Παιχνίδια {LF}εξουσίας {LF}στις πλάτες {LF}των αμάχων

Στο έδαφος της Βορειοανατολικής Συρίας οι μάχες μαίνονται εδώ και πέντε ημέρες μεταξύ των τουρκικών στρατευμάτων και των Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων των οποίων ηγούνται κούρδοι μαχητές. Η απόφαση της τουρκικής κυβέρνησης να εισβάλει στην περιοχή έπειτα από το πράσινο φως που έλαβε από τον αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ αλλάζει τα γεωπολιτικά δεδομένα. Δεν αλλάζει όμως τη μοίρα των κατοίκων της περιοχής που έζησαν σκληρές μάχες με τους τζιχαντιστές και τώρα βιώνουν και πάλι τον όλεθρο. Οι νεκροί είναι εκατοντάδες, οι τραυματίες πολύ περισσότεροι, ενώ χιλιάδες άμαχοι εγκαταλείπουν τις παραμεθόριες πόλεις.

Στις μεγάλες πρωτεύουσες δύο είναι οι βασικές συζητήσεις. Η πιο άμεση αφορά το εάν η αμερικανική κυβέρνηση αποτελεί πλέον αξιόπιστο εταίρο, με δεδομένο ότι εγκατέλειψε τους Κούρδους που αποτελούσαν την εμπροσθοφυλακή στον αγώνα για την αντιμετώπιση των τζιχαντιστών του Ισλαμικού Κράτους. Ακόμα μεγαλύτερη σύγχυση προκαλούν οι αντιφατικές και ανερμάτιστες δηλώσεις του αμερικανού προέδρου. Επέτρεψε στην Τουρκία να κινηθεί στρατιωτικά αλλά την προειδοποιεί να μην ξεπεράσει τα «όρια» (άγνωστο ποια είναι αυτά και εάν δεν έχουν ήδη ξεπεραστεί), απειλώντας τη με οικονομική καταστροφή. Του αρέσουν οι Κούρδοι, αλλά δεν βοήθησαν στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο ούτε πήραν μέρος στην απόβαση στη Νορμανδία. Θέλει να κατατροπωθούν οι τζιχαντιστές αλλά δεν θέλει να το κάνουν αυτό πια οι Αμερικανοί. Και βέβαια κανένας δεν γνωρίζει ποια θα είναι η επόμενη απόφασή του.

ΝΕΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ. Η άλλη συζήτηση αφορά το πώς οι χώρες που παραμένουν εμπλεκόμενες στη Συρία θα μπορέσουν να φτάσουν σε μια νέα πολιτική ισορροπία. Η αμερικανική αποχώρηση αυξάνει το στρατηγικό και ηθικό χάος της οκτάχρονης σύγκρουσης. Αυτή τη στιγμή όμως δεν είναι ξεκάθαρο ποιος θα πάρει το πάνω χέρι. Ηδη υπάρχουν συνεργασίες που διαλύονται, ενώ άλλες ενισχύονται.

Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν χρειάζεται απεγνωσμένα μια νίκη ή κάτι που να μπορεί να ονομάσει νίκη. Αυτή τη στιγμή με πρώην συνεργάτες του όπως ο πρώην πρωθυπουργός Αχμέτ Νταβούτογλου να δημιουργούν νέο κόμμα δέχεται πίεση στο εσωτερικό τόσο της χώρας όσο και της ισλαμιστικής παράταξης. Την ίδια στιγμή ελπίζει ότι θα μπορεί να μεταφέρει στη Βόρεια Συρία, ουσιαστικά στο συριακό Κουρδιστάν, την περιοχή που αποκαλεί «ζώνη ασφαλείας», εκατοντάδες χιλιάδες πρόσφυγες. Ετσι και θα αλλοιώσει τη σύνθεση του πληθυσμού αλλά και θα αποσυμφορήσει τα μεγάλα αστικά κέντρα.

Εκείνο που φαίνεται ξεκάθαρα είναι πως υπάρχουν τριγμοί στη συμμαχία Ρωσίας, Ιράν και Τουρκίας, τρεις παράγοντες που ουσιαστικά τους ένωνε η αντίθεσή τους στα αμερικανικά συμφέροντα στην περιοχή. Αν και τους τελευταίους μήνες οι ηγέτες της Μόσχας, της Τεχεράνης και της Αγκυρας – με την ονομασία Ομάδα της Αστάνα – συνεργάζονταν προκειμένου να βρεθεί λύση στη Συρία μέσω του πλαισίου της συριακής Συνταγματικής Επιτροπής, που είχαν προτείνει οι Ρώσοι, οι μεταξύ τους διαφωνίες εμπόδιζαν τη σημαντική πρόοδο. Εάν η τουρκική εισβολή συνεχιστεί (σε διάρκεια και εμβέλεια), θα θέσει σε κίνδυνο οποιαδήποτε πρόοδο για τη συνταγματική επιτροπή και τότε το Κρεμλίνο σίγουρα θα αντιδράσει.

Οι σημαντικές αραβικές χώρες έσπευσαν να πάρουν θέση. Η Σαουδική Αραβία, που προσπαθεί να εξομαλύνει τις εντάσεις μεταξύ των κούρδων μαχητών και των αραβικών φυλών στη Βόρεια Συρία, θεωρεί πως η τουρκική εισβολή εμποδίζει αυτή την προσπάθεια. Και η κυβέρνηση των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων διά στόματος του υπουργού Εξωτερικών Ανουάρ Γκαργκάς χαρακτηρίζει την τουρκική απειλή «πραγματικό κίνδυνο για όλη την περιοχή».

H ΑΛΛΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ. Οι «New York Times» εντοπίζουν μια άλλη διάσταση. Την τελευταία φορά που οι ΗΠΑ εγκατέλειψαν συμμάχους τους στη Μέση Ανατολή, η κατάσταση οδηγήθηκε σε πόλεμο – στον πόλεμο του Ιράκ, πριν από σχεδόν 30 χρόνια. Είναι νωρίς για βέβαια συμπεράσματα, όμως στρατιωτικοί αναλυτές κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου ότι το πράσινο φως προς τους Τούρκους να βομβαρδίσουν τους Κούρδους μπορεί να έχει μακροπρόθεσμες επιπτώσεις. Στο τέλος του πολέμου του Κόλπου, η άρνηση των ΗΠΑ να βοηθήσει την εξέγερση που η ίδια υποδαύλισε επέτρεψε στον Σαντάμ Χουσεΐν να διαλύσει τους αντιπάλους του και να σφάξει εκείνους που είχαν σταθεί στο πλευρό των Αμερικανών. Τώρα, με τους Κούρδους να αντιμετωπίζουν μια παρόμοια μοίρα, αξιωματούχοι του Πενταγώνου εκμυστηρεύονται πως η οργή ξεχειλίζει εναντίον του Τραμπ στις τάξεις των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων.

Η Ευρώπη έχει άλλες ανησυχίες. Οι κυβερνήσεις των χωρών-μελών της ΕΕ καταδίκασαν την τουρκική εισβολή, με τον γάλλο πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν να εμπλέκεται σε μια έντονη αντιπαράθεση με τον τούρκο υπουργό Εξωτερικών Μεβλούτ Τσαβούσογλου, ο οποίος μάλιστα τον χαρακτήρισε «κόκορα με πόδια γεμάτα λάσπη». Ωστόσο η απειλή που εκτόξευσε απροσχημάτιστα την Πέμπτη ο Ταγίπ Ερντογάν κάνει τους Ευρωπαίους να παγώσουν. Ο τούρκος πρόεδρος προειδοποίησε: «Αν επιχειρήσετε να περιγράψετε την επιχείρησή μας ως κίνηση κατάληψης, θα ανοίξουμε τα σύνορα και θα στείλουμε 3,6 εκατομμύρια πρόσφυγες και μετανάστες στην Ευρώπη». Ισως γι’ αυτό οι ανακοινώσεις της ΕΕ ήταν καταδικαστικές μεν, μετρίου πάθους δε.

Μπορεί να γινόμαστε μάρτυρες για πρώτη φορά της αλλαγής των εξωτερικών συνόρων που καθορίστηκαν με τη Συνθήκη της Λωζάννης το 1922; Δεν μπορεί να μην το έχουν αυτό στο μυαλό τους αμερικανοί και ρώσοι επιτελικοί. Η Αγκυρα βρισκόταν στο περιθώριο καθώς οι ισλαμιστές σύμμαχοί της είχαν ηττηθεί από το καθεστώς του Ασαντ. Τώρα είναι πάλι στο παιχνίδι, και μάλιστα με αποφασιστικό ρόλο. Οι Κούρδοι βέβαια είναι πλέον έμπειροι πολεμικά και οι γεωπολιτικοί συσχετισμοί δεν παύουν να αλλάζουν.