέμβρη του 480 π.Χ. μπορεί να αποτελέσει πρότυπο για τη στάση των Ελλήνων κατά τον 21ο αιώνα; Και τι σημαίνει πως «είμαστε λίγοι για να είμαστε διχασμένοι»;

Η Ελλάδα δεν είναι σήμερα μόνη της στον κόσμο. Ανήκει σε πολιτικούς και στρατιωτικούς οργανισμούς, που την υπερασπίζονται απέναντι στις απειλές απαιτώντας με τη σειρά τους την τήρηση ορισμένων δεσμεύσεων. Πρωτίστως όμως ανήκει στην Ευρώπη, με την οποία μοιράζεται έναν αδιαμφισβήτητο «τρόπο ζωής». Η διάκριση ανάμεσα σ’ εμάς (τους «λίγους») και τους άλλους (απέναντι στους οποίους πρέπει να είμαστε ενωμένοι) αναπαράγει μια στρεβλή και παραπλανητική εικόνα που κάποιος ευλόγως θα μπορούσε να χαρακτηρίσει εθνικιστική. Ακόμη κι αν είναι υψηλότερης αισθητικής από τα σόου του Καμμένου με τα κόκκινα χαλιά και τις χλαμύδες.

Οι εορτασμοί των ιστορικών επετείων, είτε πρόκειται για τα 200 χρόνια από το 1821 είτε για τα 2.500 χρόνια από τις Θερμοπύλες και τη Σαλαμίνα, είναι χρήσιμοι στον βαθμό που τροφοδοτούν συζητήσεις και δημιουργικές αντιπαραθέσεις για την Ιστορία και τα διδάγματά της. Γίνονται όμως επικίνδυνοι όταν χρησιμοποιούνται από τις εξουσίες για να παρέχουν μονοσήμαντες απαντήσεις σε σύνθετα προβλήματα. Στο όνομα μιας βολικής ενότητας.