Ο κόσμος στην εποχή Τραμπ

Μοιάζει να έχει περάσει καιρός πολύς, μα είναι λίγα μόνο χρόνια. Το καλοκαίρι του 2014, ο κόσμος κρατούσε την ανάσα του, όταν μια μικρή ομάδα 1.500 ενόπλων, που πολεμούσαν στο όνομα ενός νέου ισλαμικού κράτους στο Ιράκ και το Λεβάντε, καταλάμβανε τη Μοσούλη – μια πόλη που υπερασπίζονταν, υποτίθεται, 60.000 εκπαιδευμένοι και εξοπλισμένοι από τους Αμερικανούς άνδρες του διεφθαρμένου ιρακινού στρατού. Ηταν η στιγμή που ο ISIS πρωτοσυστηνόταν στον κόσμο. Ηταν η πρώτη φορά που ακούσαμε για αυτούς τους ιερείς μιας θρησκείας της ωμής βίας, οι οποίοι είχαν βγει μέσα από τον αμερικανικό πόλεμο στο Ιράκ, με τον ίδιο τρόπο που οι ναζί είχαν γεννηθεί μέσα από την κτηνωδία του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Οι τζιχαντιστές άπλωσαν την επιρροή τους σε ένα μεγάλο μέρος του ιρακινού και του συριακού Βορρά. Επέβαλαν στους τοπικούς πληθυσμούς την εξουσία τους διά της απόλυτης φρίκης. Εβαλαν στο χέρι τις πηγές πετρελαίου της περιοχής και χρηματοδοτήθηκαν από το λαθρεμπόριό του. Και διαφήμισαν την αιματηρή τους πραμάτεια με εκείνα τα απίστευτης ωμότητας προπαγανδιστικά βίντεο με τους αποκεφαλισμούς ομήρων. Πολύ γρήγορα, τα social media άπλωσαν το μήνυμα παντού, διάσπαρτοι πυρήνες τζιχαντιστών συντονίστηκαν, εθελοντές και εθελόντριες εγκατέλειψαν τις μητροπόλεις της Δύσης ή τη φτώχεια των Βαλκανίων για να δοκιμάσουν τη σαγήνη του θανάτου. Και στην ίδια την Ευρώπη αρχίσαμε να μετράμε νεκρούς. Ξεκινήσαμε με 130 νεκρούς στο Παρίσι στις 13 Νοεμβρίου του 2015 και ακολούθησαν μέσα σε λίγους μήνες χτυπήματα πολλά: στο αεροδρόμιο των Βρυξελλών, στην παραλία της Νίκαιας, στη χριστουγεννιάτικη αγορά του Βερολίνου, στην αρένα του Μάντσεστερ.

Εκείνες τις ημέρες δεν υπήρχε μεγαλύτερη αγωνία στον κόσμο ούτε προτεραιότητα πιο επείγουσα από την ήττα των τζιχαντιστών. Αλλά δεν υπήρχε και καμία άλλη δύναμη που θα μπορούσε να πολεμήσει εναντίον τους στο έδαφος, τις πόλεις και τα χωριά – γιατί, βέβαια, μια τέτοια μάχη δεν θα μπορούσε να κερδηθεί με χτυπήματα εξ αποστάσεως και πτήσεις drones. Η μόνη διαθέσιμη δύναμη ήταν οι Κούρδοι. Διαθέσιμη γιατί υπερασπίζονταν τη γη και τα παιδιά τους. Αλλά και γιατί είχαν την ελπίδα πως η συμμετοχή τους σε αυτόν τον πόλεμο θα τους επιτρέψει να αποκτήσουν αυτό που η Ιστορία τούς στέρησε. Την πολιτική αυτονομία του έθνους τους.

Αυτή η προοπτική ήταν που περιέπλεξε, από την πρώτη στιγμή, το παιχνίδι στην ευρύτερη περιοχή. Γιατί η Τουρκία – και όχι μόνον ο Ερντογάν – ήταν διατεθειμένη να κάνει οτιδήποτε, να συμμαχήσει με οποιονδήποτε, προκειμένου να αποτρέψει την απειλή να βρεθεί με μια κουρδική πολιτική οντότητα στα σύνορά της. Εξόπλιζε συστηματικά ισλαμικές οργανώσεις ως αντίβαρο στην κουρδική πολιτοφυλακή. Και έκανε δύο στρατιωτικές επιχειρήσεις ώστε να εγκαταστήσει δυνάμεις της από την άλλη πλευρά της μεθορίου. Αυτή που παρακολουθούμε να εξελίσσεται είναι η τρίτη – αλλά και η πιο σημαντική, αφού σχεδιάστηκε ως η «τελική λύση».

Κι έτσι πλημμύρισαν ξανά οι οθόνες μας με πολεμικές ανταποκρίσεις, ήχους βομβαρδισμών και εικόνες κυνηγημένων αμάχων, που εγκαταλείπουν τις εστίες τους. Κι έτσι αναβίωσαν αγωνίες για νέα κύματα προσφύγων, ανάλογα του μοιραίου 2015, και φόβοι για μια γενικευμένη ανάφλεξη μιας περιοχής όπου έχουν αναμμένα τα φιτίλια τους ισχυροί ενδιαφερόμενοι – Ιρανοί, Ισραηλινοί και Ρώσοι. Και όπου έχουν επενδεδυμένα τα συμφέροντά τους Ευρωπαίοι και Αμερικανοί.

Μα πάνω από τις προσφυγικές αγωνίες ή τις γεωπολιτικές ανησυχίες, είναι αυτή η αίσθηση υπαρξιακού, σχεδόν, τρόμου που αυτή η ιστορία αναδίδει. Η αίσθηση ενός κόσμου όπου η ισχυρότερη χώρα του κόσμου εγκαταλείπει με τόσο εκκωφαντικό κυνισμό τους έως χθες πολύτιμους συμμάχους της στη μοίρα τους. Οπου ο ηγέτης της ισχυρότερης χώρας του κόσμου αλλάζει στη διάρκεια ενός τηλεφωνήματος τη βασική αρχιτεκτονική της πολιτικής ασφαλείας που είχε υιοθετήσει η χώρα του σε μια διακεκαυμένη ζώνη του πλανήτη. Κι όπου ο ίδιος ηγέτης σπέρνει tweets και δηλώσεις στις κάμερες για τα πιο σοβαρά θέματα του κόσμου με τη μεγαλύτερη ελαφρότητα στον κόσμο.

Οταν τελειώσει, αν κάποτε τελειώσει, αυτή η εποχή – ας την πούμε προχείρως εποχή Τραμπ -, θα έπρεπε ίσως να συγκρατήσουμε, μεταξύ τόσο πολλών, ως κορυφαίο, εμβληματικό δείγμα της τη δήλωση πως οι Κούρδοι, εντάξει, μας βοήθησαν με τον ISIS, αλλά δεν είχαν πολεμήσει μαζί μας στην Απόβαση της Νορμανδίας. Υπήρχαν, είναι βέβαιο, και άλλοι πρόεδροι στον Λευκό Οίκο με προβληματική ψυχική υγεία και μεγάλα αποθέματα άγνοιας για τα πράγματα του κόσμου. Αλλά κανείς τους δεν είχε την ελευθερία να αλλάζει την πολιτική της χώρας του μ’ ένα τηλεφώνημα, ελεύθερος από τα δεσμά των θεσμών και των συστημάτων εθνικής ασφαλείας. Και κανείς δεν εξέθετε δημόσια το περιεχόμενο της απαράμιλλης σοφίας του με τέτοια ελευθερία, αφού πάντα οι δημόσιες δηλώσεις υπάκουαν σε ένα σκριπτ που κάποιοι είχαν συντάξει. Ισως, λοιπόν, αυτό να είναι το κορυφαίο χαρακτηριστικό της εποχής. Της εποχής στην οποία η πολιτική ηγεσία μπορεί να πλέει ελεύθερη από τα θεσμικά δεσμά της, με μόνη πυξίδα της τη γλώσσα και τα ήθη των social media.